БаБа5а Баатыр 30 декабря 2015 08:15

Тимир араас дьиэ тэриллэринэн туолбут 2-тонналаах контейнер иһигэр олорбута үһүс күнэ. Аһыыр аһа баар, иһэр уута бүппүтэ. Хата ону бииргэ үөрэнэр уонна Убайааннааҕы оҕо дьиэтигэр бииргэ олорор доҕотторо бэҕэһээ уу аҕалан араҕас дьүһүннээх медицинскэй көҥдөй эрэһиинэ туруупканы контейнер аанын быыһынан уган уу иһэрдэн абыраабыттара. Контейнер иһэ хараҥа аан быыһынан киирэр күн сардаҥалара эрэ сырдаталлар. Сайын буолан итиитэ бэрт. Атыннык эттэххэ алаадьы буһарар хобордоох үрдүгэр олорор курдук. Ыксаан салгын киирэр сиригэр аан аттыгар кэлэн сытар. Мэнээк сытыахтааҕар аан быыһынан ону-маны көрө сытар ордук курдук. Ол гынан баран утары турар контейнердартан атыны тугу да көрбөт. Контейнердары бэйэ –бэйэлэригэр утары анньыталаан кэбиспиттэр, икки ардыларынан массыына эрэ батар сирин хаалларбыттар. Үс күн манна сытар да, ол тухары биир эрэ массыына кэлэн ааста. Киэһээ утуйуох эрэ иннинэ харабыл оҕонньор кэлэн кэрийэн контейнердар пломбаларын көрөн ааһар. Оччотугар Тимир кирийэн биэрэр. Иллэн да кэмэ элбэх, инньэ гынан Тимир ону маны эргитэ саныыра элбэх. Ордук түүн халлаан сөрүүкүтүйдэҕинэ өйө-санаата тиллэн кэлэр. Аан быыһынан күөх халлааны көрө сытан өйүгэр уруһуйдаҕына:

• Ити күөх халлаан тугэҕэр эбэтэр аннараа өттүгэр туох сытара буолла? Ити көстөр сулустарга туох баара буолла?

Ону барытын билиэн баҕарар. Күннээҕи олоҕуттан тэйиэн баҕарар. Ол гынан баран. бу орто дойдуга олох сокуона сорох дьонно олус кытаанах бысыылаах. Ким эрэ кэмускэ сууланар-кимиэхэ эрэ биир бысыы килиэп кунду.
Бэйэтин толкуйугар, кинини саха ыалын соҕотох мааны уол оҕотун олох охсуута онно-манна тиэртэ. Инникитин кини дьылҕата хайдах, хайа диэки барарын. ким буолуохтааҕын бэйэтэ да билбэт. Онно тэбэтун сынньа да сатаабат. Куннээҕинэн олорор буолбута ыраатта. Бугун эн асыыр асын, таннар танасын. сылаас хонор сирин баар буоллаҕына –эн дьоллооххун! Сарсынныны-сарсынны бысарыа.
Кини манна манна Ньурбатааҕы кэтэр ааллар кэтэр сирдэригэр тасаҕас тасыллар ыскылаатыгар тасар-тиэйэр улэҕэ сылдьар улэсити кытта Ньурба куоратын «кулук « убун тутан олорор хаайыылаахтар кэпсэтэннэр бу контейнер исигэр симиллэн олорор. Ол кимнээхтэрин кини бэйэтэ да билбэт. Ол гынан баран кини тэсэ да оҕотун исин кинилэри кытта ус сылтан ордук бииргэ сырытта. Ис тутулларын, сокуоннарын уонна хайдах дьасаллан олороллорун, куустэрин-кыахтарын бэрткэ билэр. .Бу иннинэ биир ый аннараа эттугэр Красноярскай куоратка кини Дьокуускайтан бииргэ курээн тиийбит «Сема-кулак» диэн уоруйаҕын кытта

бииргэ куомуннаспыт, киниэхэ илии-атах буола сылдьыбыт «2+3» диэн уоруйаҕы ( икки солкуобайтан ус солкуобайы онорорун исин итинник ааттаммыт) бу манна Ньурбаҕа уулуссаҕа кэрсэ туспутэ. Бэйэ-бэйэлэрэ кэрсуспуттэриттэн, улаханнык сосуйбуттара.
Киситэ, кинини 14 саастаах оҕону улаханнык эрэ тутан Ньурбаҕа баар соҕотох кунус остолобуой, киэсээ ресторан буолар ас –уэл тэрилтэтигэр ыныран саха киситин эйдэбулун тас эттунэн асатан кундулээбитэ.
Угус кэпсэтии суоҕа, бу дьон « асаҕас айахтаах» кисини сэбулээбэттэр. Хас биир тыл ыйаасыннааҕа, ону Тимир олус бэрткэ билэр. Онон кэпсэтии судургу соҕус буолбута. Кини кылгастык «Сема-кулак» Красноярскайга тутуллубутун кэннэ Грузиянан, Крымынан. Молдавиянан хайдах сылдьыбытын кэпсээбитэ. Билигин бу куорат оҕо дьиэтитэн ыла сутэрбит балтын, Саха сиригэр кэлбитинэн кэрдуу сылдьарын. Онтон сылтаан иккитэ Убайааннааҕы оҕо дьиэтиттэн куруу сылдьыбытын онтуката табыллыбатаҕын, онон Дьокуускай куоратка тиэйиэн баҕарарын эппитэ.
«2+3» Красноярскайга «кулук» экономика биир чэмчэкэтэ. Тимир киситин тоҕо манна Ньурбаҕа сылдьаҕын диэн ыйталаспатаҕа. Красноярскай куоратыгар «авторитеттар» ювелирнай собуоту тутан олороллорун билэрэ.
Кинини Саха сирин алмааса интириэсиргэтэрэ буолуо диэн быса сэрэйбитэ.
_- Дьокуускайга тиийэргин бу олохтоох авторитеттар бысаарыахтара Ону этиэхпит. Онтон бисиги Саха сиригэр интириэспит элбэх. Онон наадыйдахпытына булуохпут. Бу билигин иннигин кэрунэргэр диэн баран уон тысыынча солкуобайы туттаран кэбиспитэ. (Ити ааспыт уйэ 70-с сылларын кэмэ буоллаҕына, билиннинэн 600-700 тысыынча солкуобай).
Ол кэпсэтии сарсынны кунугэр, массыыналаах дьон кэлэн оҕо дьиэтиттэн тиэйэн ылан бу куоратка барыахтаах контейнер исигэр укпуттара.
-Санаарҕаама, куоратка тиийдэххинэ кэрсуэхтэрэ- диэн этэн кэбиспиттэрэ. ..

Ити кураанах тыллар буолбатахтарын Тимир билэр:

• Кэрсуэхтэрэ!- диэбит буоллахтарына. кэрсуэхтээхтэр. Онон Дьокуускай куоракка тиийэбин диэн толкуйдаах, бу контейнер исигэр сасан сытар.

Ньурба кэтэр аалларын порда кырата суох порт, манан Миирнэйгэ Ленскэйгэ Иркутскайга уонна Россия сурун куораттарыгар барытыгар кэтэн тиийиэххэ сэп. Атыннык эттэххэ Саха сирин арҕаа эттун барытын хааччыйар. Алмаастаах Миирнэйи кытта сибээстиир, алмаас промышленносын кытта сибээстээх, дойдуга стратегическай суолталаах буолан бэрт тургэнник тутуллубута. Булуу эрус оройуоннарыгар саамай улахан кэтэр аал порда. Миирнэй куорат тутуллуутун хааччыйыыга бу портка саха сиригэр саамай улахан вертолетнай этэрээт тирэнэн олороро. Ол исин кэтэр ааллар кэтэр

тыастара сотору-сотору исиллэр.
Амакинскай экспедиция бу манна Ньурбаҕа олохсуйуоҕуттан тэсэ элбэх энин араас омук бу пордунан кэлбитэ –барбыта буолуой? Ким да билбэт.
Ол гынан баран бу сарсыарда биир билбэт эдэр саха уола кэлэн, контейнер ааныгар сыстан туран:

• Кыратык тулуй. Сарсынна дылы грузовой кэтэр аал кэлиэҕэ, . онон ыатыахпыт –диэн солуннаах кэлэн санаатын бэҕэрҕэттэ. Тимир тирээн турар олоҕун биир тугэнэ дьэнкэрэн эрэриттэн эйэ- санаата куусурэн кэллэ. Бу сытан туэрт сыллааҕыта дьылҕа-хаан киниттэн араарбыт, ол саҕана 6 саастаах балтын Лизаны:- Хантан?хайдах булабын?-диэн эй-санаа ыбылы кууста. Дьэ бу кырдьык улаханнык ыарырҕатар тугэнэ. Ханнык тэрилтэттэн. кимтэн ыйытан балтын буларын билбэт уонна киниэхэ санардыы чоройон эрэр 1ҕ саастаах уолга ким бысааран биэрэрин- кини чэмчэкэтэ сатаан бусарбата. Ол барыта куоратка тиийдэҕинэ миэстэтигэр баласыанньаттан кэруллэн бысаарыллыахтаах.
  Итинтэн сиэттэрэн ийэлээх-аҕатын санаан кэллэ. Оо, дьэ дьоллоохтук учугэйдик даҕаны ыал-ыал курдук олорбут эбиттэр! Ийэтин кулбут уэрбут-кэппут сирэйэ санаатыгар бу кэстэн кэлбитигэр хараҕын уута ыгыллан тахсыбытын бэйэтэ да билбэккэ хаалла.

Ийэтэ Саха сирин биир маннайгы балериналарыттан биирдэстэрэ этэ, Посельскаяны кытта бииргэ уэрэнэн кэлэн Саха театрыгар маннайгы балет группатын аспыттара. Балерина, балерина курдук дьиэтигэр-уотугар, улэтигэр барытыгар чэпчэки баҕайытык «лыах» курдук кэтэрэ, атаҕын тэбэтугэр дьыгыйа сылдьара. Тосоҕону ыйыстыбыт курдук кэбус кэнэ унуохтааҕа. Кини санаатыгар, танна-сапта сылдьара да атын дьахталлартан олох туспата. Куруутун кулэ-уэрэ, мичилийэ сылдьара. Дьиэлэригэр ийэлэрэ хара былыттар быыстарыттан тыкпыт кун сырдыгын курдуга, кини баар буолла да барыта кулсуу –салсыы. уэруу-кэтуу буолара. Кинини, балтын Лизаны наар кууса –сыллыы
Кисиргэтэ сылдьара. Оҕолорун музыкаҕа, ырыаҕа уонна пластикаҕа усуйбута. Куну быса дьиэ исэ музыка тыасынан, классическай ырыалар дорҕооннорунан, киси уэйбэтэх пластическай хамсаныыларынан туолара. Куоратка олохтоох сахалартан тэруттээх ыал соҕотох мааны кыыстара этэ.
Аҕата омос кэрдэххэ кытаанах киси курдук кэстубутун исин, оҕолоругар, кэргэнигэр олус учугэй сысыаннааҕа. Бэйэтэ тулаайах хаалан соҕотох улааппыт буолан уолун бэйэҕин кэрунэр буолуохтааххын диэн, дьиэ биир муннугар боксерскай грушаны кытта боксерскай перчаткалар ыйанан турараллара. Аҕалара иллэн буолла да айылҕаҕа тахсаллара, сайынын сэтуэлууллэрэ, кысынын куорат аттыгар тахсан куобахха тусах иитэллэрэ. Айылҕаҕа сылдьан ол бу бысылаанна

тубэстэххэ, сулустарынан сирдэтэн, хоту хайысхатын хайдах булулларын, куэс уота оттулларын, хайдах танас куурдулларын барытыгар уэрэтэрэ.
Бэйэтэ улахан дуосунастааҕа. Саха сирин бутуннуутун асынан-танасынан хааччыйа олорор»Холбос»тэрилтэтин директора этэ. Инньэ гынан куорат килбэйэр киинигэр киэн-куон квартираҕа олорбуттара
Ол эмискэччи биир тугэнинэн халлаанна эмискэччи этин этэрин курдук унту охсуллубута.

Тимир. пр. Ленина турар 8-№дззх оскуолаҕа 4-с кылааска уэрэнэрэ. Кылаасыгар отучча оҕоттон биэсэ эрэ саха оҕото этэ. Бары обкомна. правительствоҕа улэлиир улахан дуосунастаах улэситтэр оҕолоро этилэр. Маннайгы кылааска киириигэ. санардыы билсиигэ нуучча оҕолоро атаҕастыы сатаабыттара. Барыларын тэрэппуттэриттэн арааран кылааска киирбиттэригэр Тимир туннук баар сирин аттыгар баар паартаҕа тиийэн олорон уулуссанан дьоннор, массыыналар аасар сирдэрин кэрэ олорбута. Ол олордоҕуна киниттэн быдан урдук уонна бэдэн кэруннээх нуучча уола кэлэн :
-Это мое место –диэн баайсыбытынан барбыта. Тимир о4о эрдэҕиттэн нуучча оҕолорун кытта бииргэ оонньоон улааппыт уонна бэйэтэ нууччалыы олох ыраастык санарар буолан улаханнык толлубакка туран :-Это место, я первый занял. Какое право Вы имеете занять мое место-диэбитин киситэ истибэккэ, кини суумкатын паарталар икки ардыларыгар бырахпыта. Киниэхэ этуэс-батаас биэрбэккэ эрэ урдугэр тусэн туора соспутунан барбыта. Ол уолу батыса сылдьар икки нуучча уолаттара. атастара уонна онно аттыгар мустубут оҕолор ол нуучча уолун кигэ турбуттара.
–Он. что самый крутой из нас. что-ли? Самое лучшее место занял. Его место там на «Камчатке»- дии турбуттара. .Эсэсэн паартатын муннугуттан тутуспута. Нуучча уола куусэ-уоҕа сурдээҕэ, паарталыын байдыын тасырдьа сосон исэн, куускэ баҕайы искэ охсон быарын доргуппута. Аттыгар баар оҕолор кинини кулэ турбуттара. Тимир маннай сосуччута бэрт буолан олорон биэрбитэ.
Ол кэнниттэн: -Бу миигин сахаҕын эбэтэр кыра, мэлтэх кэруннээҕим исин атаҕастаан эрэллэр- диэн санаа кини эйун –санаатын бобо туппута. Бэйэтэ да эйдээбэккэ хаалбыта, арай эрэ кэрэ туспутэ уолун сирэйэ бу малайан турара, сынааҕа манан баар буолуохтаах диэн баран, аҕата уэрэппит «свинг» диэн охсуутунан биирдэ эрэ охсон, дэйутэн тусэрбитэ. Арай оскуолаҕа кэтэр форматын ыбылы туппут илиилэр муччу барбыттарыгар, илиилэринэн тэбэтун боксердар курдук кэмускэнэрдии туттаат туора ойбута. Ол икки ардыгар уолун кэрбутэ, уолун тыла айаҕыттан тахсан хаалбыт уонна хараҕын туора-маары кэрэн баран муостаҕа кууллаах бурдук быра6ыллыбытын курдук дьиибэ

баҕайытык туттан, тиэрэ тусэн сытара. муннутуттан хаана тахсан муостаҕа таммалыы сытара. Кылаас исэ уу –чуумпу буола туспутэ. Тимир эйэ санаата куурбутэ куусуттэн аны ол уол доҕотторугар охто сытар уолу урдунэн атыллаан ойон тиийбитэ, оҕолоро кутталларыттан кэрудуэргэ биирдэ баар буола туспуттэрин бэйэлэрэ да билбэккэ хаалбыттара. Оскуолаҕа улахан айдаан тахсыбыта бысыылааҕа. Ону кини иманнайгы кылаас уэрэнээччитэ тугу эйдуэҕэй?
Ол уолу кытта кылаас мунньаҕар эйэлэсиннэрэн илии тутусуннарбыттара, тэрэппуттэр мунньахтарын кэнниттэн аҕатыттан тасыллыбыта. Ол гынан баран аҕата утуйаары сыттаҕына киирэн тэбэтуттэн имэрийэ-имэрийэ эппитэ:

• Уол оҕоҕо итинник тугэннэр инникитин да баар буолуохтара, ол аайы эн табатык хамсаныахтааххын, бэйэн ааткын тусэн биэрбэт курдук! Оннук тугэннэргэ барытыгар таба сэп тубэсэр субэ суох. Хас сырыы аайы бэйэн сэптээх бысаарыыны ылыахтааххын. Ол эн эйун тасымыттан тутулуктаах. Ити мин этиибин. куруутун эйдуу сырыт-диэн уолун уоскуппута. Ити тугэн кэнниттэн киниэхэ ким да кэлэн атаҕастыы сатаабатаҕа, оннооҕор улахан кылаас оҕолоро киниттэн саллар курдук тутталлара. Бу буолбут тубэлтэ кэпсээн буолан оскуола оҕолоругар тарҕаннаҕа. Бииргэ уэрэнэр оҕолоругар улахан «авторитет» буолбута. Кини тыла ыйаасыннааҕа. Атын кылаас оҕолорун кытта. эн-мин дэсии буоллаҕына. Кини тиийэн бысаарсара. Угус эттэ кини этиитинэн барара. Тимир мантан бэйэтин олоҕор улахан уэрэҕи ылбыта.

Кини тэсэ да ыал соҕотох мааны уол оҕото буолбутун исин. куорат олоҕун сокуона туспата. Бу кэмнэ куорат бэйэтин исигэр кварталларынан тус-тусунан территорияларга хайдан хас биирдии территория тус тусунан кыра оҕолор баандаларыгар бас бэринэн олороро. Ордук «Киин», «Залог», »Сайсар» уонна »Рабочай городок »кыра оҕолорун баандалара биллэллэрэ. Ол баандалар олорор сирдэринэн оҕолор саастарынан хайдысан тус тусунан бэлэхтэргэ хайдысаллара. Тимир кыра эрдэҕинэ тэрэппуттэрэ аҕата «Холбоско» улэлииринэн, кини тэрилтэтин бас билэр дьиэтигэр «Холбос» хонтуоратын аттыгарбаар дьиэҕэ олорбуттара. Инньэ гынан Тимир атастара-доҕотторо «Залогтар» эбэтэр сахалыы эттэххэ «аппа унуоргулар» этилэр. Онон эн атаҕастаммакка сылдьыаххын баҕарар буоллаххына ханнык эрэ оҕо баандатыгар тирэниэххин наада этэ. Тимир олорор сиригэр кини саастыылаахтарыгар «Петя –цыган» диэн басылыктаах оҕо баандата баара. Кини онно киирсэрэ. Суруннээн тутан олорор сирдэрэ «Лена» кинотеатр этэ. Ол быысыгар саасын. кусунун ханкылыыр каток сирэ эмиэ хонтуруолга киирэрэ. .Бу кинотеатры сарсыардаттан,

тууннэри куну быса маныыллара. Ордук арыгы исэн итирбит дьон кинилэр сурун «асылыктара» буолара. Сааскы. кусунну каникулларга оройуонтан киирбит оҕолор тубэсэллэрэ. Эмискэччи элбэх буолан тэгуруйээт, о л бу кыра бытархай харчылаахтарын былдьаан ылаат биир-икки балыс балтыларын харабылга хааллараат ысыллан хаалаллара. Биирдэ эмэтэ, милиисийэлэр кэллэхтэринэ даҕаны тугу да булан ылбаттара. Ол итирбит дьонтон халаан ылбыттара. танастара –саптара, сыаналаах маллара уонна да атын туох булбуттара барыта «Петя-цыганна» мунньуллара. Кинилэргэ кэмиттэн кэмигэр улахан уолаттар басылыктара кэлэн барара. Ол барыта эмискэччи сутэрэ уонна харчы буолан кэлэрэ. Оччоҕуна баанда чилиэттэрэ бары туохха эмэтэ тиксэллэрэ.
Ол быысыгар «чужактары» кытта ордук «кииннэри» кытта киирсии буолара. Территория арахсар сирэ протока уонна муоста этэ. Улахан быысаарсыылар улахан уолаттар икки ардыларыгар буолара. Ардыгар биирдэ эмэтэ улахан айдаан таҕыстаҕына дьиэлэри биир гына суурэ сылдьан «суурук» уолаттар буолан олохтоохторго «мобилизация» онороллоро, оччоҕуна турар-турбат барыта охсуса киирэрэ. Онно кинилэр илии –атах буолаллара. Хаан тохтуулаах киирсии протока ортотугар буолара.
Ити кэмнэ аҕатын «Холбос» тэрилтэтин директорынан анаабыттара уонна пр Ленина баар правительство улэситтэригэр аналлаах дьиэҕэ туэрт хостоох квартираны биэрбиттэрэ. Онно кэсэн кэлбиттэрэ. Ол гынан баран Тимир бэйэтин атастарыттан арахсыбатаҕа, сотору-сотору бэйэтин урукку подьесын уолаттарыгар Витькаҕа уонна Костяҕа тиийэ турара. Онтуката атын эттунэн куэрэйэн тахсыбыта. Биир тугэннэ «Петя-цыган» баайсан турбута. Эн «киин» киситэ тоҕо бисиэхэ кэлэҕин. тугу успуйуэннуугун диэн баайсан турбута. Оҕолор икки аны хайдыспыттара, сорохтор Тимири эйээбуттэрэ. Инньэ гынан тисэҕэр тиийэн Тимир «Петя-цыганы» кытта биир- бииргэ киирсэр тугэннэрэ куэрэйэн тахсыбыта. «Петя-цыган» киниттэн икки сыл аҕа этэ, унуоҕунан да куусунэн быдан басыйара. Онуоха эбии «Петя-цыган» бэйэтин кыаҕар олус эрэнэрэ кэстэ сылдьара. Кини «Тимири» кэсэтэн бэйэтин авторитетын урдэтинэр баҕа санаалаах. Кини аннынан сылдьар уолаттар. кинилэргэ тиксэр харчыларын «Петя-цыган» бэйэтигэр аччарыйарын сэрэйэннэр уонна ити Витька киниттэн куусунэн кыайтарбат буолан толлубат буолан эрэр. Кини тула туспа холбосук уэскээн эрэр. Онтон ити «Тимир» кини киситэ. Онон кини бу «Тимири» кэсэттэҕинэ. кини толкуйунан урукку басылыыр авторитета тэннэн кэлиэхтээх.
Инньэ гынан сайын улэлээбэккэ турар котельнайга киирэн бэйэ-бэйэлэрин кытта охсусар буолбуттара.
Ол исин котельнайга киирээт «Петя-цыган» харса суох Тимиргэ ынан кэлбитэ. Тимир охсусарга олох бэлэм сылдьара. Кыайтарда даҕаны, бу «Петя-цыганы» аны хасан даҕаны эрэ кэрбэтэ чуолкай этэ. Кини киниэхэ «хасаайын» буола тусууэхтээҕэ. Онон кини туох баар эйун-санаатын биир санааҕа тумэн туран. биир охсуунан охтордоҕуна эрэ кыайыахтааҕа. Охсусуу усаатаҕына кинини «Петя-цыган» тулуппата чуолкай этэ. Ол исин Тимир ким урут дайбаабыт ол «тойон»диэн санааттан салайтаран бу ынан исэр «Петя-цыганы» маҕайа тусэн баран сынаахха охсон биир охсуунан охсусуу тумугун бысаарбыта.
Ити тумугэр «улахаттар» бысаарыыларынан Тимир атаса Витька оҕолорго басылык буолбута.
Кэм кэрдии уларыйан испитэ.

Инньэ гынан сайын улэлээбэккэ турар котельнайга киирэн бэйэ-бэйэлэрин кытта охсусар буолбуттара.
Ол исин котельнайга киирээт «Петя-цыган» харса суох Тимиргэ ынан кэлбитэ. Тимир охсусарга олох бэлэм сылдьара. Кыайтарда даҕаны, бу «Петя-цыганы» аны хасан даҕаны эрэ кэрбэтэ чуолкай этэ. Кини киниэхэ «хасаайын» буола тусууэхтээҕэ. Онон кини туох баар эйун-санаатын биир санааҕа тумэн туран. биир охсуунан охтордоҕуна эрэ кыайыахтааҕа. Охсусуу усаатаҕына кинини «Петя-цыган» тулуппата чуолкай этэ. Ол исин Тимир ким урут дайбаабыт ол «тойон»диэн санааттан салайтаран бу ынан исэр «Петя-цыганы» маҕайа тусэн баран сынаахха охсон биир охсуунан охсусуу тумугун бысаарбыта.
«Петя-цыган» иннин диэки хаампытын курдук хааман исэн туохтан эрэ иннибиттии туох да саната суох кэрдиллиби мас курдук тыастаах баҕайытык сирэйинэн таас чох быыллаах муостаҕа сууллан туспутэ. Кумаар кэтэр чуумпута буолбута. Ким даҕаны охсусуу маннык тумуктэниэ диэн санаабакка турбута. Бары истэригэр элбэхтик муччургэннээх сырыыга бииргэ сылдьыбыт уолларын Тимири асына турбуттара. Кини сокууска буолуохтааҕа эрдэттэн биллэр этэ уонна бу тугэнинэн тусанан «Петя-цыган» Витя диэки санаалаах уолаттары биир-биир аллараа тусэттээн. ол кэнниттэн Витя соҕотох хаалбытын кэннэ Витяны бэйэтин аллараа тусэриэхтээхтэрэ. ол курдук кини бэйэтин чугас тулалыыр уолаттарын кытта субэлэспитэ.
«Петя-цыган» тугу да эйдээбэккэ хаалбыта. ,эмискэччи сирэ-халлаана миэстэлэрин атастаса туспуттэрэ. ол курдук котельнай урдэ сууллан эрэр онтон бэйэтэ тулалаан турар уолаттарарыныын халлаан диэки кэтэн эрэллэрэ да, эмискэччи хабыс-харана буола туспутэ. биирдэ эйдэммутэ котельнай аттыгар салгынна тасааран уу исэрдэ олороллоро. Сагыы киирсэр сэниэтэ суоҕа. сап-салыбырас буолан хаалбыт этэ. Инньэ гынан охсусуу тумугэ Тимир тусугар буолбута. Бу тугэн

«Петя-цыган» авторитетын тостуута этэ. Итини кытта оҕо баандатыгар тусэр «тусээн» кэнники кэмнэ туолбат буолбута «Петя-цыган» дьылҕатын бысаарбыта.
Ити тумугэр «улахаттар» бысаарыыларынан Тимир атаса Витька оҕолорго басылык буолбута.
Ити тугэн Тимир олоҕор туох да уларыйыыны аҕалбатаҕа. Арай ити бииргэ улааппыт оҕолорун ортотугар авторитета улааппыта, баҕар кини доҕоро Витька тойон буолбутуттан да буолуо. Кини тыла бу оҕолорго эмиэ ыйаасыннаммыта. Ол гынан баран кини олорор сирэ уларыйан уонна иллэн кэмэ суоҕунан, уэрэх тас эттугэр тэрэппуттэрэ такайыыларынан куораттааҕы музыкальнай оскуолаҕа уонна урукку баай кыргыттар уэрэммит дьиэлэригэр Сантаев диэн тренергэ боксаҕа дьарыктанарынан биирдэ эмэтэ иллэнсийдэҕинэ тиийэрэ
Ити кэмнэ куораттааҕы ырыынак Преображенскай танара дьиэтин аттыгар билинни эйдэбулунэн »Эруутун умайар уот» уонна «Урукку куорат « сирин-уотун хабан улэлиирэ. Бу сиргэ туох баар утуэ мал, ас-танас эргийэр киинэ буолан «кулук» эруттэр болҕомтолоро бу ырыынак тула эргийэрэ.
Бу ырыынаҕы «Кииннэр» тутан олорор сирдэрэ этэ, ол гынан баран «Аппа унуоргулартан» бу ырыынак илии уунуутун эрэ ырааҕар сытара. Атыннык эттэххэ « Туймаада» хочотун биэрэҕин урдунэн бу сытар протоканы туораатын да ырыынакка кэтиллэ тусэҕин. Инньэ гынан ити улугэр «арыылаах» килиэптэн «Аппа унуордар» эмиэ тиксиэхтэрин баҕараллара.
Куорат «кулук» эттун уэсээ араната бэйэ-бэйэлэрин кытта сэннэсэн олорор эбит буоллахтарына. Оҕолор баандаларын тасымынан олох атын сысыан этэ. «Аппа унуордар» ахсаан уонна куус –уох да эттунэн басыйа туталлара. Ол исин кэмиттэн-кэмигэр этэн киирии оносуллара. Ырыынак устун кэрийэ сылдьан атыысыттартан уонна татыыласааччылартан ким хайдах сатабылынанону-маны муччу туттаран ылаллара. Ол тумугэ айдааннаах буолара. Ол аайы «кииннэр» авторитеттара тусэрэ. Ол исин «Кииннэр» «Аппа унуоргуларга» сэннэсуллубутунэн тусээн тэлууллэрэ. Онтон ол тутусуллубатаҕына «аппа унуоргулар» баалларын биллэрэн эмиэ этэн киирэллэрэ. Ол курдук салҕанан бара турара.
Биир тугэннэ Тимири кытта бииргэ уэрэнэр, били кини маннайгы кылааска охсуспут уола, эйиигин кытта «кэпсэтиэхтэрин» баҕараллар диэн ыныран ылбыта. Оскуола кэннигэр тиийбиттэрэ, ус уол кэтэсэн тураллара. Ол ус уолтан сахалара Тимиргэ кэлэн :-Бисиги эн кимнин билэбит. «Аппа унуордары» кытта чугаскын ордук кинилэр басылыктарыгар Витькаҕа сабыдыаллааххын эмиэ истибиппит. Онон эн, бисиги эйэлээхтик олорорбутугар кэпсэтиитэ ыыт диэн этии киллэрэбит- диэн туох да киирии тыла суох биирдэ быса этэн кэбиспитэ.

Тимир «Аппа унуордар» ити этиллэр ырыынакка интириэстээхтэрин билэрэ. Онон бу икки куорат сурун оҕолорун баандалара биир эйдэбулгэ кэллэхтэринэ икки эруткэ иккиэннэригэр тусалааҕа кэстэн турара. Ол исин кини ити этиигэ сэпсэбун диэн бэйэтин санаатын эппитэ.

-Чэ. оччоҕуна бисиги этиибитин ылынар буоллахтарына, бисиэхэ кэрсэр бириэмэлэрин уонна миэстэлэрин эттинэр. Ону ити ыныран тасаарбыт уолгар этээр-диэн сахаларын уола Тимиргэ кинилэр туох сыаллаах кэлбиттэрин аҕыйах тылынан бысааран кэбиспитэ.
«Кииннэр» суруннээн ус куустээх оҕо баандаларыттан тураллара. Ярославскайдар, Кировскайдар уонна Мордвойкалар диэн арахсаллара. Кировскайдар суруннээн сынньалан пааркатын, Ярославскайдар куорат киинин барытын «Сайсары», »Волна» рестораннары уонна автовокзалы онтон Мордвойкалар Курашов уулуссатыгар турар 1-гы остолобуойу норуокка «мордвойка» диэн аатынан биллибит пиибэ атыылыыр «точканы» уонна «Якутскай » гостиницаны хонтуруолга ылан, кэрэн олороллоро. Онтон барыларын интириэстэрэ куорат киин ырыынаҕар тумуллэрэ. Кысалҕаттан да буоллар, бары манна куустэрин холбоон куорат киин ырыынаҕын кэрэллэрэ.
Тимир бу уолаттары олус чугастан да буолбатар кинилэри оҕолор кэпсииллэриттэн билэр этэ. Ити саха уола »Ваня-четыре кулака» Ярославскайдар басылыктара. Ити аатын Ваня туэрт лабаатынан, илиитинэн-атахтарынан таба сатаан тусанан охсусарын исин инэрбиттэрэ. Онтон ити «кировскайдарга» Ханаластан тэруттээх баасынай уола «Яшка-сокол» басылык. Тас эттуттэн кэрдэххэ ыраас нууччатыны дьусуннээҕин исин, кини дьаам Соколовтартан тэруттээх буолан сахалыы да. нууччалыы да ыраастык санарара. Онтон ити усус уол «Мойдвойкалар» басылыктара «Коля-кастет». Ити хос аата этэрин курдук куруутун сутуругар кастеты кэтэ сылдьара.
Ол ус баанда басылыктара уолаттара кэлэн Тимири кытта кэпсэппиттэрэ да бу бугунну кэпсэтии мээнэҕэ буолбатаҕын уонна куоратка атын куустэр уэскээн эрэллэрин туосулуура.
Куорат улаатан исэрэ, онон атын оҕолор баандалара уэскээтэлээбиттэрэ. Ол исин куорат территорията санаттан уллэсиллиэн наада этэ.
Инньэ гынан Тимир биэрбит тылын толорор инниттэн урукку олорбут сиригэр Витьканы кытта кэрсэ барбыта. Эрдэ болдьоспут сирдэригэр «Лена» кинотеатрга кэрсубуттэрэ.

Биир дьиэҕэ, кэккэлэсэ квартираларга бииргэ олорбут буолан уонна олох кыра эрдэхтэриттэн эн-мин дэспит буолан бэйэ-бэйэлэрин олус учугэйдик билсэллэрэ. Онон атастыылар олус истинник кэрсубуттэрэ. Онон кэпсэтии боростуойдук биир дьиэ оҕолорун. бырааттыы-убай бэйэ-бэйэлэрин кытта кэпсэтэллэрин курдук кэпсэтии буолбута.

Тимир ол курдук онон-манан эргиппэккэ «кииннэр туох этиилээхтэрин туох да уларытыыта суох тиэрдэн биэрбитэ. «Кииннэр « этиилэрин сурун ис хосооно : - Куорат сурун икки оҕолорун баандата биир чэмэххэ холбостохпутуна эрэ уруккутун курдук куорат киин, сурун астаах эттун бутуннуу хонтуруоллаан олоруохпут. Ол табыллыбатаҕына иккиэммитин утуруйуэхтэрин уонна биир-биир ылҕыахтарын сэбун эппиттэрэ. Ити этии кысалҕаттан инникини кэрунуу этэ. Ол курдук Сайсаарга «геологтар бэсуэлэктэрэ» тутуллан «Сайсаардар» куусурэн куораттааҕы сынньалан пааркатыгар этэн киирэллэрэ, уу порда уонна кэтэр ааллар портара тутуллан «рабочай» городоктар «мордвойкалары» кытта киирсэллэрэ угэскэ кубулуйбута. Онтон «кииннэр» «аппа унуордары» кытта эн-мин «дэсэллэрэ « уруккуттан баара.
«Аппа унуордарга» эмиэ уларыйыы тахсан эрэрэ. Ол курдук Покровскайга барар суол кытыытыгар «куораттааҕы дьиэ-уот» тутар комбинат тутуллан, кини тула улахан квартал уэскээбитэ. Олор куорат аттынааҕы «Петуховканы» урукку аттыкылар дэриэбинэлэрин кытта кыттысан, ити энэр эмиэ биир туспа куустээх оҕолор чэмэхтэрэ уэскээбитэ. Итиннэ эбии ити оҕо бэлэҕун «Петя-цыган» тутан олороро. Онон инникитин утуруйсуу буолара саарбаҕа суоҕа. Ити тас эттунэн Дьокуускайдааҕы государственнай университет улаатан кыаҕын ылан эрэрэ. Ол гынан баран бу манна суруннээн оройуон оҕолоро уэрэнэ киирэллэрэ. Кинилэр тэсэ да ахсаан эттунэн угустэрин исин куоратка куруутун олорбот буоланнар ити кэмнэ улахан оруоллара суоҕа. Тус тусунан оройуоннартан кэлбит буоланнар биир куустээх чэмэхтэрэ суоҕа. Ол исин кинилэри уэрэнэ сылдьар оҕолору баанда оҕолоро биир дохуот киирэр хайысхатынан кэрэллэрэ. Биирдии-иккилии буола сырыттахтарына быса тусэн тутан ылаллара.
Ол исин Витька «кииннэр» этиилэрин суннунэн ылынарын, ол гынан баран бу икки бэлэх холбостоҕуна ким басылык буолара уонна ити сысыаннасыыларга «аппа унуордар» миэстэлэрэ чуолкайа суоҕун ыйбыта уонна «аппа унуордар» бэйэлэрин тасымнарын илдьэ сылдьыахтаахтарын эппитэ. Тимир киниэхэ суктэриллибит сорудаҕын толорбута. Ол тумугэр болдьох быспыт кэмнэригэр
кыраныыссаҕа протокаҕа кунус катокка сиргэ биир эттуттэн «Ваня-четыре кулака», онтон «Аппа унуордартан» Витька кэрсубуттэрэ. Туораттан кэрдэххэ икки олох атастыылар ханкылыы сылдьалларын курдуга, сиэттисэ сылдьан ханкылыы сылдьар дьоннор быыстарынан сылдьан сурун мэккуэрдээх боппуруостарын бысаарсыбыттара. Онтон эйдээн кэрдэххэ, протока икки эттугэр оҕо бэҕэтэ мунньустан турара. Бэйэ-бэйэлэрин кыраҕытык манасаллара. Бэйэлэрин басылыктара

бэлиэ биэрдэ даҕаны протокаҕа ойон киирэн дайбасан барарга бэлэм олороллоро. Онон кэстэр кэстуу тынаасыннаах этэ.
Бу ыраас кун ити уэрэ-кэтэ сылдьар сынньалан дьоно эмискэччи охсусуу толоонун ортотугар баар буола тусуэхтэрин сэптээҕэ. оччотугар ким баҕарар эчэйиэн сэбэ. Итинник элбэх киси кыттыылаах охсусуу биирдэ эмэтэ буолара. Улахан айдааннаах буолара. Ол кэнниттэн милиисйэлэр кэлэн хомуйталаан ылаллара. оскуолаларга. тэрэппуттэргэ мунньах бэҕэ буолара. Буруйдаахтары була сатыыллара. былаас бэйэтин куусун кэрдэрэ сатыыра.
Ол исин ити икки уол бэйэлэрин дьонун диэки тахсыбыттарыгар. Бары холкутуйан «Суу» дии туспуттэрэ. Протока икки эттуттэн мунньустан турбут оҕолор бэлэхтэрэ кылгас кэм исигэр суох буолан хаалбыттара. Кэпсэтии хаан тохтуута суох тумуктэммитэ барыларын уэрдубутэ. Маассабай охсусуу буолла да ким эрэ эчэйиэхтээҕэ чуолкай этэ. Баҕар, эн бэйэн буолан хаалыан дии ?
Кинилэр «байыастар» этилэр. Бу кэпсэтиилэр туох ис хосоонноохторун билбэттэр да этэ.
Кэпсэтии икки эттугэр тусалаах буолар гына тумуктэммитэ. Урукку кэпсэтиилэртэн букатын атыннык барбыта. Урукку кэпсэтии ис хосооно «кииннэр» бисиэхэ «аппа унуордарга» тэсэ тусээни биэрэҕит диэн боппуруос тула эргийэрэ. Онтон атын буолбат этэ.
Бу манна Тимир оруола олус улахан этэ. Ити Витьканы кытта кэрсусуэҕуттэн ыла, сысыарааччы, кэпсэтиигэ сысыанаах киси бысыытынан элбэхтик бу басылыктар икки ардыларыгар суурдэ. Кинилэр этиилэригэр бэйэтин санаатын этэн. онтуката дирин ис хосоонннооҕунан бу уолаттар махталларын ылла. Кини этиитэ боростуой этэ. Бэйэ икки ардыгар охсусууну тохтоторго, бары оҕолор чэмэхтэрун «кииннэр» уонна «аппа унуоргулар» тула. биир кииннэ чэмэхтуургэ атыннык эттэххэ куорат урдунэн биир кииннээх оҕолор чэмэхтэрун тэрийэргэ диэн этиитэ бисирэммитэ уонна болҕомтоҕо ылыныллыбыта. Оччотугар Тимир санаатыгар хас биирдии оҕо бэйэтин кварталын исигэр хааттарбакка эрэ, куттаммакка куоратка ханна баҕарар сылдьыахтааҕа.
Маннайгы кэпсэтии тасымынан бэйэ-бэйэни эйэсэргэ диэн сэннэсуу буолбута. Ол гынан баран бысаарыллыбакка хаалбыт боппуруостар эмиэ бааллара. маннайгытынан «политическай» боппуруос ким уопсай куус басылыга буолврыгар. иккисинэн «экономическай» баай –дуол уллэстиитигэр бысаарыллыбатах боппуруостар хаалбыттара. Ол гынан баран тэрээсиннээх оҕолор чэмэхтэрэ тэриллиитигэр улахан хардыы оносуллубута.

Ити кэпсэтии тумугэр «Аппа унуордарга» исинээҕи биир сытыы боппуруос боппуруос куэрэйэн тахсыбыта. Ону «Петя-цыган» куэттээбитэ.

• «Кииннэр» бисиэхэ урут-уруккуттан

  эстээхтэр. онон кинилэри кытта эн-мин дэсии олох суох буолуохтаах кинилэри билигин бисиги куус эттунэн утуруйэр кыахтаахпыт диэн басымах эйдэбулу «Аппа унуордарга «- биэрэ сатаабыта.
  Кини Витькаҕа :-Эскэтун ити бисиги этиибитин ылыммат буоллаххына, бисиги эсигиттэн арахсабыт. Бэйэбит баспытын бэйэбит билиниэхпит -диэн сурдээх сытыы боппуруосу туруоран «Аппа унуордары» икки аны араара сатаабыта.
  «Петя-цыган» дьининэн ыллахха «Кииннэри» кытта холбосору, ис санаатыгар утарбат этэ. Бары «арыылаах килиэптээх» сирдэр куорат киинигэр бааллара. Ол онтон тиксэр буоллахха эрэ. Тугу эрэ манньалаан оҕолору бэйэ тула чэмэхтуэххэ сэбэ.
  Кини бэйэтигэр урукку туругун тэннэрэ сатыыра, »Аппа унуордарга» басылык буоллаҕына биирдэ эрэ ити «Кииннэр» басылык уолаттарын кытта тэннэ эн-мин дэсиэхтээҕэ. Ол исин баҕар –баҕарыма Витьканы кытта киирсэрэ, кини маннайгы соруга этэ. Онтон аннараа эттугэр «хаарты- маатыска» хайдах тусэринэн буолуохтааҕа, атыннык эттэххэ дьылҕа –хаан хайдах дьасайан сытарынан, баҕар куорат бутуннуутун «бас билээччитэ» буолан халыан эмиэ сэбэ. Онон кини бу тубэлтэни бэйэтин тусугар тэнуннэрэ сатаабыта. Онон «атын астан» тиксэрдээҕэр «Аппа унуордарга» тэттэрутун бэйэ икки ардыгар былаас былдьасыыта куэрэйэн тахсыбыта
  Ити курдук куорат исигэр кутталлаах оҕолор бэлэхтэрун олоҕо бэйэтин сокуонунан хамсаан испит буоллаҕына, дьылҕа хаан Тимир олоҕун, ытык куэрчэҕи ытыйарын эбэтэр холорук уйэлээх тиит мастары унту баччалыырын курдук кылгас кэм исигэр тиэрэ эргиппитэ.
  Ол курдук кини маннайгы кылаасы бутэрээри сылдьан. биир сайыннылыы, биир да былыта суох кун муннун анныгар радиоттан санардыы истибит ырыатын кинигэйэ-кинигэйэ, оскуолатыттан уэрэх кэнниттэн кэлэн олорор дьиэтигэр, квартиратын звоноктаабытыгар. аанын милииссийэ формалаах киси аспыта.

Ол курдук кини маннайгы кылаасы бутэрээри сылдьан. биир сайыннылыы, биир да былыта суох кун муннун анныгар араадьыйаттан санардыы истибит ырыатын кинигэйэ-кинигэйэ, оскуолатыттан кэлэн олорор дьиэтигэр, квартиратын аанын тонсуйбутугар, . милииссийэ форматын кэтэ сылдьар киси аспыта. Тимир маннай утаа онтон улаханнык сосуйбатаҕа. Арай уруккутун курдук:-
-Хайа, Тимир эн кэллин дуо?Асын ити остуолга турар. Хайа оскуолаҕар туох сонун? Хас сыананы ыллын?-диэн уэрбут-кэппут ийэтин саната суоҕа, суурэн –кэлэн тэбэтун имэрийбэтэҕэ. Ол оннугар сирэйэ кубарыйан, куруутун уэрэ-кэтэ мичилийэ сылдьар харахтара эсэн хаалбыт, чэпчэкитик ойо-тэбэ сылдьар бэйэтэ олоппосугар хам сыстан хаалбыттыы олорор ийэтин уонна ийэтин аттыгар кыра

балтыта Лиза ийэтиттэн тутусан туран саната суох ытыы турарын кэрэн баран Тимир олус куттаммыта, сосуйан:-Ийээ!Хайа туох буоллун?- диэбитинэн ийэтин тиийэн кууса туспутэ. Ол эрэ кэнниттэн тула эттун эйдээн кэрбутэ. квартиратын исэ угус кисинэн туолбут. Куутэр сиргэ биир бэдэн саха киситэ тугу эрэ суруйбут кумааҕытыгар кинилэри кытта сэргэстэсэ олорор дьоннорго икки дьахтарга уонна эр кисиэхэ илии баттаппыта. Аҕата диванна икки эр киси ортотугар саната суох сэнэн баран олороро. Тимир бу тугэннэ санардыы эйдээбутэ. Бу милиисийэ улэситтэрэ аҕабын ханна эрэ илдьэ бараары кэлбиттэрин. Эр-этэр буолбатахтара, бары бараары гыммыттарыгар ийэтэ уонна оҕолор аҕаларыгар тиийэн бары куустусан туран марылаччы ытаабыттара. Аҕалара оҕолорун биир-биир ылан куусан туран сыллаталаабыта уонна эмискэччи :-Кунду дьонум! Эсиги иннигитигэр улахан буруйдаахпын! Кыаллар буоллаҕына бырастыы гынаарын!-диэн усутуу тусээт, хараҕын уутун туора соттоот, кимтэн эрэ куотардыы тургэн улугэрдик кэрудуэргэ тахсыбыта. Ити кэнниттэн ийэлэрэ эмискэччи эйун сутэрэн дьиэ муостатыгар сууллан. налыс гына туспутэ. Инньэ гынан «сусал кэмэну» ыныран ыланнар ийэлэрин кэрдэрбуттэрэ. Укуол кэмэтунэн бэттэх аҕалбыттара.
Бу Тимир аҕатын бутэсик кэруутэ этэ. Аҕатын суут сокуон « государство баайын-дуолун тэрээсиннээх уоруу» диэн ыстатыйатыгар тубэсиннэрэн усун болдьоххо, ытыллары эрэ аннынан суурбэ биэс сылга ыыппыта.
Онтон ийэтэ кэргэнин олох буруйа суоҕунан ааҕара. Урдук сололоохтор, обком салалтата бэйэтин кутуругар сэрээтэ, кинилэр типтиргэлэригэр киирэн биэрдэ диирэ.

Аҕалара хаайыыга барыаҕыттан Тимирдээх олохторо олох тосту уларыйбыта. Урут аҕалара баарына Тимир тэбэтугэр ас-танас хантан кэлэригэр тэбэтун толкуйдаппат этэ. Бииргэ тулалыыр оҕолоруттан туох да итэҕэсэ суох сананара. Ийэлэрэ балерина буолан эрдэ эдэр эрдэҕинэ пенсияҕа тахсан улэлээбэккэ олорбута. Билигин оҕолорун кэрээру Саха театрыгар кассирынан киирэн улэлииргэ кусэллибитэ. Онон дьиэ ис улэтэ Тимиргэ суктэриллибитэ. Балтын Лизаны сарсыарда эрдэ детсадка илдьэрэ, киэсээ ылара. Ас астаасына, муоста-танас сууйуута киниэхэ тиксибитэ Тэсэ кыалларынан ийэтигэр кэмэлэсэ сатыыра. Киси олоҕор харчы сункэн оруоллааҕын этинэн-хаанынан эйдээбутэ. Ийэлэрин хамнаса туохха да тиийбэт этэ. Тимир кун-туун улаатан исэр уолга санаттан сана танас наада буолбута.
Ордук биир тугэннэ бииргэ уэрэнэр уолуттан улаханнык эсургэммитэ. Улуу Эктээп быраасынньыгар хорга ыллаабыттара, онтон кэлэн истэхтэринэ эппитэ:- Тимир чего так оделся? На клоуна Никулина был

похож. Твоя школьная форма на тебя висит. На свои руки и ноги посмотри, рукава пиджака длина брюк короткие –дии-дии Тимир илиитин-атаҕын ыйбыта. Тимир эсургэммитин олох биллэрбэтэҕэ, биир да тылы санарбатаҕа. Дьиэтигэр киирэн сиэркилэҕэ кэруммутэ, кырдьык школьнай формата олох кыччаан хаалбыт этэ.

• Оо, Аҕам баара буоллар? Бисиги маннык олоххо тиийиэхпит суоҕа этэ. Бисигини барыбытыгар эн дурда-хахха буолан, кэрэ олорбут эбиккин- дии-дии кысыытыттан санаата оонньоон хараҕын уута ыгыллан тахсыбыта, сыттыгар умса тусэн балачча эр ытаабыта.

Урукку эттугэр мунньубут куннээҕи олоххо тусаныллыбат ордук тэриллэрин атыылаан уптэнэллэрэ.
Куннээҕи олох ыараан испитэ. Ол курдук ийэлэрэ аҕалара тэйиэҕиттэн ыла, ыарытыйан барбыта. Сотору-сотору балыысаҕа киирэр буолар хаалбыта. Урукку эттугэр кэтэ-дайа. уэрэ-кэтэ мичилийэ сылдьар эбит буоллаҕына ытыы-сонуу, аймана сылдьар буолан хаалбыта.
Тимири олох кысалҕата кысарыйан «аппа унуордары» кытта куораты биир гына кэрийэр туох кусаҕаннык сытарын барытын хомуйса сылдьар буолан хаалбыта. Ол курдук тууннэри кэрийэн студеннар уопсайдарыттан, икки этээстээх мас дьиэлэргэ олорор дьон туннуктэрин форточкатын асан баран аттыгар эбэтэр бэйэтигэр ыйаан кэбиспит тон асылыктарын(урут холодильник дэлэйэ илигинэ), эбэтэр олбуорга куурда ыйаабыт танастарыттан сэбулуу кэрбуттэрин хомуйан ылаллара. Кэлин суолун-иисин билэннэр куорат ырыынаҕар тиийэн быса атыысыттары кытта харчыга эбэтэр аска-уэлгэ мэнэйдэсэн кэбисэллэрэ. Куорат гастрономнарыттан, цыганнар курдук хос сиэп тиктэн баран прилавкаттан ас араасын уктан тахсаллара уонна да атын албастар элбэх этэ. (Ол саҕана самообслуживание уонна билинни курдук уоран тахсан эрэргин биллэрэр уонна видеоҕа усулар тэриллэр суохтара. ) Ол исин атыысыттар билбэккэ хаалаллара. Киэсээ харанарыыта, 11 чааска «Сайсары» уонна «Волна» рестораннары маныыллара. (Сэбиэскэй былаас саҕана рестораннар 11чааска дылы улэлииллэрэ. )Онно биир эмэтэ итирик тахсыбыт киси кинилэр асылыктара буолара. Кэмус сууйааччылар, командировкаҕа кэлбиттэр ол исин угустэрэ харчылаах буолара. Олору тэбииллэрэ. Итирик киси тугу эйдуэй?Биирдэ эмэтэ милиисийэҕэ унсуу киирэрэ.
Ити курдук тэсэ эр олоруохтара эбитэ буолла? Ол гынан дьылҕа-хаан эссэ биир улахан охсууну Тимир дьылҕатыгар анаан турара. Ол курдук биир сарсыарда ийэлэрэ оронуттан турбатаҕа, хайдах сыппытынан «уэсээ» дойдуга баран хаалбыта. Тимир билигин да эйдээбэтуонна билбэт, ким кэмэтунэн, кимнээх дьасайан ийэтин кистээбиттэрин уонна ыал аата ыал дьиэ исинээҕи тэриллэр

кимиэхэ тиксибиттэрин. Биирдэ эйдээбутэ балтын Лизаны кытта быстах олорор тулаайах оҕолор дьиэлэригэр(дом приюта)олохсуппуттара.

• Суут бысаарыыта уонна уэрэх салаатын министиэрстибэтэ ханнык детдомна бараргытын дьасайыар дылы манна олоруоххут- диэн бысаарбыттара.
• Ок. сиэ! Манна бааллара араасынай кытаанах дьылҕалаах оҕолор. Саха сирин бары усугуттан бааллара:-кэмустээх Алдантан, таас чохтоох Сангаартан, тымныы оройо Эймэкээнтэн уонна да атын сирдэртэн, нууччалар-сахалар. Уксулэрэ норуокка биллэринэн арыгыттан сылтаан тэрэппутэрэ суох хаалбыт оҕолор этилэр. Инньэ гынан тэсэ да саастара кыратын исин араасы барытын кэрбут оҕолор этилэр.

«Дьиннээх адьырҕалар» сокуоннара бу дьиэ исигэр баара. Ким мэлтэх куннээҕи асылыгыттан мэлийэрэ. Охсулла-тэбиллэ сылдьарын диэн кыра курдуга. тугу баҕарар онотторуохтарын сэбэ.

«Ити кэмнэ, бу маннык тэрилтэлэр Аҕа дойду сэриитин кэннэ кэруутэ-истиитэ суох хаалбыт оҕолору кытта улэлииргэ ананан тэриллибит тэрилтэлэр этилэр. Сэрии тулаайахтарыгар государство да, нэсилиэнньэ да учугэйдик сысыаннасара, оҕолор да да сэрии кысалҕатын эттэринэн-хааннарынан билбит буолан олоххо тардысыылара олус куустээҕэ. Бэйэ-бэйэлэрин икки ардыгар олус учугэйэ.
Ол гынан баран сэрии кэнниттэн тулаайах хаалбыт оҕолор, сыл-хонук аастаҕын аайы арыгы содулуттан оҕустарбыт тэрэппуттэр оҕолорунан солбуллубуттара. Атыннык эттэххэ, «тыыннаах тэрэппуттээх» сылдьан тулаайах хаалбыт оҕолор этилэр. Исигэр киирдэххэ, угустэрэ эй-санаа да эттунэн мэлтэхтэрэ. Ол быысыгар саха сиригэр буруйу онорон хаайыыга ыытыллыбыттар, «потитическайдар», «бандеровецтар», харчыны эккирэтэн кэлбит «хаамаайылар» оҕолоро этилэр.
Оҕолор бу тэрилтэҕэ олорор сирдэриттэн оройуоннааҕы уэрэх салалтата ыытан кэлэллэрэ, ол исин быстах кэмнэ кэлбиттэрин билэллэрэ. Олохтоох сирдэрин булалларыгар дылы оҕолорго быстах олорор «перевалочнай»дьиэ-уот этэ. Ол исин бэйэлэрин икки ардыгар сысыаннара букатын атын эйгэлээх этэ.
. Турар сирэ билинни 17 –квартал, сана тутулла сылдьара. Икки этээстээх хааччыллыылаах мас дьиэҕэ олоролоро. Куорат кииниттэн. суол-ис, транспортнай схемата мэлтэҕунэн ити кэмнэ ыраах этэ. Сынньалан пааркатыттан саҕалаан, кальвица уулууссатын тас эттунэн киэн бэс чагдата сабардаан сытара. Инньэ гынан тула эттулэрэ барыта бэс масынан буруллэн турара. Аттыларыгар атын тэрилтэ суоҕа, тункэтэх дойду этэ.
Ол исин, бу тэрилтэ улэситтэрин оҕолорго сысыана эмиэ боростуой этэ. Хайдах эмэтэ гынан кылгас кэмнэ тулуйбут киси, оҕолор барыахтарыгар дылы диэн буолара. Оҕолор бэйэ-бэйэлэрин

куруутун эн-мин дэсэн, тун-тан анньыса сылдьыбатахтарын исин, биирдэ эмэтэ олох баппат оҕолор кэстэн аасаллара. ,бэрээдэк суох буола тусэрэ.
Дьэ. оччотугар, дьиннээх адьырҕалар» сокуоннара, бу дьиэ исигэр уэскуурэ. . Ким мэлтэх куннээҕи асылыгыттан мэлийэрэ. Охсулла-тэбиллэ сылдьарын диэн кыра курдуга, тугу баҕарар онотторуохтарын сэбэ.
Кыргыттар уонна уолаттар тус тусунан асыыллара, куннээҕи режимнара да туспа этэ. Кысалҕаттан оннук дьасаннахтара.
Тимир балтын Лизаны кытта, бу тэрилтэҕэ кэлбит кэмнэригэр Ваня – хохол уонна Леня-беззубый диэн Алдантан кэлбит уолаттар басылыы сылдьар кэмнэрэ этэ.

Тимир эбиэткэ остолобуойга тиийбитигэр, асыыр сиргэ уончалыы оҕо олорор туэрт остуола тардыллан турара. Биир остуолугар биир иллэн миэстэ баарыгар олордубуттара. Хас биирдии оҕоҕо асылык нуорма этэ:-икки бысыы килиэп, туэрт устуука саахар, биир курууска уутэ суох чэй уоннат остуол басыгар уопсай миискэҕэ щи- миинэ кутуллан турара. Тимир остуолга олороот аччыктаабытын дьэ билбитэ. асаабытынан киирэн барбыта.
Ол олорон эйдээн кэрбутэ, оҕолор бэйэлэрин элуулэриттэн лоп курдук анарын:- биирдии килиэби, иккилии саахары остуол басыгар чэмэхтуу мустулар. Ол исин Тимир аттыгар олорор сахалыы сирэйдээх уолтан:-Ити тоҕо саахаргытын, килиэпкитин. ити остуол басыгар уурдугут?- диэн ыйыппытыгар уола:-Я, по Вашему не понимаю. Я бурят-диэтэ. Онуоха утары олорор нууччалыы сирэйдээх уол. баасынай эбит.

• Ити тусээммит. Ол олорор уолаттар, бисигини дьасайаллар. Атын остуолга олоро уолаттар диэки хараҕынан имнэннэ. Эн элуугун биэрэ оҕус, биэрбэтэххинэ кырбаныан уонна наар куруутун атаҕастана сылдьыан –диэн тургэн улугэрдик сибигинэйэ былаастаан сэрэтэ оҕуста. Тимир уолун санатын истибэтэх курдук тутунна асаабытын курдук асыы олордо. Бэйэтин элуутун барытын сиэн кэбистэ. бииргэ остуолга олорор уолаттара. кинини асынан саната суох сэнэн олороллорун кэрэн исигэр куэн кэрсэргэ бэлэмнэммитинэн барбыта.
  Тимир уруккута буолбатах, бу кэмнэ кини «аппа унуордары» кытта элбэх бысылаанна сылдьыбыт, , олох кысалҕатын билбит уонна куоратка саасын ситэ илик оҕолор бэлэхтэругэр сэп тасымнаах чыыннаах уонна «сур бэрэлэр» сокуоннарын этигэр-хааныгар инэриммит оҕо этэ. Онон кини эрдэттэн бу уолаттары сирэй-харах анньысыахтааҕын билэр этэ. Билигин буолбатаҕына туун, утуйар кэмнэ кэлэн утэн-анньан кэруэхтээхтэрин сэрэйэрэ. Ол исин эрдэттэн бысаарсарга бэлэм этэ.
  Эр-этэр буолбатаҕа Хохоллаах. Беззувый тиийэн кэлбиттэрэ: -Кто. это, из Вас свою долю не сдал?-диэбитинэн барбыттара. Оҕолор кутталларыттан,

  баҕар миэхэ саайсыахтара диэбиттии, Тимиртэн тэйэн биэрбиттэрэ.
  -Аа, это Вы-новенький ничего не дал. Проучить тебя надо, чтобы знал, кто здесь хозяин-диэбитинэн баайсан киирэн барбыта уонна Тимири охсоору ынан кэлбитэ.
  Хохол тимиртэн икки-ус сыл аҕа этэ. Хас да тарбаҕынан урдугэ. «Хамаайылартан» тэруттээх буолан бэдэн-садан этэ. Онон Тимири олох сокууска оностобун диэн турара.
  Тимир куус уонна ахсаан эттунэн басыйтарарын барытын кэрэн турара. Ол исин туох да саната суох уол остуолга тайанан турар илиитин, остуолга биилкэнэн хатаҕалаан кэбиспитэ. Эмискэ остуол урдэ хаан бэҕэтэ буола туспутэ, ону кытта тэбис тэннэ киси куйахатын куурдэр дьиикэй хасыы исиллибитэ.
  Тимир эмискэччи ыскамыайкаттан ойон турбута. Сирэйэ-хараҕа турбутун кэрдэххэ букатын атын киси турара.
  -Это Вы хозяин? Сейчас. посмотришь. где твое место?-диэт айаккалыы турар уолу биир куустээх охсуунан суулларан тусэрбитэ. Ол кэнниттэн «Беззувайга»:-Что, Вам остальные зубы вышибить-диэбитинэн ойон тиийбитэ. «Беззувый» аатын курдук айаҕар бэрт аҕыйах тиистээх этэ. Кырдьык-курдьук акэмускэнэрдии айаҕын илиитинэн саба туттаат. остуол анныгар дьылыс гынан хаалбыта уонна остуол биир муннугунан ойон тахсаат тилэҕэ хараара турбута. Ити кэнниттэн улэситтэр кэлэн Тимири «карцер»диир хосторугар хаайан кэбиспиттэрэ.

Тустаах улэситтэр маннык тугэн таҕыстаҕына тугу гыныахтаахтарын чуолкайдык билэллэрэ. Эмискэччи тэрилтэ улэситтэрэ бары, суоппарыгар тиийэ бары суурэн кэлэн охсусуу кыттааччыларын тун-тан тутан кэбиспиттэрэ. «Хохолу» бэрт тургэнник массыынаҕа олордон балыысаҕа илдьэ барбыттара. Онтон Тимири «карцер»диир хосторугар хаайан кэбиспиттэрэ.
Бу сиргэ маннык охсусуулаах « хаан» тахсыылаах тугэннэр угустук буолаллара. Элэрсуу-сутэрсии эрэ тахсымыан наада этэ. Ол исин бу тугэни тэрилтэ салалтата оскуолаҕа буоларын курдук сиэри тасынан буолар тубэлтэнэн ылымматахтара.
Ол исин киэсээ утуйар кэм кэлиитэ, дьусуурунай иитээччи кэлэн угус саната суох Тимири тасааран кэбиспитэ.
-Баран орннор утуй, «Хохол» бугун балыысаҕа сытар. Сарсын ылабыт. Оччотугар, эйиигин манна тэттэру «карцерга» угуохпут. Кэллэҕинэ сугуннуэ суоҕа - эрэ диэбитэ. Тимир исигэр улаханнык буруйданарым буолуо дии саныы сылдьыбыт бэйэтэ улаханнык сосуйбута.
Уэруутуттэн эмискэччи уэсээ иккис этээскэ, утуйар хосугар биирдэ баар буола туспутэ. Киирбитэ- туэрт кыра ҕ-6 саастаах оҕолор биир оронно хоонньосон баран утуйа сыталлара. онтон атын хосугар баар оҕолоро уэрбут курдук туттубуттара да, ким даҕаны кэлэн кинини кытта кэпсэппэтэҕэ.

Билигин даҕаны «Хохолтан куттаналлара, арай сарсын тиийэн кэллэҕинэ эссэ ким басыйара биллибэт. Мантан барарыгар саныы бэҕэтун саанан барбыта: -Как приеду. я его зарежу – диэн ысыы-хасыы бэҕэтэ эрэ. Тимир бэйэтэ даҕаны бу тугэн бу биир хамсаныынан буппэтин билэр этэ. Сэрии тылынан этэр буоллахха :-Противник не был полностью уничтожен- диэн эйдэнуллэрэ. Ол «Хохол» балыысаттан туох эйдээх-санаалаах кэлэриттэн тутулуктааҕа.
Тимир бэйэтэ манна соҕотох эбитэ буоллар куоратка атах балай баран хаалыахтааҕа. Онон боппуруос бутуэхтээҕэ. Куорат киэн далайыттан, «Хохол» кинини хантан булуой? Кэрустэхтэринэ даҕаны «Хохолу» бэйэтин муосун тосутуллуохтааҕа. Ханныгын да син, бу куорат кини тэрээбут дойдута буоллаҕа. Ол табыллыбат кэстуу этэ, тоҕо диэтэххэ манна кини балтыта Лиза баара. Кинини атаҕастыахтаахтара. Ол чуолкай этэ. Ол исин Тимир манна хаалабын –диэн бигэ санааны ылыммыта.
Тимир бэйэтин олоҕо эмиэ туэрэнкэй этэ. Бу туун тугу да тобулбатаҕына, бэйэтин манна тугу гыналлара биллибэт.
Ол исин Тимир бу тугэни бугун бэйэтин тусугар табатык эрэ тусаннаҕына эрэ табыллара. Дьининэн Тимир мааҕын «карцерга» олорон хайдах хамсаныахтааҕын тэбэтун чэмкэтугэр толкуйдаан сылдьара. Биир-икки кун исигэр, бу быстах кэмнэ тулаайах оҕолор дьиэтигэр баар оҕолору бэйэтин диэки тардара уустук уонна туолбат сорук. Ону кини ити оҕолор сысыаннарыттан хосугар киирээт эйдээбутэ. Ол эмиэ эйдэнэрэ. кинини оҕолор туох эйдээх-санаалаах сылдьар киситин сана кэрээт хантан билиэхтэрэй? Истэригэр тэсэ да «Хохолу» да абаасы кэрдэллэр Тимир хамсаныытыттан кинилэр да буолбуттарын исин улаханнык сосуйдахтара уонна бу харса-хабыра суох уол бисиэхэ бас-кэс оҕо буоллаҕына «Хохоллааҕар» эссэ амырыын киси буолуон сэп –диэн санаалаах сырыттахтара.
Тимир киирээт, хас да иллэн турар ороннору кэрээт оҕолоруттан ыйыппыта :- Почему они вместе спят? Что, постельного белья не хватает?. Онуоха били нуучча кэруннээх уола:-Ити оҕолор утуйар танастарын «Хохол» ылбыта. Дьиэбит мас дьиэ буолан уонна ити котельнайбытын таас чохторун кэмчилээн сугун оттубаттар, онон туунун тымныйар – диэн бысааран кэпсээн биэрбитэ.
Маны Тимир ийэтэ элэн аҕыйах хонуктааҕыта тулаайах хаалбыт уонна олоххо дьонтон дьиннээх сэнэбили уонна атаҕастабылы кэрсэ илик буолан маны олох ис иситтэн сэбулээбэтэҕэ. Бу кини санаатыгар киси эйугэр-санаатыгар баар эйдэбуллэр кээмэйдэрин тас эттунэн барыы этэ.
Тимир олох охсууларыгар тубэсэн уонна олох дьэбир-кытаанах сокуоннарынан салайтаран саасын ситэ илик кутталлаах оҕолор бэлэхтэругэр тэсэ да сыстыбытын

исин, ийэлээх-аҕатын иитиитин этигэр-хааныгар инэринэ сылдьара. Бэйэтэ олох аллараа тасымыгар тусэ илигэ. Эйэ-санаата чэбдигэ.
Ол исин бу оҕолору асынан кэрудуэртэн муоста сууйарга аналлаах шбавраны ылаат, «Хохол» олорор хосугар ойон киирбитэ.

Ол исин бу « олохтоох оҕолору» асынан, ОСКУОЛАҕА КИИРЭР СААСТАРА ТУОЛА ИЛИК БУОЛАН кинилэри ХАННА ДА ЫЫППАТТАРА, СААСТАРЫН СИТИЭХТЭРИГЭР ДЫЛЫ МАННА ОЛОРОЛЛОРО, кэрудуэрунэн суурэн исэн истиэнэҕэ муоста сууйарга аналлаах шбавра эйэнуллэн турарын ылаат, «Хохол» олорор хосугар ойон киирбитэ.
Бу хоско бэйэлэрэ да баҕарбаталлар даҕаны «Хохол»диэки энэрдээхтэр олороллоро.
Хохоллаах. Беззувый дьининэн манна алдантан бииргэ айаннаан кэлбит эрэ кэмнэриттэн билсэллэр.
Кинилэр иккиэн даҕаны аҕыйах хонугунан кыра саастаах оҕолор тасымнарыттан тахсар саастаахтара. Ол исин бу оҕолорго тас эттулэринэн кэруугэ улахаттара, куус эттунэн кыахтаахтара уонна биир сиртэн кэмустээх алдантан кэлбит буолан бэйэ-бэйэлэрин эйэнсуспуттэрэ.
Бу манна тиийэн кэлэллэригэр инники оҕолор бары тарҕатыллан сана оҕолор бэлэхтэрэ тэриллэр кэмигэр, кинилэр эрэ улахан саастаах оҕолор буола туспуттэрэ. Ол исин кинилэргэ утарсар кыахтаах уолаттар суохтара.
Манна кэлээт бэйэлэрин эйдэругэр-санааларыгар сэп тубэсэр сокуоннаах олоҕу олохтообутунан барбыттара. Хамсаныылара барыта бэйэлэрин тусатыгар этэ. Бэйэлэрин иллэн кэмнэрин олохтоох ҕ-6 саастаах оҕолору дьасайан ырыа ыллатан, бииргэ тэннэ хаамтаран, бэйэ-бэйэлэрин кытта охсусуннартаан, онон иллэн кэмнэрин атаараллара. Тусээн тусэрэн астарын. танастарын былдьыыллара. Онтон кэлин кэлбит оҕолору биир-биир бэйэлэрин анныларыгар киллэртээн. билигин мунур ыраахтааҕы курдук сананан олорор кэмнэрэ этэ.
Тимир кэлиитигэр Хохол, Беззувый да хоско суохтара. Биирдэрэ маҕыын куоппутунан бу энэр кэстэ илигэ. атына балыысаҕа этэ. Инньэ гынан хоско биэс-алта уол баара, оронноруттан турбакка суорҕаннарын анныгар киирэн утуйбута буола сыппыттара. Кинилэр, дьининэн ыллахха «Хохол» уонна Тимир бэйэ-бэйэлэрин кытта охсуспуттарыгар туох сысыаннаах буолуохтарай? Эйдэрэ-санаалара букатын атын этэ. Тимир харса-хабыра суох хамсаныылааҕын бары кэрбуттэрэ ол исин миигин эрэ тыыппатын диэн эйдэбуллээх сыталлара.
Манна баар уолаттар, бары иккилии матараастаах уонна суорҕаннаах сыталлара. Ол исин Тимир барыларын кэрийэ сылдьан ыарыылаах соҕустук швабра масынан охсо-охсо, оронноруттан сиргэ тардыталаан тусэрбитэ.
_А, ну всем!Откуда взяли эти постельные ? Туда и отнесли!-диэбитигэр бары туох саната суох, ордук утуйар танастары сукпутунэн

оҕолор сытар хосторунан тарҕаппытынан барбыттара. Сорохторо. истэригэр баҕар «Хохол» кэлиэр дылы куннээн эр дии санаабыттара буолуо да, ким да Тимир этиитин утарсыбатаҕа. Тимир барыларын кэннилэрттэн батыса сылдьан оҕолор олорор хосторун барытын кэрийтэрбитэ, утуйар танастарын тэнуннэртээбитэ.
Ити курдук, ити туун бу дьиэҕэ олорор оҕолорго куннээҕи олохторугар уларыйыылары киллэрэн эрэр сибиэсэй салгын биллибитэ. Оҕолор угустэрэ Тимир ити дьасалын сэбулуу кэрсубуттэрэ уонна кини тэсэ да хабыр хамсаныылааҕын исин, кисилии бысыылааҕын бэлиэтии кэрбуттэрэ.
Бу быстах кыайыы этэ, дьиннээх эн-мин дэсии инникитигэр турара. »Хохол» куус да, кинини эйуур оҕолору ааҕыстахха ахсаан да эттунэн басыйара. Балыысаттан кэллэ даҕаны кинини кытта аахсыахтааҕа чуолкай. Утары тахсан киирсии, «эттэнии» эрэ этэ.
Ол исин Тимир мааҕын «карцерга» сытан толкуйдаабытынан, оҕолор утуйбуттарын кэннэ кимиэхэ да эппэккэ эрэ дьиэттэн туннугунэн тахсан курээн куоратка доҕоругар Витькаҕа барбыта.
Куоратка туунну айан диэн. уруккуттан билиннэ дылы кутталлаах. Ити кэмнэ, 17-кварталтан куоратка быса барар буоллаххына, ким да олорбот сиринэн, балачча киэн бэс чагданы унуордаан сынньалан пааркатыгар тахсарын. Тимир бэйэтин дьолугар итиннэ кими да кэрсубэтэҕэ.

Ити киэн бэс чагданы унуордаат, куорат киинигэр тахсан кэлбитэ. Мантан антах кини бэйэтин дойдута. »Соколлаах» уонна «чЧетыре кулака» кэрэн олорор сирдэрэ уонна бэйэтэ даҕаны бу диэки олохтоох оҕолору барыларын да билбэтэр, «туунну» олохтоох уолаттарын угустэрин билэр, сорохторо кини оскуолатыгар уэрэнэллэр. Онон кини таас дьиэлэри кэрээт, санаата чэпчии туспутэ.
Киэнник эргитэн кэрдэххэ Тимир бэйэтэ сана хоройон эрэр. олоххо ону-маны сана билэн эрэр, атын тугэн эбитэ буоллар ыал мааны атаах оҕото буолуохтаах оҕо, кысалҕаҕа кысарыйтаран бу тууннэри куораты кэрийэн истэҕэ.
Бу кини дойдута. кини манна ууга баар балык курдук сылдьар, бу иннинэ бэс чагда исинэн хааман исэн хас биирдии мас кулугуттэн, дьигиннии. куттана испитэ.
Уулуссаҕа утары кэрсубут биир-икки киситэ бэйэ-бэйэлэриттэн сэрэхэсидийэн ыраахтан кинини кэрээт, чугасыан икки ардыгар ханна эрэ сутэн хаалбыттара. Инньэ гынан туох да тубэлтэҕэ тубэспэккэ, эрдэ бэйэтэ олорбут дьиэтигэр доҕоругар Витькаҕа тиийэн кэлбитэ. Кинилэр дьиэлэрэ «Холбос» улэситтэрэ олорор дьиэтэ, онон манна олорор оҕолор тэрэппуттэрэ бары биир тэрилтэҕэ улэлиир буолан бэйэ-бэйэлэрин учугэйдик билсэллэрэ. Витькалыын квартиралара кэккэлэсэ турарынан уонна тэн саастаах буолан олус доҕордуулара. Кинилэр ийэлэрэ,

дьылҕа хаан ыйыытынан биир кун, биир балыысаҕа уолаттарын тэрээбуттэрэ. Биир кун удьуору салҕааччылар кэлбиттэрин дьиэ кэргэнинэн бииргэ бэлиэтээбиттэрэ. Тимир ийэтин эмиийин уутэ эрдэ бутэн, Тимир ити Витька ийэтин уутун ордугуттан тиксибитэ. Онон бэйэлэрин кун сирин кэруэхтэриттэн, балыыса истиэнэтиттэн саҕалаан билсэллэрэ. Кыра оҕо тэрилтэтигэр бииргэ сылдьыбыттара. Хайалара даҕаны, хасан баҕарар доҕорун квартиратыгар бэйэтин дьиэтигэр киирэр курдук, ойон киирэрэ. Ону ким даҕаны икки эттуттэн кырыы хараҕынан кэрбэт этэ. Улаатан истэхтэрин аайы эссэ доҕордосон испиттэрэ. Онон кэлин бэйэлэрин, «мы молочные братья» дэнэллэрэ.
Бу уолатар сунньунэн ыллахха олохторо эмиэ майгыннасар курдуга. Витька тэрэппуттэрэ, ийэтэ «Холбос» тэрилтэтигэр кассирынан, аҕалара суоппар быысыытынан улэлииллэрэ. Аҕалара дальнобойщик идэлээҕэ. «Холбос» Чита уобаласыгар тимир суол «Сквородино» станциятыгар баар базатыттан(урукку кэмнэ Саха сиригэр кэлэр ас-уэл манна тумуллэрэ. ) «КамаЗ» массыынанан тасаҕас тасара. Бу массыына сана уэдуйэн эрэр кэмэ этэ. Мэнээк кисиэхэ сысыарыллыбат, ааттаах-суоллаах эрэнэр эрэ кисилэригэр биэрэллэрэ. Витька аҕатын улэситтэр бэйэлэрин икки ардыгар « уордьаннаах суоппар « диэн ааттыыллара. Хамнаса да урдугэ. Суол кусаҕана, уустуга, ырааҕа. Суолга энин араас барыта буолара, саахалланыы, сыыса-халты туттунуу. Ол тумугэр Витька аҕата тымныйан. онтон кэлин онтон тэбиллэн, билигин суорҕанна-тэллэххэ сытар, ыарытыйан маннайгы группалаах инбэлиит буолан хаалбыта.
Тимир квартира аанын тыасаппытыгар Витька ийэтэ кэлэн аспыта. Тимир тууннэри кэлбититтэн улаханнык сосуйбатаҕа, ол оннугар сурдээҕин уэрбутэ. Ону маны ыйыталаспыта, ол гынан баран барытын истэ-билэ сылдьара. Дьокуускай тэсэ да куоратын исин «улахан дэриэбинэ» буоллаҕа, туох буолбута барыта исиллэ турара. Ол исин Тимири асата охсоот Витька хосугар киллэрэн кэбиспитэ. Витька кини кэлбитин истэн усуктан сытара. Доҕордуулар ахтыспыттара бэрт буолан куустуса туспуттэрэ, кэпсэтэн сонуннарын атастаспыттарынан барбыттара.
Тимир туох кысалҕалааҕын туох баарынан барытын кэпсээн биэрбитэ. Ону истэн баран Витьката
=Ну. что ты Тимир ! Конечно. помогу! Утром ребят соберем да, поедем. Покажем свою силу. Поставим его на место. Не таких ломали. Все будет «О, кей!». спи спокойно –диэн доҕорун уоскуппута.

Сарсыарда олох эрдэ туран дьонноро тура илигинэ иккиэн элэс гынан хаалбыттара.
«Аппа унуордар» саасын ситэ илик оҕолорун бэлэҕэ усун сылларга чочуллан-чочуллан билинни сэбилэниилээх куустэр курдук

тутулуктаах этэ. тэрут «аппа унуордар» олорор сирдэринэн чэмэхтэсэн хас да бэлэххэ хайдысан олороллоро. хас биирдии бэлэххэ бас басылык- биригэдиир оҕо баара. ол олорор сиригэр туох буоларыгар барытыгар эппиэттиирэ. Кыамматаҕына атын оҕо басылыгынан ананара. Ол сиргэ баар «дьиэлээхтэри » бэлэх чилиэттэрэ буолбатахтары барыларын, онно баар биэс-алта бэлэх уолаттара быысыгар биирдиилээн кыргыттар биир сутурук буолан чэмэхтэсэн барыларын туурэйтэлии сылдьаллара. Инньэ гынан олохтоох оҕолор бары бу бэлэх оҕолор анныларынан, кинилэр тугу эппиттэринэн сылдьаллара. Кэмиттэн кэмигэр биирдэ эмэтэ кинилэри элбэх оҕо кыттыылаах охсусууга « мобилизация» онорон хомуйан ылаллара. Атын куннэргэ ити оҕолор «дьиэлээхтэр» кэнул босхо сылдьаллара, атын оҕолор атаҕастыылларыттан кэмускэллээх буола тусэллэрэ.
Тэрээсиннэх оҕолор бэлэҕэр элбэх оҕо баара наадата суох этэ, туох барыта харчынан- убунэн бысаарыллар. Бэйэн сокуону кэсэн да туран булунар «хамнаскын» элбэх оҕоҕо тунэтэр сэбэ суоҕа. Ол исин биригэдиирдэр бэйэлэрин икки ардыгар сэбулэсэннэр, бэйэлэрин бэлэхтэрунэн сурун дохуоттаах сири «Лена» кинотеатрын уонна куораттааҕы ырыынагы кунунэн уллэстибит куннэригэр манасаллара. Бу кэсиллибэт сокуон этэ. Онтон атын куннэ ити икки точканы тыыппакка бэйэн булуммут дохуотун эн биригээдэн суотугар киирэрэ.
Ол дохуоткуттан анара уопсай котелга, онтон ол анара уэсээлэргэ «улахаттарга» барара. Ити эмиэ кэсиллибэт сокуон этэ. Эскэтун тугу эмэ уорбутун, кистээбитин билиннэҕинэ, ол «биригэдиири» кытта кэпсэтии атыннык барара. Ону биригэдиирдэр уопсай мунньахтара бысаарара. Итинник тугэн биирдэ эмэтэ буолара. Уксугэр оннук биригэдиири «дьиэлээхтэргэ» тасаараллара уонна «петушок» онорон кэбисэллэрэ. Ол аата ким баҕарар кинини атаҕастыан сэптээҕэ. Ону ханна да унсэн кырдьыгын булар кыаҕа суох онороллоро. Онтон оскэтун биригээдэ иситтэн биир эмэтэ оҕоттон итинник тугэн таҕыстаҕына, ону биригэдиир бысаарар этэ. Ити тас эттунэн сурун басылыкка. билинни кэмнэ Витька дьасалыгар инники куэннэ сылдьар «силовой» бэлэх бас бэринэрэ.
Ол бэлэххэ кинилэр атастара Костя басылык буолан олороро уонна ону кытта атын бэлэхтэру кытта бысаарсыылаах кэпсэтэтиилэри ыытарга эрэллээх уонна омоҕой тыллаах, кэпсэтэр дьонун бэйэтин тылыгар киллэрэр тасымнаах кэпсэтиилээх киситинэн бу Тимир этэ. Кини Витькаҕа бу тугэни «аппа унуордарга» тусалаахтык эргитиэххэ сэптээҕун ыйбыта. Ол курдук бу быстах олорор тулаайах оҕолор дьиэтигэр саха сирин бары муннугуттан кэннилэригэр тугу да сутэрэллэрэ суох уонна кинилэр

интириэстэрин таба тайаннахха туохха барытыгар харса суох киирсэр кыахтаах бэлэм «байыастар» сылдьалларын ыйбыта. Кырдьыга да оннуга. Витька итини сэргэгэлии истибитэ «Петька-цыганы» кытта киирсэригэр байыастар наадалар этэ.
Онон доҕордуулар дьиэлэрин исигэр икки этээсинэн аллараа олорор атастарын Костяны усугуннаран тасырдьа тахсыбыттара. Бэрт тургэнник уопсай баласыанньаны кэпсээт. Витька Костяҕа дьасал биэрбитэ:- Костя! У нашего друга в доме ребенка проблемы. Срочно собери своих ребят. Поедете с Тимиром и там надо установить порядок. Остальные вопросы обсудите с Тимиром. А у меня здесь дела» -диэт дьиэтигэр тэттэру киирэн хаалбыта. ..

Костя Тимирдээх, Витькаттан икки сыл аҕа этэ. Бэйэтэ нуучча кэнэтэ, ол исин барытын киэнник эргитэ толкуйдуу барбакка тугу барытын тургэнник бысаара сатыыр. тургэн хамсаныылаах биир сиргэ олорбот оҕо этэ. Харса суоҕунан, куусунэн-уоҕунан, бу «аппа унуордарга» дьининэн кини басылык буолуон сэптээх этэ. Ол гынан баран кини саасынан бэрт сотору «улахан уолаттар» бэлэхтэругэр тахсаары сылдьара. Улахан уолаттар бэлэхтэрун сокуона атын этэ. Кинилэр асаҕастык бу саастарын ситэ илик оҕолор курдук охсусууга киирбэттэрэ. Бары хамсаныылара барыта эрдэттэн толкуйданан, ким да билбэтин курдук оносуллара. Тоҕо диэтэххэ сокуон хараҕын иннигэр 14 сааскыттан онорбут содулгар эппиэттиигин. Ону барытын учуотка ылан, ыйаасынна ууран баран »уэсээлэр» кини оннугар кыра оҕолор бэлэхтэругэр Витьканы бигэргэппиттэрэ. Ол оннугар Костя анныгар бэйэлэрин кыанар. бэйэтин курдук харса-хабыра суох киирсэргэ бэлэм «аппа унуордар» гвардиялара баара. Ити дуосунаска сылдьарын Костя бэйэтэ да сэбулуурэ. сурун боппуруостар син биир кинитэ суох бысаарыллыбаттара. Бу кэлин « Петька-цыган» насаалаан бас-баттах баран, Витька тылын туохха да уурбат буолан эрэр. Ону бэрээдэктиэххэ наада этэ. Кинини эйуур биригэдиирдэр бааллара. »Кииннэри» кытта холбосору сорохтор сэбулээбэттэрэ.
Угустэрэ тэрэппуттээх дьиэ-кэргэн оҕолоро буолануонна Петька –цыган аннынан сылдьыбыт буоланнар кэннилэрин кэрэ сылдьаллара Онон сирэй киирсиигэ киириэхтэрин баҕарбат этилэр. Инньэ гынан икки аны хайдысыы тахсаары гыммыта. Ол исин «аппа унуордарга» или тэрийбэтэххэ Витька да кини авторитета тусуэхтээҕэ. Ол исин, бу Тимир этиитин, Костя бэйэтигэр олох чугастык ылыммыта. Кырдьык ол оҕолору бэйэ анныгар киллэрдэххэ дьиннээх байыастар кинилэр буолуохтаахтара олох чуолкай этэ. Ол исин бириэмэ кылгасынан «лена» кинотеатры бу кун хонтуруоллуу сылдьар биригээдэ оҕолорун бэйэлэрин кытта илдьэ

барбыттара. Инньэ гынан уонча буолан ол быстах кэруугэ сылдьар оҕолор дьиэлэригэр сороҕун автобусунан, сороҕун сатыы айаннаан кунуску асылык кэмигэр тиийбиттэрэ.

Инньэ гынан уонча буолан ол быстах кэруугэ сылдьар оҕолор дьиэлэригэр автобусунан, сороҕун сатыы айаннаан суоттаныллыбытын курдук кунуску асылык кэмигэр тиийбиттэрэ.
Бу оҕолорго эбиэт кэмэ диэн олох «святой» эйдэбул, эбиэт кэмэ эрэ буолуо дуо? Сарсыардааны. киэсээнни асылык кэмнэрэ эмиэ! Ханна да сылдьар буоллаххына тугу барытын быраҕан туран, хайаан да кэллэххинэ табыллара. Манна дьиэлээх оҕолор курдук дьиэҕэр кэллин да ыскаабы. холодильнигы хаспытынан барбаккын, манна ийэн-аҕан суох. Асылык кэмэ буттэ даҕаны «лавочка» сабыллар. Ол кэнниттэн, эн тэсэ да ытаа –ыллаа, эйиэхэ анаан иккистээн ким да исит-хомуос тардан асаппата. Оччотугар ити кун аччык сылдьаргар тиийэрин. Онуоха эбии асылык астааччылар бэлэмниир астара боростуойа, элбэх кэрунэ суоҕа. Ол исин эрдэ субэлэспиттэринэн Костялаах Тимир соруйан бу кэмнэ кэлбиттэрэ. »Хохол» балыысаттан тахсыбыт буоллаҕына остолобуойга хайаан даҕаны баар буолуохтааҕа.
Тимири киллэрдэххэ. »Хохол» хайдах хамсанара биллибэт этэ. Баҕар саната суох кэлэн бысаҕынан анньан кэбисиэн, эбэтэр киксибит буоллахтарына бары саба тусэн, охторон баран унту тэбиэлээн кэбисиэхтэрин эмиэ сэбэ. Билинни кэмнэ Тимир «Хохол» хараҕар корридаҕа атыыр оҕус иннигэр кысыл танас ыйанан турарын курдуга - чуолкай этэ. Онон туох баҕарар буолан хаалыан сэптээҕэ. Ол исин дьиэ исигэр Костя бэйэтэ эрэ киирбитэ. Кини остолобуойга киирбитигэр, ким даҕаны улахан болҕомтоҕо уурбатаҕа, сана оҕо кэллэ дии санаабыттара уонна бу «Хохол» балыысаттан кэлэн барыларын утуруйтэлии сылдьар кэмэ этэ.

• Удрал гад! Испугался. За это Вы все мне ответите! За то что его поддержали! –диэн сааныы кытаанаҕа этэ. Инньэ гынан тойонноро «Хохол» тимир сирэйдээх олороруттан куттанан уонна кимиэхэ эрэ абатын-сататын тусэрэн «кэрдэруулэх» уэрэҕи оноруо, ол киситинэн мин эрэ буолбатарбын ханнык- диэн санаанан салайтаран бары саната суох ньимиликээн буолан асыы эрэ олорбуттара. Инньэ гынан остолобуой исэ уу-чумпу этэ Манна кэлээт Тимир суоҕун б*****. , Тимир хосугар киирээт били нуучча сирэйдээх баасынай уолун муннун тоҕо охсон кэбиспитэ
  . -Вы. у меня еще попляшете-диэн суосурҕанан тахсыбыта. Бу оҕолор буруйдара диэн ол Тимири кытта биир хоско олороллоро эрэ этэ. онон атын оҕолордооҕор ордук буруйданыллыахтаахтара.
  Ол аата бу туун утуйбат аналлаахтара. Хайдах атаҕастаналлара биллибэт этэ.
  Костя илиитэ бэрэбээскилээх уолу,

  бу «Хохол» диэн кэрээт билбитэ уонна супту хааман тиийэн «Хохолу» утары олорон кэбиспитэ.

Бу иннинэ ким даҕаны бу курдук «нахально» кэлэн утары олоро илигэ уонна кини хараҕар тэрут куттаммыт бысыы кэстубэт этэ. Балачча эр иккиэн утарыта кэрсэн баран олорбуттара. Ол олорон Костя холку баҕайытык «Хохол» иннигэр кутуллубут мииннээх тэриэлкэни бэйэтигэр тардыммыта уонна асаабытынан барбыта. Ол быысыгар «Хохолга» тусаайан : - Сиди не рыпайся! Думай, ошибку не сделай. . Здесь не вы хозяин, а мы! Это город наш! Вы в нашем городе «гость». так –то учти законы гостеприимства.
Если хочешь выяснить отношения, посмотри на улицу, там мои ребята стоят. «Хохол» киниттэн толлубакка кэлэн олорбут уолтан сэрэхэдийэ бысыыламмыта. Ол да буоллар баар тугэни чэмчэкэтун исигэр ырыта олороро:

-Билигин уонча оҕону илдьэ тахсан охсусуохха сэп этэ. Охсусуу тумугэ тугунан тумуктэнэрэ биллибэт. Ол гынан баран, сарсын бу олохтоохтор мунньустан элбээн кэлэллэрэ чуолкай. Оччоҕуна тумугэ атын буолра эмиэ биллэр. Онтон кини манна кырата эссэ биир ый олоруон наада уонна бэйэтин оҕолоругар эрэммэт этэ.
. Ол исин балачча олоро тусэн баран, бириэмэ ыытан кэтэсэ тусэргэ санаммыта:- Ладно, я Вас понял. драки не будет- диэн бэрт нэсиилэ иситтэн сана тасаарбыта.
Онуоха Костя :- Молодец. хвалю Умное решение принял. Мы, пришли с тобой не драться. У нас имеется деловое предложение.
Ол кэнниттэн аттынааҕы остуолтан биир уолу ыныран баран ыйыппыта:

• Хочешь быть сытым и одетым?
• А кто, не хочет? Все мы хотим- диэн тула эттуттэн хас да уол саната исиллибитэ.
• Вот видишь «Хохол» все хотят быть сытыми и одетыми. Мы берем Вас под свое крыло. Будете ходить по городу без боязни. Ник то вас бить не будет. А чтоб быть сытым и обутым. надо поработать. Это мы Вам скажем Куда ходить, что делать. Тогда все будет нормально. Ол кэннэ балачча усуннук, оҕолорго ис тутулук хайдах буолуохтааҕын, уопсай баласыанньаны барытын бысааран биэрбитэ.

Ол кэннэ балачча усуннук, оҕолорго ис тутулук хайдах буолуохтааҕын, уопсай баласыанньаны барытын уонна бу Тимир кимин уолаттарга бысааран биэрбитэ. Итини истэн туран «Хохол» бу дьиэҕэ бэйэтэ куустээх буолан талбытынан дьасайа сылдьыбыта тохтуура кэлбитин этинэн-хаанынан билбитэ. Бу олохтоох оҕолор тулаайах оҕолору таах дьасайа сылдьыбытын курдук дьасайтарбат, наада буоллаҕына бэйэтин уэрэтэн биэриэхтээхтэрин тута эйдээбутэ. Костя мантан антах манна Тимир сурун киси буоларын эппитэ, онтон эн «Хохол» мин анныбар ударнай гвардияҕа киириэн диэбитин утарсыбатаҕа.

Ити кэмнэ Тимир уолаттарын

кытта уулуссаҕа турбута. Костя киирэн баран эр буолбутугар сэрэхэчийэ уонна баласыанньа муччургэннээх буолаары гынна дуу?-дии саныы сылдьаллара. Остолобуой туннугун манасан турбуттара, кэпсэтии бысыытынан эйдэммэт тугэн таҕыстаҕына Костя туннуккэ кэстэн аасыахтааҕа эбэтэр туннугу тугунан эрэ унту быраҕыахтааҕа, оччотугар уолаттар саба суурэн киириэхтээхтэрэ. Сотору кэминэн остолобуой туннугун форточката асыллыбыта. ону кытта :-Тимир, заходи!- диэн Костя саната исиллибитэ.
Тимир остолобуойга киирэн кэлбитигэр боппуруостар барыта бысаарыллан бутэн тураллара. Оҕолор киниэхэ сысыаннарыттан уонна «Хохол» сунньэ тостон турарын кэрэн Тимир манна хасаайын буолбутун тута эйдээбутэ.

Кинини Костя бэйэтигэр ыныран ылбыта, аттыгар олордубута уонна оҕолорго тусаайан:

• Мы, здесь все вопросы обговорили. »Хохол» к тебе претензий не имеет. Раз претензий нету. Будем считать, что между Вами никаких противостояний не было. Кто-то если из Вас вспоминать это, будет наказан по нашему закону. Вы все будете под крылом нашей « котлы» и мы назначаем здесь у Вас главным Тимира. Если будут какие-то недоразумения «не понятки». , то эти вопросы с сегодняшнего момента решать будем мы. На этом все, мои полномочия на этом кончаются, остальные вопросы решайте с Тимиром. -диэн бэйэтин аатыттан ыйаасыннаах тыллары этээт остолобуойтан тахсан бара турбута.

Билигин Тимир уруккута буолбатах, бу кэлин кылгас кэмнэ элбэҕи кэрдэ –биллэ. Били котельнайга охсусуу кэнниттэн, хайдах курдук «улахаттар» «Петька –цыганы» тосуппуттарын кэрбутэ. Бэйэтэ хас да биригэдиири тосутарга кыттыбыта. Петька-цыган туруорбут биригэдиирдэрин оннугар, бэйэлэригэр чугас уолаттары анаталаабыттара.
Онон кини бу сырыыга онно-манна аралдьыйбакка, «Хохолтан» толлубакка бу дьиэ хасаайынын курдук: -В первую очередь будем решать организационные вопросы, в каждой спальной комнате будут старосты, которые будут отвечать за все, начиная с уборки комнаты до каждого малыша. С старост особый спрос будет за каждого малыша, не будете их обижать как это было раньше. Будете следить как они обуты и сыты. Потому-что, с сегодняшнего дня будем жить, как одна семья.
Во-вторых никакой драки между собой, вместо этого мы должны объединится в один кулак и это должны почувствовать наши противники, а то Вы боитесь выйти за пределы нашей территории. Должна быть железная дисциплина. За это тоже будут отвечать старосты. А дальше как быть сытым и обутым, будем обмозговать поз же. Так что. все вопросы житейские будет решать совет старост. А вот насчет

старост посоветуйтесь у себя в комнатах, потом скажете мне. - диэн бэйэтин санаатын, туох толкуйдааҕын эппитинэн барбыта. Тимир бу этиитигэр туох да сананы киллэрбэтэҕэ. Кини ис тутулу тутарга «аппа унуордар» тутулуктарыгар тирэммитэ. атына диэн «биригэдиирдэр» оннуларыгар «старосталар», кварталлар оннуларыгар хостор этилэр. Хас биирдии хоско олорор оҕолор, биир бойобуой тутулук буолуохтааҕа.
Оҕолор истибэтэхтэрин истэн сосуйан ким да саната суох тахсан барбыттара. Маннайгы толкуйдарыгар бу куораттар кэлэн бисигини эссэ улахан хабалаҕа киллэрэн эрэллэр дии санаабыттара. Онтукалара ити Тимирдэрэ оҕолор бэйэлэрин эйдэбуллэригэр сэп тубэспэт эйдэбуллэри этэн барда. Урукку эттугэр бу олбуордарын тас эттугэр таҕыстахтарына олохтоох оҕолортон кырбанан киирэллэрэ, ол исин биир дьиэ исигэр хааттара сылдьар буоланнар кун аайы бэйэ-бэйэлэрин икки ардыгар охсусан тахсаллара. Ким мэлтэх атаҕастанар этэ. Ордук ити кыра саастаах оҕолор. Ол барыта туора сотуллар курдук. Ол быысыгар сорох оҕолор, нолуок буолан кэлэр эбилик астарыттан мэлийэр курдуктар. Оҕолортон улахан саастаах эттэ мунчаарыы эйдэбулугэр хам ыллаттаран. чэ бириэмэ кэрдэруэ-диэн толкуйдаах хосторугар тарҕаспыттара. Арай кыра оҕолор уэруулэрэ улахан этэ.

Ол курдук куннээҕи олоххо уларыйыылар бэрт тургэнник киирэн салҕанан барбыттара. Тимир эппитэ олоххо киирэн барбыта. Ол уларыйыылар тумуктэрин манна улэлир улэситтэр даҕаны, билиннинэн сана тэриллэн олохсуйан эрэр 17 квартал олохтоохторо бары билбиттэрэ. Старосталар сэбиэттэрэ оҕолор ортолоругар бэйэтин улэтин саҕалаабыта. .
Аан маннай тэрилтэ улэситтэрэ сосуйбуттара уонна кэрбуттэрин итэҕэйбэтэхтэрэ. Биир кун исигэр уолаттар утуйар эттулэригэр улэ бэҕэ ыытыллыбыта. Сарсыарда улэситтэр улэлэригэр кэлбиттэрэ, урукку эттугэр сарсыардаанны асылыкка остолобуойга оҕолор бэрт нэсиилэ мустар эбит буоллахтарына, бу сарсыарда оҕолор улэлээн ырааппыт этилэр. Хосторун муосталара сууллан, оронноро хомуллан, . хос исигэр ысылла сыппыт бэх-сах барыта хомуллан тасырдьа бэх тэҕэр буочукаларга быраҕыллыбыттара. Тэрилтэ улэситтэрэ эр сылга туруорсубут боппуруостара хос исин сууйуу, орон танасын хомуйуу биир кун исинэн бысаарыллыбыта. Ити кун улэситтэр айахтарын сынааҕа ыпсыбат буолуор дылы сосуйбуттара, атын сиргэ улэлии кэлбит курдуктара. Дьикти кэстуулэр санаттан сана салҕанан бара турбута. Ити кун тэрилтэ баанньыгар, урукку эттугэр хас биирдии хос оҕолоро хасан кэлэн суунуохтаахтара тэсэ да кумааҕыҕа суруллан турбутун исин, бэрт нэсиилэ биирдиилээн оҕо кэлэн

суунар эбит буоллаҕына, бу кун уолаттар биир оҕотугар тиийэ сууммуттара. Баттахтарын кырыйсыбыттара, ис- утуйар танастарын сууммуттара уонна хасан да кэстубэтэх кэстуу, улахан уолаттар кыра саастаах уолаттар танастарын бэрийэ сылдьалларын кэрбуттэрэ. Утуйар танастарын тэллэхтэрин, суорҕаннарын уонна сыттыктарын салгылаппыттара. Урукку эттугэр маннык улэлэр биир бэлэх оҕолоро. ,атын бэлэх оҕолорунан солбуллалларыгар буолара. Остолобуой улэситтэрэ эмиэ кэрбуттэрин итэҕэйбэтэхтэрэ. Урукку эттугэр ким эрдэ киирбит асылык тарҕатар сириттэн чугас олороро, хайдах кэлбитинэн. Бу сырыыга хас биирдии хос оҕолоро кургуэмунэн киирэн биирдии остуолу бас билэн олорбуттара уонна ким да утурусэ-анньыса сатаабатаҕа, остуол аайыттан иккилии оҕо кэлэн бэйэлэрин остуолун оҕолорун элуутун ылан оҕолорунан тарҕатан кэбиспиттэрэ. Ол курдук чуумпу баҕайытык. дуоспуруннаахтык асаат, бары эмиэ кургуэмунэн тахсан баран хаалбыттара. Киэсээ бары хомуллубут хоско, сибиэсэй танаска. ып-ыраас эттээх хас биирдиилэрэ бэйэтин оронугар санаалара эрэ кэтэҕуллэн туран утуйбуттара уонна улахан уларыйыылар олохторугар киирэн эрэрин билбиттэрэ.

Ити туун оҕолор хасааннытааҕар да холкутук, бу туун бэйэлэрин олохторугар аан маннай миигин ким эрэ туун киирэн оронмуттан таннары тардан тусэрэн баран сарсыардаанна дылы ункуулэтиэ диэн кэтэх санаата суох утуйбуттара.
Тимир киэсээ эттугэр хостор басылыктарын ыныран ылан, бугунну кун тумугэ кусаҕана суоҕун уонна эссэ тэгул инники эттугэр манна олорор оҕолор сурун тутулуктара хайдах буолуохтааҕын эппитэ. Кини онно эмиэ туох сананы ыйбатаҕа, эмиэ «аппа унуордар» бэйэлэрин икки ардыгар баар сысыаннарыгар тирэммитэ Сурун тутусар тутулуктарбыт аан маннайгынан : - мин соҕотох буолбатахпын, бу бииргэ олорор оҕолор биир дьиэ кэргэммит бырааттыыларбыт. Ол онно ким да бэйэ=бэйэни тусэн биэриэ суохтаахпыт, иккисинэн хостор басылыктара оҕолорго эппитэ сокуон, инники куэннэ бэрээдэк тахсар, ол барыта туох да куолута суох толоруллуохтаах, усусунэн хас биирдии хос оҕолоро бэйэлэрэ туспа сокуоннардаах буолуохтарын сэп- диэн эйдэбуллэр диэн бигэргэппитэ.
Тимир хосугар киирэн кэлбитэ. Оҕолор бары оронноругар сытан утуйбуттар э. Арай биир саамай кыра саастаах Вася –чумазый диэн уол суорҕанын анныгар ытаан сынсыйа сытара. Тимир оҕо суорҕанын арыйан кэрбутэ, уола анар хараҕа кэҕэрбут. муннуттан хаана кэлбитин хасыаттан эрийэн буэ оностубутунан муннун хайаҕастарын буэлуу анньыбыт. Муннуттан кэлбит хаана бугун сууммут маайкатын уонна бырастыынатын марайдаабытын кэрээт

Тимир эрэ кыынньа туспутэ. Сип сибилигин аҕай, кыра саастаах оҕолору атаҕастыа суохтаахпыт. Бэйэн быраатын курдук санаа диэн эйдэбулу биэрэ сырыттаҕына, ким маннык бысыыламмытын билиэн баҕарбыта:

• За что и кто тебя так обидел?

Урукку эттугэр, кып-кыра 6 саастаах, бэйэтин сытаан кэруммэт буолан «Вася-чумазый» диэн ааттана сылдьыбыт оҕо бугун баанньыкка суунан:-Ама бу Вася дуо? –диэн киси билбэт гына уларыйбыт Васек Тимир асыммыт харахтарын кэрэн санна эссэ куускэ ырданалаан, сана тасааран ытаан барбыта.

• Мне. мама сегодня приходила и дала деньги три рубля. Я на это хотел в магазине купить мороженое, конфеты и лимонад.

А, меня по пути в магазин встретили местные ребята и отобрали деньги. Я не хотел отдавать, подрался и они меня побили- ытыырын быысыгар Тимиргэ туох буолбутун кэпсээн биэрьитэ.
Бу аҕыйах хонуктааҕыта ийэтин сутэрбит Тимиргэ, бу кырачаан оҕо тыллара сурэҕин ортотунан киирбитэ:

• Васек, давай успокойся не плач, я верну твои деньги! Это я тебе обещаю!-дии-дии уолу куусан олорон, Васек тэбэтун имэрий, имэрий буолбута. Урукку кэмнэргэ улахан уолаттартан наар атаҕастана сылдьыбыт Васек бу маннык истин сысыантан сысыйан, кэлин уоскуйан, бэрт тургэнник утуйан хаалбыта.

Васегы оронугар сытыараат Тимир оронугар оностон утуйуон баҕарбыта да. уута кэлэн биэрбэтэҕэ ону-маны саныы сыппыта. Ити Васек тылларыттан улаханнык долгуйан, ийэтин санаан кэлбитэ. Санаатыгар ийэтэ бу илэ тыыннаах курдук балтын Лизаны сиэппитинэн кэлэн, Тимиргэ : -Кэл, уолчааным. тирэҕим!Билигин аҕабыт кэлиэ. Аспытын тардыахха –дии турар курдуга, онуоха Тимир:_Ийээ!мин эйиигин таптыыбын!-диэн сана тасаарбытын эйдээбэккэ хаалбыта. Тула эттун кэруммутэ хос исэ хабыс харана. кураанаҕа. Онтон сосуйбуттуу уонна Тимир эмискэччи хараҕыттан хоргутуу таммахтара ыгыллан тахсыбыттарыттан кыбыстыбыттыы бэйэтигэр суорҕанын бурунэ тардаат утуйбутунан барбыта.

Ханык баҕарар оҕоҕо, ийэ кини кунэ-ыйа, дурдата-хаххата! Кини оҕотугар утуэ сысыана, минньигэс мичээрэ, сылаас таптала! Оҕо тусугар тугэҕэ биллибэт иэйиитэ, мунура биллибэт бэриниилээҕэ!Тугунан да кээмэйдэммэт, туохха да тэннэниллибэт ыраас эйдэбул!
Дьэ, ити Васек ийэтэ тэсэ да арыгысыт буолан хаалан, тэрэппут ааттытан сокуон хараҕынан быспыттарын да исин. Ханна эрэ тэбэтун чэмчэкэтун исигэр бу мин сыдьааным, хааным салгыыта диэн эйдэбул кыыма ууйэ тутан. оҕолоохпун диэн кэлэ турар. Ити уолугар кэлэн, хантан эрэ булбут бутэсик харчытын биэрэн бардаҕа. Тимир кинилэри, олбуор кэтэҕэр, бэстэр быыстарыгар баар ыраасыйаҕа уолунаан ытаса туралларын кэрбутэ.

Ол харчытын ити олохтоох оҕолор кырбаан туран былдьаан ыллахтара. Тимир бэйэтэ олох бу чугас кэмнэ дылы кинилэр курдук этэ. Ол курдук биир эмэ атын сиртэн кэлэн «аппа унуордарга» киирэн биэрдэҕинэ, ити Васек курдук атаҕастаныллара. Ол кинилэр кыайыылара, ситисиилэрэ курдук буолара. Уэруу-кэтуу. бэйэ-бэйэни уруйдасыы буолара. Онтон ол оҕоҕо атаҕастаныы тэсэ хомолтолооҕун. ыарыылааҕын билэ да сатаабаттара.
Бу билигин Тимир олох диэн уустугун, дьылга хаан диэн ыараханын бэйэтэ этинэн-хаанынан билэн эрэр. Кини бэйэтин инники дьылҕата хайдах буолуохтааҕын?Кини олоҕун ситимэ бу орто дойдуга хайдах эриллэн тахсарын бэйэтэ да билбэт. Ол мунчаарыытыгар сылдьар.
-Ийээ!Урут аҕам баарына, олус да учугэйдик олорбут эбиппит. Эсиги бисиги аттыбытыттан суох буолуоххутуттан, олохтоох былаастар балтым бисигини «хаасынаҕа» ииттэрэ ыытан эрэллэр. Ханна тиийэрбит бисигиттэн тутулуга суох буолан эрэр. Балтым кырата бэрт. Онтон бэйэм. бу тэрээбут. уэрэнэ сылдьар куораппыттан ханна даҕаны барыахпын баҕарбаппын. Ити курдук Тимир ийэтин кытта кэпсэтэ сытан утуйан хаалла.

Сарсынны кунугэр Тимир сарсыардаанны асылык кэнниттэн биригэдиирдэри чэмэхтээн бэйэтин хосугар ыныран субэлэспитэ. Кини туох да киирии тыла суох, ити кыра саастаах уол Васек олохтоох оҕолортон харчытын былдьатан. бэйэтэ кырбанан кэлбитин кэпсээбитэ уонна бу кунтэн урукку курдук маннык тугэннэри «кини бэйэтин кысалҕата» диэн эйдэбултэн тахсыахтаахпыт, бу олохтоох оҕолорго кууспутун кэрдэруэхтээхпит уонна бу быстах олорор оҕолор дьиэлэрин иитиллээччилэрин ким да атаҕастаабатын курдук уэрэтиэхтээхпит –диэн бэйэтин санаатын тиэрдибитин ким даҕаны утарсыбатаҕа. Кырдьык, бу кэмнэ дылы бары бэйэлэрин тустарыгар сылдьыбыттара. Ким эрэ бэйэтэ кырбанан кэллэҕинэ. кинини ким да кэмускэсэ барбат этэ. Ол оннугар бэйэ-бэйэлэрин атаҕастасан тахсаллара. Ол исин ким даҕаны атын оҕоҕо наадыйбат. Бары тус тусунан бэйэлэрин хахтарын исигэр сылдьыбыттара.
Онтон бу сана басылыктара букатын атын эйдэбуллэри этэн эрэр. бары биир киси курдук туруннахтарына. кинилэри утары «дьиэлээхтэр» утарсар кыахтара суоҕа, ол кэстэн турар дьыала этэ. Кинилэри бу энэр баар соҕотох маҕасыын аттыгар манаан сылдьан биир-икки оҕо кэлбитин быса тусэн тутан ылаллара.
Тимир бу сырыыга эмиэ «аппа унуордар» туттар хамсаныыларын тусаммыта. Ол курдук кыра саастаах оҕолору мэниэ оностон инники куэннэ ыытан, маҕасыынтан ону-маны ыллаттара ыыппыта.
Ол кэнниттэн бэйэлэрэ икки бэлэххэ хайдан, ол маҕасыынна тиэрдэр уулусса икки эттунэн дьиэлэргэ кулуктэнэн

сасан турбуттара.
Куутуллубутун курдук оҕолор маҕасыынтан тахсалларын кытта. кинилэр аттыларыгар уонча дьиэлээх оҕолор баар буола туспуттэрэ. Оҕолор астарын былдьаат. утарылыспатахтарын исин биирдэ-иккитэ эмэсэҕэ тэбиэлээт ыыталаан кэбиспиттэрэ. Ол кэнниттэн, кинилэр ити оҕолортон ылбыт астарын уллэстэ маҕасыынтан чугас кыра оҕолорго тутуллубут площадкаҕа мунньустубуттара. Бу сырыыга атын хартыына буолбута. Эмискэччи кинилэри икки эттуттэн билбэт оҕолорун бэлэхтэрэ кэлэн, тэгуруйэн кэбиспиттэрэ. Сип –билигин кыайбыт-хоппут дьон быысыытынан сананан сылдьан, тэттэру бэйэлэрэ кутуйах тутар тэрил исигэр киирбит «кутуйахтар» курдук буола туспуттэрэ. эттэрэ асыйа илик оҕолорго дьулаан хартыына этэ. Онуоха эбии бэйэлэрин хара дьайыыларын билэ сылдьаллара. Бу биир эрэ тугэн буолбатах этэ. Онно эппиэттииллэрин билэллэрэ. Онон бары биситини билигин, хайдах кырбыыллара буолла диэн эйдэбуллээх тураллара.
Ити оҕолор бэлэхтэруттэн Тимир тахсан : - Кто у Вас главный?-диэн ыйыппытыгар, биир киппэ кэруннээх нуучча уолун ыйбыттара.
Тимир бу олохтон ылбыт билиитинэн, бу тугэни элбэх оҕо охсусуутугар тиэрдиэн баҕарбатаҕа, ол айдаанннаах буолара. Ол кэнниттэн оҕолор эчэйдэхтэринэ, милиция улэситтэрэ кэлэн сугун олордубаттара уонна олохтоох нэсилиэнньэ утары туруон сэбэ. Оччоҕо кыра туох эмэтэ тугэнэ баар буолла да, барыта бу эсиги онордугут диэн буолара.

• А, ну иди сюда! У нас с Вами сейчас драться резона нет. Если в будущем из наших кого-нибудь тронете, то в следующий раз мы Вас крепко проучим. Имейте это в виду! У того парня кто-то вчера отобрал деньги. Так –что не обижайтесь, мы сейчас отберем все то, что у Вас имеется.
  Ити кэнниттэн тэгуруллэн турар уолаттартан кэрийэ сылдьан, нэндьийэн туох баардаахтарын барытын былдьаан ылбыттара.
  -А сейчас Васек подойди-сюда ! Кто из них тебя вчера обидел и деньги отобрал. Васек тахсан бу турар диэн биир уолу ыйбытытыгар Тимир : А. ну Васек бей его!-диэн дьасал биэрбитигэр. Васек кэлэн ол уолу оҕус да оҕус буолла.
  Дьининэн, бу кып-кыра уол син балачча улахан уолу охсуолаабытыттан аннараа уол туох да буолбатаҕа, кутталыттан туран биэрбитэ.

Дьыала атынна сытара, бу суосурҕаныы кэрунэ этэ.
Бу оҕолор ортолоругар дьиэлээхтэртэн атаҕастаммыттар элбэхтэр этэ. Олору кэнул босхо ыытан кэбистэххэ, бу уолаттары барыларын унту сынньан кэбисиэхтээхтэр. Ол исин кинилэр хааттара сылдьар абаларын, тыыннарын тасаарыы, бу кыра уолунан Васегынан кэрдэруулээх кэсэтиини оноруу, Тимир эттуттэн албын хамсаныы этэ. Кини толкуйа атын этэ. «Бэрэ бэйэтин уйатын

аттыгар бултаабат»-диэн эйдэбулунэн салайтарбыта. Ол исин абу уолаттары армия эйдэбулунэн «сквозь строй» ыытан, кыратык эмэсэҕэ тэбиэлээн. охсон, тылларын ылан баран дьиэлэригэр ыытан кэбиспиттэрэ. «Хаасына» оҕолоро бу кунтэн ыла бэйэлэрин куустэрин билиммиттэрэ. Бары биир киси курдук сутурук буоллахпытына олохпутугар «ил», эйэлээх олох кэлэр эбит диэн эйдэбул тэбэлэругэр кытаанахтык киирбитэ. Ити бысылаан кэнниттэн 17 –с кварталга кинилэр хасаайын буолбуттара. Олорор дьиэлэригэр да, тас да эттугэр ким да кинилэри тыыппат буолбута. Бэйэ-бэйэлэрин атаҕастаспат буолбуттара. Тимиргэ ис сурэхтэриттэн махтаналлара.

Ол уларыйыылартан оҕолор, улэситтэр бары астыммыттара. Ити тугэнтэн ыла тэрилтэ салалтата, «оҕолору оҕолорунан салайтаран» бэйэтин улэтин ис хайысхатын уларытан, оҕолор истэригэр бэйэ саланыытын киллэрбитэ. Оҕолор тэрилтэ олоҕун боппуруостарыгар кыттысар буолбуттара.
Оҕолор Тимирдэрин олох эрэ тута сылдьаллара. Бу кини кэлиэҕиттэн оҕолор бэйэлэрин олохторо тосту уларыйан эрэрин барытын бэйэлэрэ кэрэ-билэ сылдьаллара.
Быстах харах да кэруутугэр да оннук этэ. Урут дьиэ, олбуор исэ бутуннуутэ бэх-сах. Манна табах ордуга, итиннэ ол-бу бэх-сыыс, ас тобоҕо, манна алдьаммыт олоппос итиннэ иннэри туспут ыскаап. Хостор истэригэр биир эмэ бутун лаампа умайара, орон танаса куннуктээн хомуллубакка сытара.
Оҕолор бэйэлэрин да кэруммэттэрэ, танас –сап мэлтэҕэ, асылык аҕыйаҕа барыта баара. Хамнаска сылдьар улэситтэр кун аайы кэлэн хомуйар, сууйар-сотор этилэр да хартыына уларыйбат этэ.
Остуоруйаҕа кэпсэнэрин курдук барыта эмискэ баар буола туспэтэҕэ. Ол гынан баран, оҕолор эйдэрэ-санаалара уларыйан, бисиги олохпут, бу хас биирдиибититтэн тутулуктаах эбит диэн эйдэбулгэ кэлэн. бэйэлэрэ да эйдээбэккэ хаалбыттара. Билигин бэйэлэрэ ыспыт бэхтэрун, танастарын саптарын хомуйа, сууна сылдьар буолан барбыттара. Хостор истэригэр кытаанах бэрээдэк баар буолан, сорохторун кысарыйан да туран ороннорун хомуттаран, муоста кун аайы сууйуллан, ороннор тураллара бэрэдэктэнэн бытааннык да буоллар, оҕолор олорор эйгэлэрэ тупсан, сигилилэрэ : бэйэ-бэйэлэригэр сысыаннара уларыйан барбыта.
Инники тусэн этэр буоллахха, бу «хаасына» дьиэтин салайааччытын тулаайах хаалбыт оҕолору кытта улэтин, оҕолор бэйэни салайыы кэруннэрин тумуктээн Саха сирин оскуолаларыгар тарҕаппыттара. Аат-суол кэлбитэ. бэйэтэ саха «макаренкота» аатырбыта. Уп-харчы кэруллэн. сана дьиэ-уот тутуллан, бу «хаасына»дьиэтэ- дьон ортотугар толоруохтаах улэтин, дьэ толорон барбыта.
Ити барыта кэлин Тимир бу мантан барбытын

кэннэ буолбута.

Ол оннугар Тимир бэйэтин олоҕун тускула уларыйан киирэн барбыта. Ол гынан баран ийэтин сутэриэҕиттэн эйэ-санаата оннун булан биэрбэтэҕэ. Кинини ити балтын кытта хаасына дьиэтигэр ыытан кэбиспилэр. Билигин ханнык оҕо дьиэтин иитиллээччитэ буолаллара биллибэт. Ол санаа кинини кун аайы сыппах бысах биитин курдук аала сылдьар. Маннайгы акаары санаатыгар урукку олорбут дьиэтигэр кэлэ сылдьыбыта. Онтуката хайыы уйэҕэ кинилэр квартираларыгар атын дьон киирэн олохсуйбуттар. Уруккута кини аҕатын солбуйааччыта, билигин «Холбос» тэрилтэтин салайааччыта буолбут киси дьоно-сэргэтэ хасаайыннаан олороллоро. Тимири билэллэрэ, кини кэлбитигэр учугэйдик кэрсубуттэрэ, асаппыттара. Ол да урдунэн ону Тимир син биир ыараханнык ылыммыта, Бу иннинэ дьиэм дии сылдьыбыт оҕоҕо ыарахан охсуу этэ. Маныаха дылы. хайдах эрэ бэйэтин эйдэбулугэр:- Бу дьиэбэр кэллэхпинэ ийэм уруккутун курдук уэрэн-кэтэн мичилийэн киириэ -диэн тугэх санаалаах сылдьыбыта. Онтуката олох тэрдуттэн унту охсуллубута. Аны бу орто дойдуга балтынаан иккиэн олох тулаайах хаалбытын дьэ дьиннээхтик эйдээбутэ.
Кини билигин даҕаны урукку оскуолатыгар уэрэнэрэ. Ол гынан. тэсэ да куэх отко туктэннэр, санаа оонньуутун тулуйбакка уэрэх дьыла бу бутээри турдаҕына уэрэҕин быраҕан кэбиспитэ. Ол бу санаалар. энин араас толкуйдар ыбылы туппуттара. Сотору кэминэн Тимирдээх. Лиза дьылҕаларын бысаарар сурук кэллэ диэн сурах исиллибитэ. Тимир балтын дьылҕатыгар туох да уларыйыыны киллэрэр кыаҕа суоҕа. Ону билинэрэ. Онтон бэйэтэ олох бу куораттан барбат санааны ылыммыта. Кэннэ кээнчэ да буоллун дии санаабыта.
Ол кун балтытыгар киирэн туох санааны ылыммытын эппитэ :- Эн киси буоларгар, туох баар кууспун биэриэм диэн аҕабар тылбын биэрбитим. Ол гынан баран ити ыыта сатыыр сирдэригэр барар санаам суох, манна хаалабын. Онтон эн «хаасына» иитиитигэр барыан. Онон билигин туох да буолбутун исин санааҕын тусэримэ. Бииргэ тэрээбут убайдаахпын диэн эйдуу сырыт. Билигин мин эйиэхэ тугунан да кэмэлэсэр кыаҕым суох, баҕар кэнники олох уларыйдаҕына кэрсуэхпут.
Балта Лиза кып-кыра оҕо убайа бу тоҕо киирэн киниэхэ ону-маны кэпсии олорорун улаханнык эйдээбэтэҕэ даҕаны. Ити кэнниттэн балтын ол-бу танасын кыра «валетка» чымыдаанна бэрээдэктээн уган кэбиспитэ. Сарсынны кунугэр балтын илдьэ баралларын олбуор кэнниттэн кэрэн турбута. Тимир бу хаасына дьиэтигэр олороро эмиэ табыллыбат буолбута. Ол исин куоратка курээн хаалбыта Бэйэтин оннугар нуучча сирэйдээх баасынай уолун хаалларбыта.

Ол уолга бу билигин ылыныллыбыт бэрээдэги

кэрэругэр уонна барарыгар маныаха сэптээх эйу-санааны олохтоон, аныгыскы басылык буолан хаалар оҕоҕо тиэрдэригэр дьасайбыта. Бэйэтэ бу куоратка баар кэммэр кэлэ-бара сылдьар буолуом диэн кэс тылын эппитэ.
Тимир манна баар кэмигэр оҕолору уксулэрин Ньурба. Усть-Нера оҕо иитэр дьиэлэригэр ыыттылар. Тимир манна кэлэн баран саха сирэ киэнин, оройуоннарга арахсан олорорун санардыы биллэ. Онно олорор омуга да элбэх эбит. Олор сыдьааннара бары манна бааллар. Кини бэйэтэ бу олох охсууларыгар тубэсэн. манна билсибит оҕолорун куорат кыра оҕолорун бэлэхтэрун бысаарсыытыгар буккуйуон баҕарбатаҕа. Ол гынан баран куорат олоҕун сокуона атын этэ.
Тимир тэсэ да соҕотох хаалбытын исин. бу куорат саба быраҕан этэр буоллахха, кини дьиэтэ-уота этэ. Кини билигин «хаасына» дьиэтиттэн тэсэ да арахсан тахсыбытын да исин, кинини куннээҕи ас-танас, хонук сир боппуруоса хам туппат этэ. Бу кэм устата тэбэтун элбэхтик бу боппуруоска унту сыста. Кимнээххэ тирэниэхтээҕин билэ сылдьара. Саамай ыарырҕатар толкуйун ити балтын Лизаны государство бэйэтин иитиитигэр ылла. Онон кинини билигин ким да туппат. ким да мэсэйдэспэт. Аны мантан антах бэйэтин иннин бэйэтэ кэрунуэхтээх. Ол исин быса бэйэтин уолаттарыгар. «аппа унуордарга»тиийбитэ.

Бу Дьокуускай куорат ортотугар собус соҕотох, ийэ-аҕа тирэҕэ, сиэбигэр биир биэс харчыта, хонор сирэ, кимтэн да тирэҕэ суох тулаайах оҕо атах –балай барыыта, оннооҕор ханнык баҕарар улахан кисини, кини эйун-санаатын хам баттыа эбитэ буолуо.
Итинник бэйэтин олоҕун тосту уларытар санааны Тимир бэйэтигэр судургутук бысаарымматаҕа, бэрт элбэх санаа оонньуутун. толкуйун кэнниттэн итинник тумуккэ кэлбитэ. Кини бу куоратка хантан эрэ кэлбит оҕо буолбатах. кини куорат «тимир ытарча» курдук сокуоннардаах олоҕун муннунан силэйэн- эйун туппут оҕо. Онон куорат учугэй да, кусаҕан эруттэрин барытын билэрэ. Кини манна тэрээбутэ, бу саасыгар дылы манна олордо. Ийэлээх, аҕата кини аттыттан суох буолуохтарыттан кини бу кылгас кэмнэ энин араас тугэннэргэ барытыгар тубэсэ сырытта. Онтуката угус эттэ олох кысарыйбытыттан тахсыбыта. Айаххын ииттэнэргэ хантан эрэ уптэниэххин наада этэ.
Бу кэмнэргэ хаста да ийэтин унуоҕар тахса сырытта. «Аппа унуордар» хасан эрэ татаардар олорон тэруттээбит сирдэрэ. Ол исин «танаралаабыт» дьонун, билинни « вилюйскай тракт» аттыгар «татарскай» кылабыысаҕа кистииллэрэ. Тимир ийэтин эмиэ онно тасаарбыттара.
Дьэ, сидьин дьон баар буолар эбиттэр!
Элбут да дьон унуохтарын да сугун сытыарбаттар. Ийэтин унуоҕар ууруллубут веноктар уонна бутэсик

аса сарсынны кунугэр суох буолбуттара. Ол эрэ буолуо дуо! Айыы диэни билиммэт дьон суолларын-иистэрин билэн, ол курдук ийэтин урдугэр туруоруллубут кириэс масы ыраатыннарбакка эрэ, аттынааҕы киси унуоҕар кэсэрэн туруоран кэбиспиттэрин кэрэн улаханнык саллыбыта да, хомойбута да. Ол исин бу бачча куэххэ, сайын кэлээри турдаҕына, атын ханна эрэ ыытар сирдэригэр бардаҕына, аҕалаах. ийэтин сырдык эйдэбуллэрин оҕотук санаатыгар таннаран биэрэр курдук санаммыта.
Кини мантан баран хааллаҕына ким кини ийэтин унуоҕун араначчылыай? Тимир ити кэмнэ итинник толкуйдаах сылдьара. Кини соҕотох эбитэ буоллар ити «хаасына» дьиэтиттэн сарсынны кунугэр да курээн тахсыбыт буолуохтаах этэ. Ону итиннэ, кинини балта Лиза адаҕалыы сылдьыбыта. Билигин олохтоох «хаасынатын» дьиэтигэр ыыттылар. Тимир бу тугэни олохтоохтук эйдуурэ, кинилэр баласыанньаларыгарТимир балтын хайдах даҕаны бэйэтэ иитэр кыаҕа суоҕа. Ол санааттан эмиэ муунту буолара.
-Ханна-ханна тиийэн, кимнээх сирэйдэрин манасан!Атаҕастана сылдьара буолла?-диэн толкуйдар супту эйугэр охсуллан аасаллара. Бэйэбин кэрунэр буоллум даҕаны, хайаан даҕаны эйиигин балтыбын, бэйэм кэруубэр ылыам диэн ийэтин унуоҕар андаҕайбыта.

Витька Тимир тиийэн кэлбитигэр улаханнык уэрбутэ. Кини бу бэйэтигэр истиэнэ курдук эрэнэр, Тимир курдук истин. доҕоро суоҕа. Тимирдиин биир «молочнай» бырааттыылар буолан, бииргэ ини-биилэр курдук бэйэ-бэйэлэригэр сысыаннасан улааппыттара. Бу манна биир дьиэҕэ олорор кэмнэригэр эн-мин дэспиттэрэ элбэх.
Ханнык баҕарар тугэннэ эйэсэн. кэмускэсэн кэллилэр. Ол барыта олоххо бигэргитиллибит кэстуу этэ. Кини бэйэтин олоҕор кыра оҕо эрдэҕиттэн бу Тимир эйунэн-санаатынан салайтаран кэллэ.
Бу мин барытын кэнэтук. туох баарынан сирэйинэн толкуйдуур буоллахпына, Тимир саха буолан толкуйа кини толкуйуттан сырыы аайы букатын атын, туохха-барытыгар бэйэтэ туспа санаалаах буолара. Омос кэрдэххэ букатын тиэрэни этэр курдуга. онтуката кэлин тисэҕэр Тимир эппитин курдук буолан тахсара. Ол исин билигин даҕаны исигэр Витька «аппа унуордарга» кыра саастаах оҕолорго басылык буолбутун исин Тимири бэйэтиттэн урдуктук тутара. Бысаарыы ылынарыгар куруутун Тимир санаатын тургутан кэрэн баран хамсанара.

Билигин «аппа унуордарга» ити «Петька –цыган» куэттээсининэн бэйэ икки ардыгар эн-мин дэсии тахсан эрэр. « Петька –цыган» бас баттах барда. Витька тылын туохха да уурбат буолла. Тусээнин да тэлээбэт буолла. Бэйэтин энэригэр мунур ыраахтааҕы буолан олорор. .Куорат улаатан исэр. Ити покровскай суолун кытыытыгар улахан промышленнай

тэрилтэлэр уэскээннэр, ити энэр сана микрорайоннар тутулуннулар. Олору билигин барыларын радиоцентрга дылы, онно баар кыра саастаах оҕолор бэлэхтэрун «Петька-цыган» тутан олорор.
Аҕа дойду сэриитин кэннэ куорат кытыытыгар, эмискэччи цыганнар табордара кэлэн ити радиоцентр сиригэр олохсуйбута. Олортон сорохторо манна олохсуйан хаалбыттара. Кини олортон тэруттээх. Билигин кини анныгар тэрут «аппа унуордары» сабырыйар ахсааннаах оҕолор бэлэхтэрэ баар буолла. Ону кытта бу Витька иннинэ «аппа унуордарга» бастакы сирэй этэ, инньэ гынан Витька анныгар сылдьар биригэдиирдэр ортолоругар кини дьоно бааллара, ол быысыгар «кииннэри» кытта холбоспот буола сатыыр оҕолор эмиэ бааллара.
Эскэтун «Петька-цыган» «аппа унуордартан» арахсан бардаҕына Витька аата-суола тусуэхтээҕэ, бэйэтин «бэтуукчээн» онорон кэбистэхтэринэ да кэнулэ этэ. Бары кэпсэтии кэрунэ барыта ыытылынна. Ону «Петька –цыган» ылыммата. Боппуруос куус эрэ эттунэн бысаарыллара эрэ хаалла. Онон бэрт тургэнник, бу боппуруос бэрээдэктэнэр тугэнэ уэскээн кэлбитэ. Ол гынан баран, бу тынаан турар боппуруосу Витька хайдах бысаарарын тобулбакка сылдьара.

Дьокуускайга олох былыргытын ылар буоллахха атааннасыы омуктасыыттан тахсан кэлэрэ. Ким куустээх ол бэйэтигэр тусалаах эттунэн сокуону олохтуу сатыыра. Ыраахтааҕы кэмигэр нууччалар кэллэ кэлээт «ясак» хомуйан олохтоохтору атаҕастаан барбыттара. Сууту –сокуону бэйэлэрин тусаларыгар онорбуттара. Ол да урдунэн куорат исигэр ыраахтааҕы былааса тэсэ да куусурбутун исин. сахалар ахсаан эттунэн басыйтарбат буолан бэйэлэрин интириэстэрин кэрунэн олорбуттара. биирдэ эмэтэ, урукку Дыгын кыстыгар «Урун-куэлгэ» тиийэн Марха аттакыларын кытта балык кэмигэр дайбасан ылаллара. Онтон кэлин бу кэсуугэ кэлэн «аппа унуор» олохсуйбут татаардары кытта охсусаллара. Ол эйдэбуллэрэ кэлин куорат улаатан истэҕин аайы оҕолорго эмиэ бэриллибитэ. Онтон кэлин аҕа дойду сэриитин кэннэ промышленность сайдыытынан сибээстээн «хаамаайылар» усун харчыны эккирэтээччилэр кургуэмунэн кэлбиттэрэ. Куораты биир гына басылаабыттара, сахалыы тылынан кэпсэтэр даҕаны сэттээх сэрэхтээх буолбута. Куорат киинэ таас дьиэлэринэн тутуллан барбыта. Сокуон куусунэн, куорат киин эттэ бу кэлбит дьон олорор сирдэрэ буолбута. Олохтоохтор куорат кытыытыгар тэбиллибиттэрэ. Ол тумугэр куорат эмиэ уруккутун курдук «кииннэр», «аппа унуордар» диэн олорор сирдэринэн эмиэ хайдысан киирэн барбыттара. Урукку эттугэр олорор сиргинэн хайдысан бэйэ-бэйэлэрин кытта куэттэсэн охсусаллар эрэ этэ. Билигин дьон барыта хамнас аахсар

буолан. бэйэ икки ардыгар сысыаннасыыга «харчы» эйдэбулэ киирбитэ. Итинтэн ыла баай-дуол былдьасыыта саҕаламмыта. Атын эйдэбуллэр киирэн барбыттара. Аны ким куустээх харчы амтанын билбитэ. Ол исин олох кылгас кэм исигэр куорат «харчыны хамсатааччылар» уонна хаайыылаахтар икки ардыгар уллэсиллэн хаалбыта. Ол сабыдыала бу кыра оҕолор бэлэхтэругэр эмиэ тарҕаммыта.
Куоратка «уэсээлэргэ» уонна «улахан уолаттар» бэлэхтэругэр кинилэр общество иннигэр хас биирдии сыыса хамсаныылара «Уголовнай кодекс» ыстатыйатынан кэруллэринэн «кулук» харчы хамсаасына хайа хайысханан хамсанара уонна кимиэхэ тэсэ элуу тиксэрэ бэрээдэктэммит эбит буоллаҕына. Бу кыра оҕолор бэлэхтэругэр. кинилэр сокуон иннигэр туохха да эппиэттээбэт буоланнар бэйэ бэйэлэригэр сысыаннара букатын атын этэ.

Куорат олоҕо, оҕо сааска билиннээннэ дылы дьалҕааннаах. Ханна, хайа баҕарар тугэннэ икки –ус оҕо эмискэччи кэрсэ тусээт эйиигин. атаҕастаабытынан барыахтарын сэптээҕэ. Кэмускэнии диэн бэйэн олорор сиргинэн аттыгар баар оҕолору кытта чэмэхтэсуу этэ. Ол курдук кыра саастаах оҕолор бэлэхтэрэ маннай утаа бэйэни кэмускэнии курдук уэскээн баран, кэлин уп-харчы сысыаннасыытыгар киириигэ бэйэ-бэйэттэн баай-дуол булунар куускэ кубулуйбута.
Оҕолор бэйэлэрин олорор сирдэриттэн туора сиргэ улахан кысалҕаттан баран кэлэллэрэ. Урукку эттугэр атаҕастаатахтарына, суруллубатах сокуон бысыытынан муннун хаана кэллэҕинэ тохтоон хаалар эбит буоллахтарына, билигин доруобуйаҕын улаханнык айгыратар курдук атаҕастыыллара. Ол курдук бу бэлэхтэр бэйэ бэйэлэригэр сысыаннара сирэйинэн уонна олус кырыктаах этэ.
«Уэсээлэр» бу бэлэхтэру улахан уолаттар бэлэхтэрунэн дьасайтаран сурун эттун кэрэн олорбуттара, . Ол гынан баран сорох ардыгар бэйэлэрэ куэттээн, куоратка оҕолор бэлэхтэрун икки ардыларыгар улахан аймалҕаны тэрийэн, милиисийэттэн бэйэлэрин тириилэрин харыстаналлара.
Ол быысыгар оҕолор бэлэхтэрун исигэр бэйэ-бэйэлэрин олохторун тасыма уп-харчы эттуттэн кэрдэххэ тус тусунан этэ. Ким эрэ кыанар, ким эрэ кыаммат ыал оҕото буолара. Угус эттулэрэ арыгыга оҕустарбыт тэрэппуттэрдээх, туох да кэруутэ-истиитэ суох хаалбыт оҕолор этилэр. Онон хас биирдиилэрэ тус тусунан кысалҕалаахтара, санаалаахтара –эйдээхтэрэ. Кэнул босхо ыыттахха, бары тус тусунан кэрэ сылдьаллара. Ол исин бу оҕолор бэлэхтэрун тэсэ кыалларынан «уэсээлэр» утулук исигэр «тимир илиинэн» тута сатыыллара да. туох эмэтэ тахса турара.

Онуоха эбии сокуон кэмэтунэн быстах кэмнэ кэлбит кэлии дьон бары сана тутуллубут таас дьиэлэргэ олохсуйбуттара, улахан хамнастаах тэрилтэлэргэ

улэҕэ киирбиттэрэ, олохтоохтортон урутаан массыына ылаллара, соҕуруунан-арҕаанан эмтэнэ бараллара. Эйдэрэ-санаалара да быстах этэ, тэсэ кыалларынан кылгас кэмнэ байан-тайан тэрут дойдубутугар тэннэн барарга диэн эйдэбуллээхтэрэ. Бу дьон олохтоохтору олох анныларынан саныыллара. Бэйэлэрин курдук сирэйдээхтэри тэрут хаайыылаахтар, атах-балай барбыттар сыдьааннара диэн. Онтон хаптаҕай сирэйдээхтэри тэрут да дьонунан аахпат этилэр. Ол тумугэр куоратка олохтоох эрэ сахалар хаалбыттара. Урдук дуосунастарга сахалартан биир эмэтэ кисини харах баайыытыгар тасаараллара. Ол дьон оҕолорун толкуйа эмиэ тэрэппуттэрин эйдэрунэн-санааларынан салайтарара.
Инньэ гынан бу кыра саастаах оҕолорго кэлиилэр уонна олохтоохтор диэн эйдэбул киирэн оҕолор икки ардыгар сысыаны эмиэ сытыырҕаппыта.

Тэрут «аппа унуордар» басыйар угустэрэ «Холбос» аттынааҕы таас дьиэлэртэн ураты бары чаасынай дьиэлэргэ олороллоро. Эрдэ урукку тутуллубут дьиэлэригэр хасыс да кэлуэнэ ыччат уунэн тахсыбыта, Онон бэйэ-бэйэлэрин олус учугэйдик билсэллэрэ.
Онтон ити кэмнэ радио сайдыытын угэнэ кэлэн билинни «радиоцентрга» икки этээстээх мас
Дьиэлэр олус тургэнник тутуллубуттара. Куорат киинэ тас дьиэлэринэн тутуллан барбыта. ону хааччыйар инниттэн «покровскай тракт» кытыытыгар «домостроительнай комбинат тутуута саҕаламмыта. Инньэ гынан, ити энэр баар байыаннай чаасы кытта холбосон сана квартал ууммутэ.
Онно олорор оҕолор «Петька-цыган» басылыктаах оҕолор бэлэхтэрун сабыдыалын анныгар сылдьаллара. Ити кварталлар ардах кэнниттэн тэллэй курдук уунэрин курдук тутуллубуттарынан, ол оччонон ити оҕолор бэлэхтэрэ кыаҕын ылан барбыта. Ол кыаҕын билинэн «петька-цыган» олох атах балай барбыта, олох даҕаны «аппа унуордартан» арахсар суолу тутуспута.
Ол исин Витька бэйэтэ усуннук –киэнник толкуйдаабакка эрэ кэнэтунэн утары киирсэн кэбисиэн баҕарара да салла сылдьара. Элбэх оҕо кыттыылаах сирэйинэн утарыта киирсии тумугэ хайдах эриллэн тахсара чуолкайа суоҕа. Мантан ким даҕаны тусанара биллибэт, «Аппа унуордары» мэлтэтуугэ тиэрдэрэ эрэ чуолкай этэ. Бу боппуруоска Тимир этэр этиитэ. -субэтэ Витька эйугэр-санаатыгар сосуччу этэ.

Олох сотору кэминэн куорат ысыаҕа буолаары турара. Бу иннигэр куорат ысыаҕа ити билинни радиоцетр оннугар баар кэнэ ыраас хонууга ыытыллара, онно билигин сабыылаах тэрилтэ баар буолан уонна ол тэрилтэ улэситтэригэр ананан сана дьиэлэр тутуллубуттарынан, «Сайсары» куэл «Теплай» куэлу кытта холбосор аппатын диринэппиттэрэ, куэл сирэйин лаппа кыччатан, билинни ат суурэр ипподрома турар сиригэр,

куэх отунан буруллубут ыраасыйа сири тасаарбыттара. Олохтоохторго куорат ысыаҕа онно ыытыллыбыта хасыс да сыла. Бу куорат сахаларын уэрэр-кэтэр, куэх сайын буоларын бэлиэтиир сурун быраасынньыктарынан буолара. Ол дьасаллар «Аппа унуордар» кэрэр сирдэригэр буоларынан, уэруу-кэтуу кэтэх эттун кинилэр басылаан кэрэн-истэн ыыталлара. Атын оҕолор бэлэхтэрэ суруннээн «кииннэр» эн-мин дэсэн сэннэстэхтэрунэ, кэнул ыллахтарына киирэллэрэ.
Бу сылга эскэтун икки сурун «аппа унуордар» оҕолорун бэлэхтэрэ сэннэспэтэхтэрунэ уонна «Петька –цыган» кутуругунан оонньоон ханнык эрэ атын бэлэххэ сысыннаҕына, кинилэр бас билэр сирдэрэ атын бэлэх оҕолор бас билиитигэр киирэн хаалыахтааҕа. Ол айдаанын дорҕооно, алларааттан –уэсээннэ дылы дарбайан тиийэн баран, тэттэру эргиллэн кэлиитигэр кинилэри эрэ буолбатах «улахаттар» олохторун эмиэ хамсатыахтааҕа.
Ол исин бу тирээн турар тугэни бысаарсаары олох чугас доҕордуулар Витька, Костя уонна Тимир буолан, Тимири олохсуппут сирдэригэр, быраҕыллыбыт тепловой коллектор исигэр мустубуттара. Витькалаах, Костя бэйэлэрэ усуннук –киэнник толкуйдаабакка эрэ кэнэтунэн утары киирсэн кэбисиэхтэрин баҕарараллара да кэннэ тугунан сыдьаайан тахсара биллибэтиттэн салла сылдьаллара. Элбэх оҕо кыттыылаах сирэйинэн утарыта киирсии тумугэ хайдах эриллэн тахсара чуолкайа суоҕа. Мантан ким даҕаны тусанара биллибэт этэ. «Аппа унуордары» мэлтэтуугэ тиэрдэрэ эрэ чуолкай этэ. Бу боппуруоска Тимир этэр этиитэ-субэтэ. Витькалаах, Костя эйдэругэр-санааларыгар сосуччу этэ.
Урут бу коллектортан итии ситимнэрэ, «Холбос» аттыгар тутуллубут таас дьиэлэр оннуларыгар турбут чаасынай дьиэлэргэ арахсыталаан барара. Билигин ол тусата суоҕунан иччитэх турара. Онтон сана таас дьиэлэргэ сана итии ситимэ тардыллыбыта.
Бу коллекторга урут-уруккуттан биир эмэтэ оҕо дьиэтигэр-уотугар табыллыбатаҕына, тэрэппуттэрин кытта ииристэҕинэ манна кэлэн хоноро, хорҕойора.
Дьиэ-дьиэнэн этэ, Исигэр уота-сылааса, холодильныга, телевизора, остуола, ороно олоппососа барыта баара.
Онуоха эбии Тимир «постояннай» пропискаламмыт киси быысыытынан кэллэ кэлээт улахан ыраастаныы улэтин ыытан эссэ тупсаран биэрбитэ. Атын олорор дьиэлэртэн туох да атына суоҕа. Урдугэ эрэ намысаҕа.

Бу оҕолор ортолоругар «Кремль» диэн ааттаах дойду.

• Как скажут из «Кремля», так и будет – диэн оҕолор бэйэлэрин икки ардыгар кэр –кулуу тыллаахтара. Ол тыллара оруннаах этэ. Биригэдиирдэр мунньустан бэйэ-бэйэлэрин кытта куннээҕи тирээн турар боппуруостарын сэннэсэр сирдэрэ этэ.

Аан маннай коллекторга Витькалаах, Костя киирээт улаханнык

сосуйбуттара. Урукку коллектордара буолбатах, истиэнэтэ испиэскэлэммит, ол –бу онон-манан быган турар тимирдэрэ кырааскаламмыт, бэҕэ-саҕа хомуллубут, биир соҕотох онойон турар форточка саҕа туннугэ, муостата сууллубут. Уруккуга тэннээтэххэ букатын атын хартыына.
Инньэ гынан уолаттар исирдьэ киирэллэригэр аан аттыгар тэлгэтиллибит тирээпкэҕэ атахтарын сотто-сотто киирбиттэрэ.
Тимири сана олорор сирдэммитинэн эҕэрдэлээбиттэрэ. онуоха Тимир доҕотторугар:-
-Если зайдете через месяц. Вы мою хату вообще не узнаете. К зиме надо готовится. Я такой ремонт сделаю…. . –диэн инники эттугэр туох былааннааҕын кэпсээн барбыта. Ол гынан баран Витька быса тусэн туох кысалҕалаах кэлбиттэрин кэпсээбитинэн барбыта:
-Тимир, скоро в городе будет Ваш якутский национальный праздник. Отмечать будут якутский новый год. Мы в это время раньше неплохо зарабатывали. И общую казну заполняли. А нынче ситуация совсем другая, на кону стоит достоинство нашей братвы. »Петька-цыган! Совсем вышел из под контроля, хочет стать единственным хозяином во время праздника. А в будущем хочет вообще отколоться от нас. Если это произойдет, кто нас будет уважать! Скажут, даже не могут вынести свой мусор из своего дома. Мы с ним до этого несколько раз хотели вести переговоры. А он в никакую, окопался на своей территории, перестал согласовывать свои действия с нами. И воспользуясь моментом ведет раскольную политику среди нас. Распускает слухи, будь-то я веду переговоры с ребятами других районов об объединении из-за своих интересов. И его в этом некоторые наши бригадиры поддерживают. Поэтому нам Петьку-цыгана» нужно поставить любой ценой на место, проучить и сделать так чтоб таких проблем больше не было. Вот мы решили идти на кулачный бой «стенка на стенку». .Соберем ребят, назначим место и время и будем драться. И думаем что победа будет за нами. А ты Тимир! Теперь скажи нам. правильно ли мы хотим поступить? Или что посоветуешь?

«Аппа унуордарга» маннык тугэн уэскээбитэ Тимиргэ сонун буолбатах этэ Бэйэтэ ону этинэн-хаанынан билэ сылдьара. Ис –исигэр киирдэххэ маннык тугэн уэскээбитэ ити Витька бэйэтин эттуттэн сыыса хамсаныытын тумугэр буолбута. Киниэхэ олорор сирдэринэн басылык уолаттары анаталаасын кэмигэр Тимир этэ сатаабыта «Петька-цыганы» туораттыбыт да, олох утуруйэн кэбисиэххэ. Бэйэтэ бэйэтигэр сырыттын диэбитин Витька утарсан олорор сиригэр биригэдииринэн хаалларан кэбиспитэ. Онтуката ити кыаҕын ылан баран, билигин эстэнэн утары улэлии сылдьар.
Ити уолаттар этиилэрин Тимир олох ис-иситтэн сэбулээбэтэҕэ.

Кини санаатыгар, ааспыт буолбут тугэннэртэн бэйэн сыыса-халты туттунуугуттан уэрэнэн исиэхтээххин. Бу иннинэ « кииннэри» кытта улахан уолаттар куэттээсиннэринэн улахан маассабай охсусуу буолбута. Ол кэнниттэн улахан айдаан тахсыбыта. Эмискэччи биир кэмнэ элбэх оҕо эчэйии ылбытыгар нэсилиэнньэ айдааран, турулуэн бэҕэ буолбута. . Оскуолаҕа оҕолор, тэрэппуттэр ортолоругар араас тасымнаах мунньахтар бэҕэ ыытыллыбыттара. Онно кыттыспыт оҕолору барыларын саасын ситэ илик оҕолор комиссиятыгар учуотка ылбыттара. Хас да уолу бу охсусууну кинилэр тэрийдилэр диэн сууттаан араасынай кэмнэ оҕо колониятыгар ыыппыттара.
Билигин ити уолаттар этиилэринэн бэйэ-бэйэлэрин кытта охсустахтарына, эмиэ оннук хабааннаах айдаан тахсара чуолкай этэ.
Ол гынан баран биир эттунэн «Аппа унуордар» бэйэлэрин икки ардыгар хайдысаллара олох сатаммат дьыала этэ.
Бу тугэни хайдах бысаарыахха сэбугэр Тимир бэйэтэ да бутулла сылдьара. Бу тирээн турар тугэни тэсэ кыалларынан чуумпутук, улахан айдааны тасаабакка бэйэ кэккэтигэр улахан охсууну ылбат курдук толкуйдаан хамсаныахтарын, кини олох чуолкайдык эйдуурэ.
-Я, даже не знаю, как ответить на этот вопрос. Вы сами знаете какие последствия после этого будут: -Искалечим ребят. Будет недовольство родителей. Всех нас загребуть, будут мордовать. И еще неизвестно, что все это для дела каким боком выйдет. Поэтому предлагаю просто убрать «Петю-цыгана» во время проведения ысыаха. Укрась и спрятать. А в это время поговорить с ребятами. У них не такая крепкая связь как у нас. Мы то знаем всех своих, У нас все имеет глубокие корни, сложилось исторически со своими традициями. А их всех объединил «Петя-цыган» и мы в этом ему помогали. Если «Пети-цыгана» не будет, они разойдутся по своим районам. А после этого мы с ними по отдельности поговорим, назначим новых бригадиров. И все будет нормально. А после этого отпустим «Петю-цыгана » пусть катится куда-угодно. Но как это сделать нам надо сейчас сообща подумать.

Бу Тимир этиитин истээт Костя эрэ кэрэ туспутэ. Ис исигэр ыллахха Костя бу уолаттартан аҕалара этэ. Биир дьиэҕэ олорбуттара. Бу «Холбос» дьиэтин аттыгар тутуллубут таас дьиэ оҕолоругар кини басылык буолан кэллэ. Билигин аҕыйах хонугунан ситэ илик саастаах оҕолортон тахсыахтаах. Билигин бу Витька аннынан сылдьыбытын исин, улахан саастаах оҕолор холбосуктарыгар киирдэҕинэ, кини бу кыра саастаах оҕолор бэлэхтэрун кэрэр истэр дуосунастаныахтаах. Ол исин кини бу тугэни бэйэтигэр сурун сорук бысыытынан ылынара. Кини уолаттары бэйэтиттэн балыс буоланнар, наар

кыра оҕолор курдук кэрэрэ. Ол гынан бу Тимири олох учугэйдик билбэт эбит. Кинини наар Витька эрэ тутарын дьиибэргиир зрз этэ. Кини ону бу уолаттар «молочнай « бырааттыылар буолалларынан бысаарара. Онтуката сурун эй угааччы, Витька кэнниттэн оҕолору бу Тимир салайа сылдьарын санардыы эйдээтэ.
Тоҕо диэтэххэ Витька бэйэтэ тугу бысаарыммытынан дьасал ыллаҕына ону ким да утарсыа суоҕа. Кинилэр бэйэлэрин икки ардыгар бу боппуруоска элбэхтик кэпсэппиттэрэ. Бары ньыманы барытын тутта сатаабыттара. Ыксааннар бутэсигэр букатын хасан да буолбатах тэттэру тусууну онорон «Петька-цыганна» улахан барыстаах босхо барыыны биэрэ сатаабыттара. «Петька-цыган» ону да ылымматаҕа:-Мин кимиэхэ да тэлэбур тэлээбэппун, мин бэйэм-бэйэбэр хасаайыммын-диэн турбута. Онон кинини куус эрэ эттунэн туоратыы хаалбыта.
Ону кинилэр боростуойдук уруккутун курдук «стенка на стенку» киирсиинэн бысаарабыт диэн толкуйдууллара. Билигин кэм кэрдии уларыйан утары охсусууга урукку курдук биэс-алта оҕо киирсэрэ буолбатах, икки эттутэн хас биирдиититтэн отучча-туэрт уонча оҕо киирсиэхтээҕэ. Ол айдааннаах буолара чуолкай этэ. Ол исин Костя бу Тимир этиитэ барыстааҕын тута эйдуу охсубута.

• Витька. как мы до этого раньше не додумались. Он же правильно говорит. Если мы уберем на время «Петю –цыгана», то они –то сами разделятся на несколько групп по своим территориям. Это он держит их в кулаке. А потом я их со своими ребятами раздавлю по одиночке. -диэн Костя Тимир этиитин эйээбутун биллэрбитэ.

Ол гынан баран бутэсик бысаарыыны оҕолорго басылык буоларынан Витька ылыахтааҕа.

• Я подерживаю Ваши предложения. Но, нам детали данной операции придется обсудить позже. Я сейчас отправлю «маляву» насчет встречи. Пусть он назначит место и время встречи, после этого мы обсудим детали, как нам поступить. А пока все эти разговоры надо держать в замке. Никому ни слова. У него здесь имеются свои уши и глаза.

Ити курдук уолаттар биир санааҕа кэлбиттэрэ.
Эр-этэр буолбатаҕа сарсынны кунугэр «Петька –цыгантан» эппиэтэ тиийэн кэлбитэ.

Уолаттар эмиэ мунньустан субэлэсэн киирэн барбыттара. Витька улаханнык мунчааран туран уолаттарга туох ис хосоонноох эппиэт кэлбитин сырдатан киирэн барбыта:

• Он, не дурак. Как ожидалось он встречу назначил на своей территории и в середине дня. И на таком месте, что его оттуда ни как не украдешь. Он назначил встречу там, где ручеек выходящий из озера «сайсары» впадает на «Теплое озеро ». Вы ребята ! Оба знаете это место сколько раз мы там рыбачили, червей искали в болоте. Очень удобное место для него,

  пропустить меня одного через «мост дежневский» к покровскому тракту и закроет своими ребятами. А наши ребята останутся на этом берегу «теплого озера». А там, где место встречи с одной стороны «теплое озеро» а с другой ручеек выходящий из озера «Сайсары» назад уже возврата нет. Ребята его меня у моста закроют и все на виду, ничего не сделаешь. Это я буду в ловушке, а не он.

Итини истэ олорон Костя эрэ оргуйан турбута:

• Я недооценил его оказывается. Какой он хитрый, такое место выбрал, почти в центре города, там «стенка на стенку» не пойдешь. Как в середине дня у всех на виду драться то будешь. И через мост машины ездят. Неудобно будет махаться.

И ребят у него побольше будет, чем у нас. Из наших против него пойдут не все, среди нас имеются ребята которые сочувствуют к нему. Это он тебя украдет, а не мы.
Я думаю его предложение не принять. Из этого ничего не получится. Потому что, мы до конца не знаем, что он еще придумал.

• Витя, приняв его предложение поставишь себя в неудобное место, тебя могут побить и искалечить.

Поэтому я предлагаю на встречу не идти. Вести переговоры с ребятами с центра и закрыть все пути к доходным местам и там посмотрим как запоет «Петька-цыган», как он своих ребят возле себя держать будет без кормежки. И куда он денется приползет обратно к нам.
Ити «петька-цыган» эппиэтин истэн баран Тимир бэйэтэ да улаханнык сосуйбута. Бу иннинэ маннык тугэннэргэ дьон хараҕа тиийбэт сиригэр тиийэн эн-мин дэсии буолара. Уксун эн-мин дэсээччи уолаттар биир-бииргэ бысаалсаллара. Билигин инники куэннэ харчы сысыаннасыыта тахсан онтон упкэ-аска тиксэр буоланар, маннык тугэннэр кырыктаахтык уонна оҕолор ортолоругар элбэх эчэйиилээхтик бысаарыллан буолан эрэллэр. Ону ити улахан уолаттар куэттэспиттэригэр кэрбуттэрэ.

Тимир бу уолаттар кэпсэтэллэрин истэн олорон сорох этиилэрин кытта сэпсэспутэ. Ол гынан баран бэйэтин сурун этиититтэн туоруон баҕарбат этэ. Ити Костя этиитэ холобура билигин кинилэр «кииннэри» кытта холбосон олороллоро буоллар, оччоҕуна сэптээх этии этэ. Онтон ол холбосоллоро билинни туругунан ууга биилкэнэн суруйуу курдуга, маннайгы хардыылар санардыы оносуллан эрэллэрэ. Кинилэр хайдыспыттарын биллэхтэринэ «кииннэр» эссэ хайдах хамсаналлара биллибэт, бу тугэн икки эруттээх дьыала буолара кэстэн турара.
Бу кэнниттэн «Петька –цыган» кинилэри кытта аны кэпсэтэ сатаабата буолуо. Онон бу тугэни олох муччу тутар табыллыбат. Ол исин бу дьиэ исинээҕи боппуруосу ыраатыннарбакка эрэ, бэрт тургэнник бэйэ тусатыгар хам тутан кэбисэр наадата тирээн кэлбитэин Тимир

дьэнкэтик эйдуурэ. Ол исин уруккуттан олох атын хамсаныы наада этэ. Тугу толкуйдаабытын уолаттарга этэн барбыта:
-Он поступает умно. Это его территория. Там Витя, ты будешь один. Он выше и крепче тебя. Ты с ним ничего не сделаешь. Сзади подстрахуют его ребята. Остальное закроет вода, никуда не уйдешь сам будешь в капкане. Если что-то не так пойдет, еще неизвестно что они с тобой сделают. Он думает, что находится в безопасности. А мы должны воспользоватся этим. Витя сколько ребят тебе нужно чтобы его закрутить и быстренько оттуда уйти?
Витькалаах, Костя Тимирдэрэ букатын атыннык толкуйдуу олороруттан сосуйбуттара. Балачча олорбохтуу тусэн баран Витка Тимиргэ тусаайан: Мне нужно, хотя бы, чтоб их было двое. Но, оттуда как ты говоришь быстро уйти не получится. Кругом вода далеко не подплывешь. Закидают камнями и палками. Возможно даже на берегу поймают, пока мы с ним будем возится. У него у нас свои уши и глаза. Он каждый шаг наших контролирует. И всех ребят наших знают. Не допустят, чтоб они там находились.

• А ну скажи Тимир, что задумал?
• Ну и пусть знают, на этом мы его и поймаем. Даже это ситуация будет на нашей стороне. Вы же знаете что меня хотели через детский приют на детдом отправить. Там сейчас живут где-то сорок ребят из разных районов. Отчаянные ребята, если намекну за мной куда угодно пойдут. Если малышей оставить, то не меньше двадцати ребят я поставлю под наши ряды хоть сегодня. Там за их главного мой друг, а другого Костя знает, это он его из трона сверг. Они как раз под стать «Петьке-цыгану» ребята рослые и крепкие. Их мы отправим заранее в виде рыболовов и искателей в болоте червей. Пусть там сидят незаметно в камышах. В нужное время они выйдут их своих схронов и помогут Вите раскрутить «Петьку –цыгана». А если их заметят, думаю даже внимания обращать на них не будут. Ребята чужие, не «заложные», мало-ли кто из «городских» ходит по своим делам.

Билигин даҕаны Виткалаах, Костя Тимир тугу толкуйдаан олорорун тугэҕэр дылы эйдээбэккэ олороллоро.
Кинилэр толкуйдарыгар:- Эскэтун ити Тимир этэрин курдук тугэн таҕыстаҕына, анараа уолаттар кэрэн туруохтара дуо? «Петька-цыганы» быысыы ыстаналлара чуолкай. Кинилэри эккирэтэн бисиги муоста нэнуэ барыахтаахпыт. .Оччотугар, онно тумуска тиийэн дьэ били толкуйбут хоту «стенка-на- стенку» киирсии буолар. Хайдах да эргит син-биир, элбэх оҕо кыттысыылаах охсусуу буола туруох курдук. Ол исин Витька Тимиртэн ыйыппыта:

• Ну, ладно ребята раскрутили Петьку-цыгана. А дальше то-как ? Думаете его ребята будут стоять и

  смотреть? Они –же кинутся спасать своего предворителя. И он стоят на месте не будет сопротивляться будет. Наших, всех их поймают и забьют. А мы то не успеем во время подойти.

• А что бы оттуда быстро уйти, мы заранее в камышах спрячем резиновые камеры из под трактора «Беларусь» привяжем веревкой и с этого берега их потянем на себя. Им –то даже плавать не придется. Если все это расчетливо и умно сделать они даже сдвинутся с места не успеют, наши ребята уже на этой стороне берега будут.

Этэр эппитин кэннэ толкуйдаан кэрдэххэ, барыта ити этиллибитин хоту буоллаҕына тэрут да биир да эн-мин дэсиитэ суох бутэн хаалыах курдук. Витька оҕо эрдэҕиттэн, ол исин бу Тимири убаастыыр, кини толкуйа барыта дирин уонна кэтэх эруттээх буолар. Урукку эттугэр бэйэлэрин тасымнарынан ол бу буолар тугэнигэр Тимир эппитэ угус эттугэр таба буолан исэрэ. Кэр эрэ. хайдах курдук ити кыбытыылаах тугэни муччу тусэри толкуйдаан тасаардаҕын.
Билигин Витькаҕа биир эрэ эйдэммэт тугэн баара. Ол мунаарар боппуруосун ыйыппыта:-

• А если они кинутся на нас через мост?
• Вряд ли ! Не думаю, что они кинутся спасать его. Он их силой держит. Они же из-за страха под ним ходят. Ну, если пойдут. То, со стороны университета будут « приютовские». Возьмем на мосте их в кольцо. В любом случае мы их побьем.

Бу «Аппа унуордарга» Костя бэйэтин кыанар, куустээх уонна «тирэх уолаттары» дьасайар буолан буолан угус элбэх энин араас эн-мин дэсиилэргэ сылдьан кэллэ. Бу тугэннэ дылы «куусунэн» эттэйуу, кэпсэтии хайдах хааман исэриттэн кэрэн, онтон сибээстээн хамсаныы буолара. Бу курдук эрдэттэн ким хайдах хамсаныахтааҕын суоттаныы суоҕа. Арай ити толкуйдаммытын курдук бардаҕына. кини оруола олох кыра, ыраахтан сылдьан суосурҕанан, туэсу эрэ охсуна сылдьыы курдук буолсу.
Атын тугэнигэр кини «тирэх уолаттарын» кытта инники куэннэ сылдьыахтааҕа, ол сыанан аҕаабат этэ. Ким эрэ кинилэртэн эчэйиэхтээҕэ, ол чуолкай. Эрдэттэн оностон охсуса тиийэр буоллаххына сэптээх-сэбилгэллээх тиийэҕин, кырата сибиниэстэн кутуллубут кастеттаах, ол суох буоллаҕына сиэпкин тобус толору эрус таасынан толорон сылдьаҕын бысыта бырахсар курдук. Онон элбэхтик муннун хааннаабыт киси буолан, Тимир этиитин ис-иситтэн сэбулээн эйээбутэ:

• Тимир ! Какая у тебя светлая голова! Какую картину нарисовал, просто шедевр. Как все просто получается. А Вить, а мы с тобой сколько дней голову ломали, чтобы этот вопрос решить. Главное чтоб до групповой драки не дошло. А то такой шум поднимется по городу, все мы рады не будем. Я уверен, что у нас все получится. Будем действовать

  как Тимир предлагает. Я со вчерашнего дня начал подготовительную работу, довел до бригадиров сколько ребят они должны выставить. Примерно нас будет где- то около сорока ребят. Был у моста, на всякий случай там доставили палки, доски и камни. Изучил местность. Если они кинутся драться, будем действовать, как мы с тобой Витька подумали. Около моста, у всего города на виду, мы долго драться не будем.

Сперва в мосту на первый ряд я выйду со своими ребятами закидаем их камнями, будем бить из рогаток, а потом отойду на задний план. В это время вперед выйдут «церковные», за ними «Крупские» будем меняться местами. А остальных ребят спрячем во дворе угловых домов. Если они выбьют нас с моста мы отойдем вглубь по «Дежневу». Они за нами. А в это время которые спрятались во дворе выйдут из засады и закроют их пути отступления. И они будут в котле. Ну, если все пойдет как Тимир задумал, то, я думаю что до этого мы не дойдем.

• Я с Костей согласен. После того, как Тимир высказался, даже на душе стало спокойно. Будем действовать как он предлагает. Тимир! Сегодня же съезди в детский приют. Все детали обмозгуй со своими ребятами, доведи до них, что они должны сделать. А вы Костя! Пусти слух среди ребят, что будем с «Петькой-цыганом» драться «стенка-на стенку» около моста. И проведи все эти подготовительные работы у всех на виду.

У него здесь свои уши и глаза пусть доведут. А все остальные детали держать в секрете. Никому ни слова.
Ити курдук Витька уолаттарга тумук дьасаллары тиэрдэн кэбиспитэ.

Хасан баҕарар кэм кэрдии тургэнник хаамар, болдьохтоох тугэн тиийэн кэлбитэ. Бэлэмнэнии улэтэ былааннаммытын курдук баран испитэ. . Ити кун куоратка маннайгы автобустар айаннарын кытта тэннэ айаннасан «Хохол» уонна «Ханалас уола» куэгулэрин туппутунан «радиоцентр» тохтобулугар кэлэн туспуттэрэ. Эрдэ кэпсэтиллибитин курдук. куоратка басаарынайдарга анаан сана тутуллубут таас депо аттынан аасан тумулга киирэн хомустар быыстарыгар куэлу курдаттыы барар уот линиятын остуолбатын анныгар балыктыы кэлбит оҕолор курдук олорунан кэбиспиттэрэ. Эрдэ кистэниллибит хаамыралар тыыннара баар дуу?Суох дуу?- диэн бэрэбиэркэлээн кэрбуттэрэ уонна хасыаттан оносуллубут бэргэсэлэрин кэтэн кэбиспиттэрэ. Ол барыта учугэй, былааннаммытынан баран исэр диэн эйдэбуллээҕэ. Ону бэтэрээ биэрэктэн Тимир кэлэн бадараанна анньыллыбыт мастарга быалар бааллан туралларын кэрэ-истэ таарыйа, уолаттары кэрбутун биллэрэн саната суох илиитинэн далбаатаан ааспыта. Болдьонуллубут кэмнэ муоста икки эттугэр суусчэкэ оҕо мустубута.

Бу оҕолор дьон хараҕыттан кистэнэн биир эттэ куэл талахтарын, иккис эттэ басаарынай таас депо дьиэтин кэннигэр мустубуттара. Муостаҕа Витька, Костя уонна Тимир турбуттара. Онтон «приютовскайдар» кэпсэтиллибитин курдук олох баалларын биллэрбэккэ университет эттуттэн мас дьиэлэргэ сасан турбуттара. Эр-этэр буолбатаҕа муостаҕа «Петька-цыган» икки уол доҕусуоллаах тахсан кэлбитэ. Уолаттарынаан муоста биир эттугэр кэлээт, суосурҕаммытынан барбыта:

• Привет ребята! Витька, чего волну гонишь, если у тебя есть что-то на меня. Вот я перед тобой не побоишься на моей территории поговорить или у тебя ноги трясутся. Иди сюда скажи чего хочешь. Вон сколько ребят собрал. Пусть твоя «котла» останется там. Подойди один.

Кэрсусуу толкуйдаммыт хартыынанан баран исэринэн Витька уолаттартан арахсан исэн:

• Я пойду. Не беспокойтесь ребята, пока. все идет по плану. Тимир иди напротив места встречи и не упусти момент захвата. А Костя, если что закроешь мост.

Петька –цыган Витьканы урусуйданан олох атасын кэрсэр курдук кэрсубутэ. олох утары кэлэн куусан ылбыта. Туораттан кэрдэххэ олох эр бэйэ-бэйэлэрин сутэрсибит доҕордуулар кэрсусуулэрин курдуга. Ол гынан баран чугастан кэрдэххэ букатын атын дьэбир сирэйдээх. , муус харахтаах, дьэбин уосуйбут уол кэлэн Витьканы куусан баран, бэрт нэсиилэ сирэйин ханньары таттаран туран:

• Витька! Наконец-то мы с тобой встретились. .А то оттуда все время командуешь. Не хочешь на равных поговорить. Чего нам здесь у всех на виду стоять. Пойдем поговорим там где народу нету –диэт «покровскайдыыр» трассаттан туораан Петька-цыган уолаттарын унуордаан тумус диэки барбыттара.

Бу икки уол иккиэн бу кэмнэ, ол кэмнээҕи олох сокуонугар сэп тубэсэн. бэйэлэрэ тэсэ да кыра оҕо саастаахтарын исин элбэҕи олоххо кэрбут уолаттар этилэр Ханныгын да исин бэйэлэрин саастыылаахтарын ортотугар эйдэрунэн-санааларынан, куустэринэн-уохтарынан басыйа тутар буолан куорат биир улахан оҕолорун бэлэҕун тута сырыттахтара. Ол гынан баран, атын оҕолортон чорбойон бу маннык тасымна тахсыбыт суоллара тус тусунан этэ. «Петька-цыган» Сэбиэскэй сойуусу бутуннуутун унуордаан баран, манна Саха сиригэр кэлэн олохсуйбут цыганнартан тэруттээҕэ. Ол дьонун ити тухары тэсэ элбэхтик онно-манна тубэспиттэрэ, эрэйдиммиттэрэ буолуой? Биир сиргэ табан олорбот, дьиэтэ –уота суох кэсэ сылдьар норуот уэрэҕин бэйэтин этигэр-хааныгар инэринэн сылдьара. Ол курдук ырыасыт, хаартысыт, хармаанньыт бэрдэ. Кыайа туппут уолугар мунутуур тойон, кыайтарбытыгар хайдах хаптанныырын, онтон кэмэ кэллэҕинэ кэтэххэ

да биэрэрин сатыыра. Аччыктаасын диэн тугун олус учугэйдик билэрэ. Куннээҕи асыыр асылыгын кими хайдах албыннаан, уктэтэн булунарын тобуланара. Ол курдук «татаар» оскуолатыгар уэрэнэ киирэн баран оҕолору хаартыга оонньоон иэскэ киллэртээн уонна ол уолаттартан бэлэх тэринэн онтон атын оҕолор бэлэхтэрун басыйа тутан инники куэннэ тахсан кэлбитэ.

Онтон Витька ити Костя кэмэтунэн кини оннугар тахсан кэлбитэ. Костя, Витька уонна Тимир бары элбэх квартиралаах дьиэҕэ бииргэ олорбуттара. Ити дьиэ «Холбос» тэрилтэтин бас дьиэтэ буолан, бары биир тэрилтэ улэситтэрэ кургуэмнээн киирбиттэрэ. Кинилэр бэйэ –бэйэлэрин олус учугэйдик билсэллэрэ. Ол исин оҕолоро эмиэ бары бииргэ тутуспутунан улааппыттара, биир тутулуктаах куустээх оҕолор бэлэхтэрэ уэскээбитэ. Чэмэхтэсэн уонна бары биир дьиэҕэ олорор буоланнар тэрээсин да, ахсаан да эттунэн атын оҕолор бэлэхтэрун басыйа туппуттара.
Биригэдирдэр мунньахтарыгар Костяны тала сатаабыттара. Ону Костя сааса ыган кэлбитинэн Витьканы бэйэтин оннугар туруорбута. Ону утарбатахтара, тоҕо диэтэххэ бу иннинэ куорат олоҕун сокуонун бысыытынан Витька кинилэри кытта элбэх тугэннэргэ бииргэ сылдьыспыт, бэйэтин учугэй эрэ эттунэн кэрдэрбут. Хас элбэх тугэнтэн «силовой» тэрилтэлэр мускуйууларыгар кими да ханнык да тугэннэ уган биэрбэтэх эрэллээх доҕор этэ. Ол сэптээх бысаарыныы этэ. Костя улахан уолаттар бэлэхтэругэр тахсыбытын кэннэ бэрт сотору кэминэн, эмиэ кими эрэ басылыгынан талыахтаахтар этэ.

Уолаттартан, кинилэр саналара исиллибэт сиригэр тиийээт, «Петька-цыган» бэйэтин санаатын этэн киирэн барбыта:

• Витя ! Мы друг друга знаем давно. Не первый год знакомы. Так что скажи прямо, без ухищрений. Чего от меня хочешь? Молчишь! Можете не говорить. Я и без этого знаю, что от меня хотите. Но не бывать этому.

Вроде живем в одном городе. Не хотите видеть, что происходит под носом. Живете по старым меркам. Якутск строится. Смотри вокруг. Раньше здесь пустырь был. Видишь сколько домов построили? И сколько народу живет. А Вы как раньше главенствовать хотите, не выйдет. Вот что видишь вокруг это вся моя территория. Я здесь главный и этим фактом Вам нужно смирится. Поэтому как раньше, под Вами я ходит не буду. Если хотите померится силой, будем драться. Витя смотри на моих ребят. Сколько их? И на своих? Сила то на моей стороне. Так-то не рыпайся иди с миром и смирись с фактом.

• Я вижу, что вы силу набрали. Но все таки хочу последний раз образумить тебя, вместе мы сила которой не было бы равных в городе. Но, я из твоих слов понял, что Вы этого не хотите? Упустили

  мы момент.

• Витя ! Не смеши меня, вопрос не в этом. Вопрос заключается в том, кто из нас будет главным?

Иди под мое крыло и вопрос исчерпан. Я не думал, что Вы такой дурак, что во время переговоров, просто так перейдете на мою территорию и подставите себя. За храбрость хвалю, но Витя русская моя душа! Как ни крути! Вы, как в сказке Иванушка- дурачок. Думаете, что я так просто Вас отпущу. Упростили Вы мою задачу. Мы сейчас Вас с собой заберем. А там посмотрим. как они поступать будут.

• По поставленному вопросу, Вы сами знаете ! Как я буду отвечать. Сам знаешь, я вообще не хотел на эту должность идти, по-первых : Вы сами опростовосились!; Во-вторых: так обстоятельства сложились! Вместо меня должен был Костя, но он самоостранился. Выдвинул меня вместо себя. по принятым понятиям, я не мог себя сам назначить, решила «сходка», а их рекомендация было утверждено смотрящим. Так что ! Кто из нас будет главным, не зависит от нашей «хотелки». Если хочешь вопрос можем поставить снова перед «сходкой», пусть решают.
• Витя! Я же знаю в данное время большинство бригадиров будет на твоей стороне, потому что у меня только будет один голос, поэтому этот номер не пройдет. Я же знаю, почему вы так торопитесь со мной договариваться. Скоро «ысыах» это местные свой национальный праздник будут отмечать, не будет у Вас «куша». Это моя территория, я здесь хозяин. Если всунетесь, получите по зубам. Если не будет «куша», на общак будут поступать гроши. А там мы посмотрим, интересы у вышестоящих на чью сторону будут колебаться? Лучше я отколюсь от Вашей «котлы» и мы сейчас Вас с собой заберем и поставим свои условия. А там посмотрим, куда кривая выведет.
• А вот насчет будущего, крестится не будем. Никто не может угадать. что с нами будет даже через минуту.

Кэпсэтии сунньэ, эрдэттэн сэрэйиллибитин курдук халтай бысаарсыы бысыытынан баран исэрэ.
Ол исин Витька, хасыаттан оносуллубут кэтэ сылдьар бэргэсэтин тэбэтуттэн илиитигэр ылбыта. Ону унуоргу биэрэк эттуттэн кэрэн туран Тимирдээх эрдэ кэпсэтиллибитинэн халлаанна холууптары ыыппыттара. Бу толкуйдаммыт тэрээсиннэ, бутэсик хардыыга киирии бэлиэтэ этэ. Ону кэтэсэн турбут «приютскайдар» дьиэлэр кэннилэриттэн тахсан кэлбиттэрэ. Бу оҕолор «аппа унуордары» эйуу кэлбиттэрин кэрэн «Петька-цыган» уолаттара олору манаса турбуттара.
Ол кэмнэ хантан кэлбиттэрэ биллибэккэ эмискэччи «хохуоллаах» кэлэн Петька-цыганы туннэри кэтээт, илиилэрин кэдэрги тардаат, ыбылы баайан, айаҕар танас симэн баран тэбэтугэр куул кэтэрдэн кэбиспиттэрэ. Ити кэнниттэн бэрт

тургэнник ууга кистэммит эрэсиинэ кэлуэсэлэргэ кэсэн киирэн «петька-цыганы» биир кэлуэсэҕэ олордоот, кэлуэсэлэри ууга анньан киирбиттэрин кэрээт Тимирдээх биир эттуттэн быанан сосон ылбыттара. Ити барыта биир чыпчылыйыы тугэнин исигэр буолбута.

Витька биэрэккэ тиксээт Тимири куусан ылбыта:

• Тимир! У меня слов нету. Как я тебе благодарен! Все получилось, как мы с тобой задумали.

Ол кэнниттэн «Петька-цыганна» тиийэн тэбэтуттэн куулу арыйа баттаат:- Вот, сейчас будем крестится.
Бу иннинэ бэйэтин хасаайын курдук тутта сылдьыбыт уолга бу тугэн олох ыарахан эйдэбуллээҕэ. Биир да тылы утары этэр кыаҕа суох буолуор дылы сунньэ тостон турара. Петька-цыган буолбут тугэни барытын туул курдук ылынан, хайдах маннык тумук буолбутун билиннээннэ дылы итэҕэйбэккэ сылдьара.
Ити кэмнэ кини уолаттара ойоҕосторуттан элбэх оҕолоох бэлэх тахсыбытыгар улаханнык сосуйбуттара уонна кинилэр билбэт уолаттара буолалларынан, бэйэлэрин икки ардыгар буккуллуу буолбута. Ол буккуллаллара эмиэ сэп этэ. Бу энэрдэр бары сана аан-маннай, маҕыын сарсыарда дьасал кытаанаҕынан хас да сиртэн кэлэн биир чэмэх буола холбоспуттара. Бэйэ-бэйэлэрин олох билсибэттэрэ.
Буолар тугэни барытын кэрэ- билэ сылдьан, муостаҕа турар Костя:

• Эй, Вы ребята ! Внимательно посмотрите, направо. Ваш-то атаман уже находится в наших руках. . Вон тот с кулем на голове это Вас атаман «Петька-цыган»! Увидели. А теперь посмотрите, налево там наши ребята. Ну, кто хочет спасти своего атамана, идите сюда. Померимся силами.

Бу уолаттар маннык кургуэмунэн туран эн-мин дэсиигэ «аппа унуордар» курдук билиилэрэ суоҕа. Сэрэйиллибитин курдук ким даҕаны муостаҕа тахсан киирсибэтэҕэ. Атамааннара сунньэ тостон тэбэтэ сир диэки тэнкэйэн турарын кэрэннэр уонна эмискэччитэ бэрдиттэн «петька-цыган» чугас эргиниттэн ким да атамаан оруолун ылбатаҕыттан, биир эйгэ-санааҕа тумэр куус суоҕуттан тарҕасарга барбыттара.
«Аппа унуордар» куэл унуор мунньустан турар уолаттар, кыра-кыра бэлэхтэргэ арахсан тарҕасан хаалбыттарын эрэ кэрэн хаалбыттара.

Ол кэнниттэн куэл бэтэрээ эттугэр турар уолаттар сургэлэрэ эрэ кэтэҕуллэ туспутэ. Бу буолбут тубэлтэни хайдах кэрбуттэринэн сыаналаабыттара, бары басылыктарын Витьканы хайгыыллара, хайдах курдук ити харса суох киирэн «Петька-цыганы» бэйэтин кэлгийэн таҕыста. Урукку эттугэр энин араас, кыра-улахан бысаарсыыларга сылдьыбыттара да, бу курдук биир да таммах хаан тохтуута суох эрэгэй чыпчаала ситисиллэ илигэ. Инники баран эттэххэ, бу тугэнинэн Витька аата-суола бэйэтин уолаттарыгар хас да тэгулунэн урдээбитэ.
Аны кургуэмунэн

сылдьар тусата суппутунэн Костя уолаттарга дьиэлэригэр тарҕасарга дьасал биэрбитэ. Бэйэтэ икки-ус тирэх уолаттарын кытта Витькалаахха тиийэн кэлээт «Петька-цыган» урдугэр туспутунэн барбыта:

• Ах, Вы гад! На своих руку поднял. Сколько лет вместе были! Что Вам плохо было? Сам же говорил: -Что наша сила когда все мы вместе, как один кулак. А почему сейчас начал вилять хвостом. За это я тебя замордую- диэбитинэн ынан кэлбитин, Витька тохтотон кэбиспитэ:
• Костя! Остановись! Не нам, менять наши традиции. Он не чужой. Пусть его судьбу решит сходка. Так –что! Самоуправством не занимайся. Возьмешь его под свою ответственность и спрячешь его подальше от людских глаз. И создай там соответствующие условия. А нам сейчас нужно быстренько решить организационные вопросы. Завтра же позовем «сходку», утром я пойду «Петуховцам», а Вы Тимир в «ДСК», а Костя в «радио центр» надо поговорить с ребятами, если что, назначьте новых бригадиров. И пусть на сходку направляют своих представителей.

Ол кэнниттэн Тимиргэ кэлэн :- Тимир! Спасибо за все! Говорил, что у твоих ребят карманных денег нет. Пусть радуются! –диэн баран биир чэмэх 2ҕ солкуобайдаах харчыны Тимиргэ туттаран кэбиспитэ.
Ити кэнниттэн уолаттар бары арахсарга барбыттара.
Тимир бэйэтин уолаттарын кытта аҕыйах хонуктааҕыта оҕо дьиэтигэр бииргэ олорбут оҕолоругар кэлээт, кып-кыра «Вася –чумазый» турарын кэрэн улаханнык сосуйбута:

• Я, же говорил, что маленьких с собой не брать! – диэн Ханалас уолуттан ыйыппытыгар, уола:
• А мы не брали его. Мы его заметили только тогда, когда мы сели на автобус. Не знаем, как он мимо всех нас проскочил на автобус, говорит, что я за Тимира пойду в огонь и воду.

Бары кулсэ туспуттэрэ. Тимир «Вася чумазайы» куусан ылаат:-Это от меня, чтоб не забыл- диэн баран уолугар элбэх туттар тэриллээх перочиннай бысаҕын бэлэх ууммута. Атын уолаттары кытта илии тутусан баран эҕэрдэлэсэн, уруйдасан-айхалласан баран автобустарыгар уган атааран кэбиспитэ.

Бу тугэн кэнниттэн «аппа унуордар» покровскайдыыр тракт сунньун барытын кэрэр буолбуттара. Ити энэр эттугэр «Петька-цыган» оннугар сэптээх бэрээдэк олохтонуор дылы Костяны басылык бысыытынан анаабыттара. Онтон «Петька-цыганы» « килиэбин» кэнул булунарга ыытан кэбиспиттэрэ. Ол аата «аппа унуордар» бэйэлэрин кэккэлэриттэн тасааран кэбиспиттэрэ. Урут бииргэ сылдьыспыт уолаттарыттан ким эмэ, атаҕастаммытын иэстэсэн, эмэсэҕэ кэлэн тэптэҕинэ, ханна да унсэн, хантан да кырдьыгын булан ылбат онорбуттара. Бу сонун тустаах дьонно сонун буолан этэрбэс араадьыйатын нэнуэ бэрт тургэнник

тиийбитэ.
Онон куорат «кулук» харчытын тутааччылар тутуллара алларааттан уэсээннэ дылы туруору тутуллаахтарынан, кинилэргэ кытта дьайбыта. Ол курдук бу энэр сана промышленнай тэрилтэлэр «кулук» харчытын хамсаасынын суола «аппа унуордар» кэрээччутун нэнуэ барар буолбута. Ол барыта «Аппа унуордар» ааттарын-суолларын урдэппитэ.

Саха дьонугар саамай уэруулээх кэм, дьыл аасан сана ууммут дьылы кэрсэр утуэ-мааны уэрэр-кэтэр кэмнэрэ ысыахтар нэсилиэктэринэн. улуустарынан ысыллан куоракка кэлэн тумуктэнэр кэмэ тиийэн кэлбитэ. Бу тусулгэ кэлии омук кургуэмнээн кэлбит кэмигэр буоларынан куорат салалтата саха аймаҕа эрэ туруорсуутунан харах эрэ баайыытыгар бу тэрээсини ыытара. Ол да урдунэн норуот бэйэтэ хааныгар инэринэ сылдьар. эбугэлэриттэн кэлбит Урун Тунах улуу ысыаҕын бэйэтэ тэсэ кыанарынан ыыта сатыыра. Бу тугэн кыра оҕолор бэлэхтэрун олохторун эмиэ таарыйан ылара. Ол курдук сосуйуоххут иннигэр «аппа унуордарга» бу кинилэр кэрэр –харайар сирдэрэ буоларынан тэттэрутун бэрээдэги хааччыйыы сорук бысыытынан ирдэниллэрэ. Быйыл даҕаны ити боппуруоска «уэсээлэр» Витьканы ыкпыттара ыраатта. Бу быйыл эрэ ирдэниллэр сорук буолбатаҕынан Витька киниттэн ирдэниллэр улэлэри ыыппыта ыраатта. Онтон биирдэстэрэ ити «Петька-цыганы» оннуттан туоратыы этэ. Кинини оннуттан туораппатахтара буоллар Витькалаах ысыах кэмигэр буолар тугэннэргэ буккусар кыахтара суоҕа, онтон ол-бу буоллаҕына эппиэтэ киниэнэ буолан тахсара. Ону билэ сылдьан Петька –цыган Витяны итиннэ кыбыта сатаабыта. Суруллубатах сокуон бысыытынан бары куорат оҕолорун бэлэхтэрун кытта кэпсэтии ыытыллан, »олимпиада»эйдэбулун ис хосооно тирэх эйдэбул бысыытынан ылыллан бу кэмнэ эн-мин дэсии тохтотуллуохтааҕа. Дьону-сэргэни кинилэр бытархай харчыларын уоран аймаабат инниттэн ат суурдуутугэр олохтоохтору кэлии хармаанньыктартан кэмускээсин биир сурун улэ бысыытынан ылыныллара. Ол барыта бу кэмнэ тэриллэр улуустар аайыттан ааттаах-суоллаах хаартысыттар оонньууларын тэрийэр инниттэн оносуллара.

Дьэ бу манна буолар хаарты оонньуутугар били «Куоратчыт» диэн кэпсээннэ суруллаын курдук биир кунан суэсулээх кэннэру хаартысыт кэлэн оонньообот, аатка-суолга оонньуу кэлбит саамай урдук тасымнаах хаартысыттар оонньууллара. Атыннык эттэххэ бу хаарты идэтинэн айахтарын ииттинэн олороооччулар, ким бастынын бысаарсар сурун курэхтэрэ этэ. Курэх барыта эрдэ кэпсэтиллибит эйдэбуллэринэн барара. Хас биирдии хаартысыкка оонньууну тэрийэр «аппа унуоргулар» кэп курдук тусээннэрин уонна оонньууга угуллар убун алын кээмэйэ ыйыллара, ону

уйунар эрэ буоллаххына кыттысар кыахтааҕын. Анардас бэйэ идэлээхтэрин икки ардыгар бу кини ол ысыахха киирэн тусулгэҕэ оонньоспута диэн кэпсэлгэ киирдэҕинэ, кини хайдах тасымнаах оонньооччу буолара сэрэйиллэрэ. Онон кэннэру киси кэлэн оонньообот, сэбугэр уптээх-астаах тасымнаах оонньооччу кэлэн аат былдьасара. Бу дьон уйэлэрин тухары бу идэҕэ олохторун анаабыт буолан тэсэ да харчыны –убу сууйтэрбиттэрин исин айахтарын ииттинэр дьон этилэр. Сорох сорохтор сорук оностон эрдэ кэлэн ыйы ыйынан илиилэрин имитэн, толкуйдарын сытыылаан куораты биир гына кэрийэ сылдьан илин-кэлин тусусэллэрэ.
Хаарты оонньуута икки бөлөххө арахсара: сүүйүүлээх (сүүйсүүлээх) уонна өй оонньуутугар. .
Өй оонньууларыгар тоҕоос, ханнык хаарты оонньооччуга тиксибитэ инники күөҥҥэ тахсыбат, ол оннугар киһи бэйэтин оҕуруктаах өйө, сатаан аттаран оонньуура улахан суолталаах. Өй оонньуулара уһун кэмҥэ бараллара.
Сүүйүүлээх оонньууларга табыллыы, сатаныы суолтаны ылар, ханнык хаарты кэлбититтэн хотуу-хотторуу улахан тутулуктаах.
Ол исин тургэнник оонньоноллорунан манна тоҕуоруспут хаартысыттар сууйсуулээх остуос, очкуо, бырыы оонньуутугар киирсэлллэрэ.

Бу ыытыллар ысыах кэмигэр бэрээдэк кэруутэ «уэсээннилэр» нэнуэ барара, ол гынан баран кыра оҕолор бэлэхтэрэ бэйэлэрэ туспа эппиэттиир хайысхалаахтара. Ол эбээсинэстэрин Витька, Костя уонна Тимир буолан бэйэлэрин икки ардыгар турумнаспыттара. Барыта бу иннинээҕи ысыахтарга тусаныллыбыт, чочуллубут былаанынан ыытыллыбыта. Ол курдук Костя тас эргииргэ, онтон Тимир атын саха оҕолорун кытта ис эргиир исигэр бэрээдэги кэруэхтээҕэ. Костя эппиэтинэсэ судургу, . атын куорат оҕолорун бэлэхтэруттэн ысыах буолар сиригэр тэрээсиннээх киириини тохтотуохтааҕа, онтон атыныгар барытыгар Тимир эппиэттиирэ. Тимир оҕолорун ысыах буолар сиригэр тусулгэлэринэн эппиэттээх оҕолору сысыартаабыта. Хас биирдии оҕо ханнык сиргэ-уотка эппиэттиирэ чуолкай ыйыллара уонна ол сириттэн Тимиртэн кэнулэ суох ханна да хамсыа суохтаахтара. Сурун соруктара диэн, бэйэлэрин икки ардыгар кэпсэтэллэригэр тутталларынан кинилэр «харах» уонна «почта» этилэр. Суруннээн формалаах дьон хантан ханна хамсыыллара учуотка ылыллара, хармаанньыттар бааллара-суохтара бысаарыллара. Ол сонун тургэнник Тимиргэ тиэрдиллэрэ.

Куорат ысыаҕын миэстэтин урукку ыыттыллар сирэ « Радиоцентр» диэн тэрилтэҕэ бэриллэн, онно улэлиир дьон олохторун тупсаран, кинилэогэ анаан бутун квартал тутуллубута. Итинтэн сибээстээн, «сайсары» уонна «Теплай» куэллэри холбоон, куорат салалтата ысыах ыытыллар сиригэр анаан «Сайсары «

куэл уутун тусэрэн, куэл сабардамын, сирэйин улаханнык аччатан туран, билинни ипподром сиригэр кэнэ хонууну тасаарбыта. Онтукалара кэлин отунан саба уунэн куэх кырдалга кубулуйбута. Бу кырдал бэс ойууру кытта быысасар соҕуруу кытыытыгар хаарты -маатыска оонньуутун тусулгэтэ тэриллибитэ. .
Дьэ манна дьонно-сэргэҕэ кэпсээннэ сылдьар хаарты оонньуутун маастардара мустубуттара. Дьэ манна соҕуруунан, улахан киин куораттарын биир гына кэрийбит «Аппа унуорга» олорор «Татаар Бааска» басылыыра-кэсулуурэ. Кинини кытта тэн оонньуур тасымнаах хоту улуустартан тэруттээх харса-хабыра суох оонньуулаах тонус бэрдэ «Саккай», илин энэрдэртэн сэрэхтик уонна сэргэхтик оонньуур идэлээҕин исин «Сасыл саҕа» дэппит, булуу энэртэн хаарты холуодатыттан ылбыт хаартытын талбытынан эргитэр «Кэмус тарбах» диэн саха чулуулара, дьаамнартан тэруттээх хаартыны эрдэттэн хайдах бэлиэтээбиттэрин таба кэрэр талааннаах, айдааннаах «куэх харах» дэммит баасынай туйгуна, дьахтар аймахтан куруутун сууйуулээх хаалар «Дама Маайа» уонна да атыттар кэстэллэрэ. Бу дьон икки куну тура тууннэри-кунустэри тохтообокко оонньууллара. Ким урут харчытын сууйтэрбит туораан исэрэ. туора тахсан бэйэлэрэ хайдах сэннэсэллэрунэн бэйэлэрин икки ардыгар киирсэллэрэ. Кэлин тисэҕэр тиийэн икки улахан сууйуулээхтэр хаалан баран кыайбыт улахан анарын ылар курдук сэннэсэн онньууллара. Сууйбут киси оонньоспут дьонугар барыларыгар куорат биир утуэ рестораныгар ыныран айах тутара. Онуоха дылы ким даҕаны айаҕар кыраадыстаах утаҕы куттубат этэ.
Хаарты оонньуута былыр былыргаттан оонньонуллан кэлэн, кини сурун сокуона, утары оонньооччугун хайдах эрэ гынан кини билбэт албасын туттан кыайыыны муччу тутуохтааххын. Суруннээн олалбастар биллэллэр этэ. Онно киирэллэрэ холуода тас ойуутугар бэлиэ оноруута, сатаан хаартыны ырытыы уонна тунэтии. Ол албастары уксун бу оонньуур дьон басылаабыт дьон этилэр. Ол исин санаттан сананы толкуйдаан исиэхтээххин.
Ааспыт ысыахха «Татаар Бааска» сууйбутэ. Хаартытыгар оонньуу олорон тыныраҕынан быса сотон бэлиэ хааллартаан онон бутэсик оонньууга кыайбыта. Ону ити «Куэх харах» таба кэрэн айдаан тасаарыам диэн олуйан, киниттэн харчы бэҕэтун куттарбыта. Быйыл ол табыллыбат суол этэ. «Бысахха» туруоруохтарын сэптээҕэ. Ол исин быйыл икки хардыылаах албыннаасын хамсаныытын онорбута. Ол курдук куорат хаарты колодатын атыылыыр киоскаларыгар барытыгар кэпсэтии бысыытынан бэйэлэрэ эрдэ бэлиэтээбит хаартылаах холуодаларын атыыга туруортарбыттара. Ол кэнниттэн анар анарга кыайыы сууйуутун уллэстиигэ «Дама Маайаны»

кытта илии тутуспута.
Ол хаартылары бэлиэтииргэ уонна холуоданы хасан да асыллыбатах гына онорууга Витькалаах, Тимир биир ыйы быса «Татаар Бааскалыын» бииргэ улэлээбиттэрэ. Бу сылдьан Тимир хаарты диэн суулуктээсин оонньуута диэн эйдэбулгэ кэлбитэ.
Сэбиэскэй былаас кэмэ буолан, хаарты оонньуута сууйуулээх оонньуулар ааттарыгар киирэн эккирэтиигэ тэсэ да сылдьыбытн исин, улахан уп-харчы хамсыыр тугэнэ буолан, бу курдук эрдэттэн бэлэмнэлиилээх улэ ыытылыннаҕа.

Бу иннинэ Тимир урукку ысыахтар хайдах тэриллэн ыытыллалларын оҕолор кэпсээннэриттэн истэр
этэ да, улахан суолта биэрбэт буолара. Ол оннугар ол ысыах кэннинээҕи далбаранна тиксэрэ
Онно кыттыбыт уолаттар уптэнэн дьоро киэсэтин тэрийэллэрэ. Онно тугу кэрбутэрин, билбиттэрин
уонна туох бысылаан буолбутун ойуулаан -омуннаан кэпсэтэллэрэ. Ону истэр буолара.
Онтон быйыл Витька салалтатынан биир тэрийээччи уонна салайааччы бысыытынан
кыттыса сылдьар. Онон туох барыта киниэхэ сонун этэ. Билигин ити «Петя-цыганы» туннэрии
кэнниттэн Витька аата-суола эрэ утуллубута. Кинини кытта ким даҕаны утары аахсыбат буолбута.
Ол курдук «аппа унуордар» ысыах асыллыытын биир кэлимсэ куус бысыытынан кэрсубуттэрэ.
Ысыах кэмигэр «кулук» харчы хаарты оонньуутун уонна ат суурдуутун кэмигэр эргийэрэ. .
Итиннэ «уэсээлэр» бэйэлэрин икки ардыгар сэннэспут буоллахтарына, кыра саастаах оҕолор
бэлэхтэрун икки ардыгар эн-мин дэсии туох да улахан тэруэтэ суох тахсан кэлэрэ. Ону тэсэ да
«уэсээлэртэн» утулук исигэр тутулла сатаналлыбытын исин, бары тугэнэ сатаан хонтуруолламмат
буолара. Бу хайысхаҕа Витька тус бэйэтинэн эппиэттиирэ.
Онон сурун сорук ысыах кэмигэр бэрээдэги хааччыйыы буолара. Ол исин билигин эй-
санаа барыта бу ыытыллар ысыахха куораты аймыыр туох да улахан айдаан тахсыбатын уонна
онуоха эбии ат суурдуутун кэмигэр норуот эттуттэн харчыларын-уптэрин сутэрэн аймалҕаны
тасаарбаттарын тэрийии соруга турара. Барыта сэптээхтук тэриллэн ыытылыннаҕына оҕолорго
элуу уптэрэ тыырыллан кэлэрэ. Онон манна кыттыспыт оҕолор хамнаска сылдьар оҕолор этилэр.
Онон оҕолортон ирдэбил да куустээҕэ.
Бэлэмнэнии улэтэ балачча эрдэттэн ыытыллыбыта. Маннайгы хайысхаҕа оҕолор кыттыылара
балачча оруоллааҕа. Ол курдук кинилэр ысыах буолар сиригэр «харах» буолан сылдьаллара.
Атыннык эттэххэ бу манна кэлбит хаартысыттарга куттала суох оонньууну тэрийиэхтээхтэрэ.
Эрдэттэн хайа да эттуттэн туора дьон хаарты оонньуур сиригэр чугасаатахтарына ол барыта
«Татаар Бааскатыгар» биллэриллэ туруохтааҕа. Ол курдук эмискэччи милииссийэ улэситтэрэ
бэрэбиэркэ онордохторуна даҕаны, хаартысыттары сытаан

туппаттара. Хаартысыттар кэннэру
ысыахха кэлбит дьон уссэнэ олороллоругар кубуйаллара. Инньэ гынан тугу да ирдииллэрэ суох
буолан хаалара.
Онтон ат суурдуутугэр хармаанньыттары уодьугуннаасын буолара, эскэтун оннук киси баарын
кэрдэхтэрунэ, Витькаҕа этиэхтээхтэрэ. Ол кэнниттэн ол кисиэхэ биллибэт дьон кэлэн сэптээх
эйдэбулу онороллоро. Итинник тугэн кэлии эрэ дьонтон тахсара, олохтоох хармаанньыттар манна
ирдэнэр ирдэбиллэри билэллэрэ уонна ону кэсиэхтэрин толлоллоро.
ол Тимири «Татаар Бааскалыын» Витька сыбааттаан билисиннэрбит.

Улахан харчыга сурун уксааччылар, ханнык ат хайдах баалла сылдьарын, туруга хайдаҕын эрдэттэн
уэрэтэн билэ сылдьаллара. Саба быраҕан ханнык ат хасыс сууруугэ кыайара эрдэттэн суруннээн
биллэрэ. Онон суруннээн кыайар ат тэсэ бириэмэнэн иккис кэлбит аты кыайарыгар уксуу буолара.
Биир эмэ тугэннэ туораасын буолара. Итинник тугэннэ элбэх харчы хамсыырынан хас биирдии
тубэлтэ»кулук» эруттэртэн болҕомтоҕо ылыллан бэрэбиэркэлэнэрэ. Ол исин ат суурдуутэ олус
бэрээдэктээхтик ыытыллара.
Онон сурун болҕомто хаарты оонньуутугар ууруллубута. Онон саамай эппиэттээх хайысхаҕа
Витька эрэнэр доҕорун Тимири «Татаар Бааскатыгар» илии атах уолунан сысыарбыта. Онон Тимир
бу «Татаар Бааска» сорудаҕынан бэлэмнэнии улэтин бары эрутугэр хара маннайгыттан
кыстыспыта. Аан бастаан куоратка баар хаарты кэруннэриттэн биирдии колоданы атыыласан
баран, колодалар ойууларын уэрэтии буолбута. Ол тумугэр элбэх колодаттан «Татаар Бааската»
биир колоданы талбыта. Оннук холуодалаах хаартылары куорат урдунэн хомуйан ылбыттара. Ол хаартыларга Тимири кэмэлэсуннэрэн туран «Татаар Бааската» бэйэтэ эрэ билэринэн бэлиэ
онорбута. Ортотугар кып-кыра «Ромашка» сибэкки» курдук ойууга хаарты хараҕыттан сирдэтэн
хайа эрэ «сэбирдэҕэр», маасатыттан кэрэн атын сэбирдэххэ точка бэлиэлэри туруорбута. Онтон
олору Тимир колода хаатыгар ханан да арыллыбатах курдук онороро. Ол эмиэ туспа кистэлэннээх
буолара. Сана ылыллыбыт холуоданы ойоҕос усун эттун быса сотон баран, онон хаартылары
биир-биир орууллара уонна оннук ньыманан тэтэру угаллара уонна ол бысыллыбыт сирин хаарты
хаата лаагын курдук лаагынан сотон килиэйдээн кэбиспиттэрэ. Хайдах да эргит-урбат
оонньонуллубатах хаарты холуодата буолан тахсара. Ол холуодалары кэмэ кэлиэр дылы киси
кэрбэт сиригэр ууран кистээн кэбиспиттэрэ. Ол быысыгар «Татаар Бааската» Тимири кытта
илиибин имитэбин диэн ааттаан хаарты угус элбэх албастарыгар такыйара. Хас биирдии улуу
хаартысыт бэйэтин албастарын ханнык да тугэннэ кимиэхэ да кэпсээбэт буолара, ол хаарты
сокуона этэ. Ол

гынан баран «Татаар Бааската» олоҕун тисэх уктэлигэр уктэнэ сылдьар
«кырдьаҕас» Тимири кэрдэ кэрээт бэйэтигэр олус чугасаппыта. Кини олоҕун эрггитэн кэрдэҕунэ,
эмиэ бу Тимир курдук эрдэ тулаайах хаалан хаалбыта. Дьиэ-кэргэн, оҕо диэни уйэтин тухары
билбэтэ. Онон олох сокуона Тимири хайдах мускуйуохтааҕын этинэн-хаанынан билэрэ. Ол исин бу
кини курдук дьон атын тиэстэттэн оносуллубут дьон буолалларын уонна инникитин олоҕор
кинилэр албастарыгар уктээн иэскэ киирбэтин диэн тугу сатыырын барытын Тимиргэ кэрдэрбутэ.
Бу иннинэ Тимир бэйэтин оҕолорун кытта таах мээнэ олоруохтааҕар хаартыга оонньуур этилэр.
Оонньуу сунньэ хаарты маасата хайдах кэлэринэн, куосур, туус, уоннаах уонна тойон хасан
тахсыбытын суоттаан ааҕыынан, онно тирэнэн толкуйдаан оонньоосун буолара. Бытархай
харчытын мэнээк сууйтэрбэт буолара. Бэйэлэрин икки ардыгар балачча тахсыылаах оонньооччу
ахсааныгар киирсэрэ.
Ол онно киирсэр оонньууларын тасыма «оҕо оонньуута» буоларын бу «Татаар Бааскатын» уэрэҕэр
такыллан баран биирдэ эйдээбутэ. Эскэтун эн олоххун бу кэруннэ анаабатах буоллаххына, ханнык
да тугэннэ эн кинилэри сууйэр кыаҕын суоҕун эйдэбулун Тимир бэйэтин тэбэтугэр олус куускэ
хатаабыта. Бу кэмнэргэ бэрт элбэх дьон «Татаар Баасканы» аат ааттаан кэлэн оонньуулларын
кэрэн, онно туттар албастара элбэҕин билэн сэҕуу диэн сэхпутэ. Бу маннык тасымнаах
оонньооччулар албастара, туэкэйдэрэ олус элбэҕэ.
Тимир «Татаар Бааскатын» такайыытын тумугэр уонна кини хас биирдии оонньуутун хайдах
оонньообутун кэпсиириттэн, хаарты оонньуутун сурун кистэлэннэрин дьэ сана эйдээн, хас
биирдии оонньооччуну болҕомтолоохтук, кини хас биирдии хамсаныытын болҕойон кэрэр
буолбута, хас биирдии оонньуу олох учугэй киинэни кэрэ олорор тугэн курдук этэ. Бары
билэллэрэ хаарты ойуутун бэлиэтииллэрин, онон дьыала ол бэлиэтэммити атын дьон сатаан
булбат гына бэлиэтэнэригэр сытара. Оонньуу иннинэ тарбаххар биир даҕаны бэсилэх суох
буолара, ытысын ыраас уонна тынырахтарын кырыллыбыта ирдэнэрэ. Ол барыта оонньуу кэмигэр
хаартыга бэлиэ онорботунар диэн ирдэнэрэ.
Ити тугэннэртэн куотар исин хас биирдии оонньуу сана холуода хаартынан оонньонуллара. Онтон
оонньуу кэмигэр энин араас сатабыллаах урдуустар бааллара. Сурун албас тарбах талааныгар
сытара. Киси уэйбэтэх албастара барыта тусаныллара. Ол курдук биир оонньууга «Татаар Бааската»
биир хаартыны туэртэ тасаарбыта. Ону киситэ билбэккэ хаалбыта. Онон тасымын кыра буолла да
эйиигин хайдах баҕарар эргитэ сылдьыахтарын сэптээҕэ. Онтон бу ысыахха буолар курэххэ
оонньооччун тас эттунэн эн курдук тасымнаах хаарты

оонньооччулара тула эттугэр «харах» буолан
олороллоро. Ол оонньуу чиэсинэйдик барарын мэктиэлиирэ. Онтон тутулуннаххына сууйбут упкун
оонньообут дьоннор барытын тэннэрэрун уонна оччо убу саат бысыытынан куттаран ылаллара.

Болдьоммут кэмнэ бары оонньуохтаах хаартысыттар биир –биир кэлэн мустубуттара. Саамай эппиэттээх кэм уэскээбитэ. Мантан антах бары боппуруоска курэҕи ыытар дьон «аппа унуоргулар» эппиэттииллэрэ. Манна сэннэсуллубут уп оонньуутун тас эттунэн эрдэ оонньууттан туораабыттар бэйэ-бэйэлэрин тургутусаллара, арыт онно сууйтэрбит уптэрэ асары улахан буолара. Ол исин барыларын куустээх бэрэбиэркэ кэнниттэн ис оонньуур кырдалга асараллара. Бары бэйэлэрин кытта илдьэ кэлбит туох баар усуктааҕы, харчыларын, бэсилэхтэрин манна хааллараллара. Утумэн убу сууйтэрии киси хаанын куускэ хамсатарынан, бу оонньуу кэмигэр туора-маары бысыыны тасаарбат, сыыса хамсаныыттан сэрэтэр дьасал кэстуутэ этэ.
Билинни тылынан этэр буоллахха Тимир «служба безопасности» биир тутаах киситэ буоларынан хаартысыттары кытта бииргэ сылдьыспыта. Мантан антах икки кун «тас « олоҕу кытта кини эрэ сибээстиирэ. . Курэс былдьаса кэлбит дьон туох эмэ сусал кэрдэсуулээх буоллахтарына « Татаар Бааскаҕа» этэллэрэ. Кини дьасалынан Тимир оонньооччулар кырдалларыттан тахсан, тусааннаах кисиэхэ дьасалы тиэрдэрэ. Атыннык эттэххэ кини «ыт атах» диэн дуосунаска сылдьара.
Тимир санаатыгар бу дьон кэллэ кэлээт оонньообутунан бараллара буолуо диэн толкуйдааҕа, онтуката дьоно, биэс-алта киситтэн уратылара бары тойон моҕолго (балааккаҕа) киирэн кун анарыттан ордук мунньахтаан таҕыстылар.
Балаакка тас этугэр хаалбыт хаартысыттар бэйэлэрин икки ардыгар «остуос» диэн оонньууга бырахсыбытынан киирэн бардылар. Кинилэр кэпсээннэриттэн иситтэххэ «Татаар Бааската» улахан дуосунастаах, Тимир оҕо буолан боростуойдук эйдээтэҕунэ Саха сирин хаартысыттарын басылыга эбит. Бу мунньахха доруобуйам мэлтээбутунэн уонна саасырбыппынан сибээстээн бу дуосунастан тохтотун диэн туруорсубут. Быйылгы сылга ханна тиийэн улахан курэҕи тэрийэллэрэ, онно ким эппиэттиирэ, ким тэсэ убу тусээннэ тэлуэхтээҕэ, хайа энэринэн сылдьан хаартылыырын барытын билигин манна сэннэсуэхээхтэр, сыллааҕы сурун боппуруостарын барытын манна бысаарсаллар эбит. Дьоно «оҕонньор» оннугар саха киситэ буолара буоллар бэрт буолуо этэ диэн санааларын атастасаллар. Мунньах сылы тумуктуур буолан балачча усун кэмнэ ыытылынна. Ол кэнниттэн сылайбыт-элэйбит дьон салгынна тахсан сахалыы куэх хонууга олорон уссэннилэр. Ол эрэ кэнниттэн бугунну курэх боппуруостарыгар

киирдилэр.
Аан маннай икки бэлэххэ арахсан, онно ким ханнык бэлэххэ оонньуурун бысаарар тугэн сэрэбиэйэ хаартысыттар икки ардыгар ыытыллыбыта. Ол эмиэ хаартысытар бэйэ-бэйэлэрин кытта эрдэ кэпсэтэн кирдээх оонньууну ыыппатыннар диэн тэриллэрэ. Ол сэрэбиэй кэрунэ сырыы аайы уларыйа турара. Быйылгы сылга лото буочукатын нузмэрдэрин тусанан сэрэбиэйдээсин ыытыллыбыта. Маннайгы сырыыга хаартысытар тустаах нуэмэрдэрин ылбыттара ол кэнниттэн, хаалбыт буочукалары куултан суэкээн баран бэйэлэрэ талбыт буочукаларын тэттэру куулга уган баран аны ким ханнык бэлэххэ оонньуурун бысаарбыттара. Ону Тимири кыра оҕо уонна оонньууга сысыана суох диэн кини нэнуэ ыыттарбыттара. Бу кэмнэ Татаар Бааската бэйэтин уонна «Дама Мааса» нуэмэрдээх буочукаларын куул муннуктарыгар тубэсиннэрбитэ. Онон Тимир оруола кыра этэ, ааттаммыт бэлэххэ муннукка баар буочукалары ороон «Татаар бааскатын» уонна « Дама Маасаны» биир бэлэххэ тубэсиннэрбитэ.

Бу маннык хаарты оонньуутугар икки хаартысыт бэйэ-бэйэлэрин кытта куомуннастарына кими да
тулуппаттар. Онон бэйэлэрин бэлэхтэругэр «Татаар Бааската» Дама Маасалыын» инники куэннэ
тахсан бэйэ-бэйэлэрин утары оонньообутара. Эрдэ кэпсэтиллибитинэн бу бэлэххэ
кыайыылааҕынан «Дама Мааса» тахсыбыта. Онтон иккис бэлэххэ «Сасыл саҕа» соруйан кыра омукхааннаах ыгым майгылаах « Саккайы» дэлби кыынньаан оонньуур сунньутуттэн туоратан бэрт
киитэрэйдик кыайбыта. Онтон «Кэмус тарбах» уонна «Куэх харах» оонньуулара мэккуэрдээх
буолан тахсыбыта. «Куэх харах» «Кэмус тарбах» чиэсинэйэ суох оонньуурун эрдэттэн билэр
буолан кини хамсаныытын барытын маныы олорбута. Кини «Кэмус тарбах» оонньуур киситэ
уларыйдаҕын аайы миэстэтин уларыта сылдьарын кэрэн улаханнык сэрэхэчийбитэ. Тоҕо инньэ
гынарын билиэн баҕарбыта. Онтон биир тугэннэ киситин кэннигэр туран кэрбутэ «Кэмус тарбах»
хаартыны ылан баран утары оонньооччутун хаартытын аннынан асарарыгар, хаартыта сиэркилэ
курдук утары оонньооччутун хаартытын кэрдэрэн аасарын кэрбутэ. Онтуката биир тугэннэ, куну
утары олордоҕуна эрэ табылларынан сибээстээн миэстэтин уларытарын билбитэ. Ол кэнниттэн
атын оонньооччулары бигэргэтэлээччилэринэн кэпсэтэн баран, бэйэтэ утары кэрсусуутугэр «Кэмус
тарбах» буосканан сотуллубут хаартынан оонньуурун тутан ылбыттара. Эмискэ аймалҕан бэҕэ
буола туспутэ. Сууйтэрбит дьон бары айманан туран кэлбиттэрэ. Улахан айдаан тахсыаҕын «Татаар
Бааска кэлэн бэр тургэнник барыларын оннуларын буллартаабыта. Ол тумугэр «Куэх харах»
кыайыылааҕынан тахсыбыта. Атыттарга «Кэмус тарбах» сууйуулэрин тэнуннэрэн туран, оччо убу
саат куттарбыттара.

Онон кунустэри –тууннэри оонньуу кэнниттэн сурун киирсиигэ «Дама Мааса» уонна «Сасыл саҕа»
киирсэр буолбуттара. Дьин олоххо ханнык баҕарар эр киси дьахтары хаарты оонньуутугар
бэйэтигэр тэннээбэт, Ол гынан баран олоххо хасан баҕарар сурун хайысхаҕа сэп тубэспэт
кэстуулэр, сурун эйдэбуллэртэн туора турар тугэннэр баар буолаллар.
«Дама Мааса» онтон биирдэстэрэ этэ. Кини Саха сирин араас улуустарыгар оонньуу тиийдэҕинэ,
угус дьон аатын истэн баран саас ортолоох дьахтар бисиэхэ бугун оонньуу кэлбит дии саныыллара.
Онтукалара тас кэрунунэн, бысыытынан – тасаатынан олус ис киирбэх, тупсаҕай кэруннээх
санардыы суурбэтин аасан эрэр кыыс оҕо кырыылааҕа буолан тахсара. Онтон харахтарынан
оонньоон, синньигэс биилин имитэн, куоласын энин араастык минньитэн санаран-инэрэн, ыллаан-
туойан турдаҕына ама бу маннык кэрэ кыыс ханнык эрэ театрга артыыстаан дуу? Ырыасыт
буолан айаҕын ииттибэккэ тоҕо манна хаарты оонньуутугар сыстыбытай дии саныыллара. Ханныкбаҕарар уунээйи силистээх, мутуктаах, буолар тугэн биричиинэлээх, хас биирдии киси
тэрэппуттэрдээх. Кини тэруттэрэ сэбиэскэй былаас инниттэн кэлбит-барбыт дьонно, куоратка
«дьон тусэр дьиэтин» тутан олорбуттара. Онон айахтарын ииттэллэрэ. Кини эсэтэ номох
бысыытынан Бодойботтон кэмустээх кэлэн бу куоратка дьиэ атыыласан олоҕун оностубут. Оҕурук
эйдээх, харса суох майгылаах, киирбит –тахсыбыт хамсаныылаах, наада буоллаҕына туохтан да
толлон турбат оҕонньор курдук бэрт элбэх киси кэпсиир. Онтон билигин кини дьыалатын уола
салҕаан саасын моноон эрэр. Онон Мааса ол оҕонньор сиэнэ буолан тахсара. Ыал соҕотох мааны
кыыстара. Эсэтэ баарыгар сиэн кыысын уол оҕо курдук такыйан, бэйэтин эйугэр санаатыгар
такыйан букатын атын эйдэбуллэринэн иитэн улаатыннарбыта. Оҕонньор уолун туохха да уурбат
этэ, ааппын ааттаттаҕына бу сиэн кыысым ааттатыа диирэ. Онон сиэн кыысын олох кыра оҕо
эрдэҕиттэн хаарты албастарыгар уэрэппитэ. Оҕо сылдьан аан маннайгы оруола оонньуу кэмигэр
онон манан суурэ, ону маны кэпсээбитэ, ыллаабыта буола сылдьан эсэтигэр бэлиэ биэрэн утары
оонньооччу хаартытын барытын этэн биэрэрэ. Бэйэлэрин икки ардыгар бэйэлэрэ эрэ эйдэсэр
бэлиэлээхтэрэ, тыллаахтара.
Арыыйда улааппытын кэннэ кэлэр барар дьону кытта оонньотор буолбута. Энин араас эйдээх
санаалаах, кыахтаах дьон кэлэн аасаллара. Ол быысыгар улахан тасымнаах хаартысыттар кэстэн
аасаллара. Ол дьону утары сиэнин оонньоторо, такыйтарара. Онон Мааса олох кыра саасыгар, араас
омук хаартысытарын уэрэҕин ааспыт улахан тасымнаах оонньооччу буолан ахсыбыта.
Ол исин бэйэтин эйгэтигэр

ити аатын бу кыыс кинилэртэн итэҕэсэ суох оонньуурун исин уонна
эдэрин исин «Дама Мария» диэбэккэ «Дама Мааса» диэн убаастаан инэрбиттэрэ. Билинниттэн
«ол оҕонньор» сиэнэ дэтэн эсэтин санаатын толорбута.
Сурун оонньуу сэрэйиллибиин курдук, сана колода хаарты ылыытыттан саҕаламмыта. «Татаар
Бааскатын» сорудаҕынан Тимири бу икки дьон эрэллээх дьонун арыаллатан туран хаарты
ыллаттара ыыппыттара.

Онтон сурун киирсии тас эттунэн эн-мин дэсиигэ арыт ардыгар утумэн угус уп –ас оонньоноро. Манна бэйэ-бэйэлэрин ынырсан тэннээхтэр булсан киирсэллэрэ. Кэннэру кэмнэргэ бэйэ-бэйэлэриттэн дьалты тутусаллара, киирсибэт буолаллара. Туэкэйдээн кыайыы хаарты сокуона этэ. Ол исин манна бэйэлэрэ баҕа эттунэн оонньуур буоланнар, тэттэрутун туэкэйдээн кыайбыт хайҕанара. Онтон ким эрэ утары оонньооччутун туэкэйдээсиннэ туттаҕына онно бэйэлэрэ бысаарсаллара. Ол ис киирсиигэ ким даҕаны тас эттуттэн киирэн булкуспаккын. Оччотугар бу киирсиилэр эсургэниилээх, хом санаалаах тумуктэнэллэрэ. Ол гынан баран асаҕастык утары киирсиигэ кубулуйбат буолара. Ону тэрийэр дьон мэктиэлиирдэрэ. Бэрт тургэнник икки аны араартаан кэбисэллэрэ. Ол оннугар кэлин атын сиргэ кэрустэхтэринэ бэйэ-бэйэлэриттэн иэстэсэллэрэ.
Ким кими кыта хайдах киирсибитэ, тэсэну сууйтэрбитэ кэлин кэпсээн буолан алаас –алаастарынан тарҕананара, тайҕаны унуордаан Дьааны хайатын асары баран туундара дьонугар кытта кэпсээн буолан тиийэрэ, тоҕо диэтэххэ бу дьон сайынны утуэ куннэр ууммуттэринэн сири-дойдуну кэрийэн уп-ас булуна бараллара.

Сурун оонньуу сэрэйиллибиин курдук, сана колода хаарты ылыытыттан саҕаламмыта. Тимир «Татаар Бааскатын» сорудаҕынан бу икки оонньооччу эрэллээх дьонун кытта хаарты ыллаттара ыыппыттара. Дьонноро такси сакаастаан куораты биир гына кэрийбиттэрэ. Тимир маннайгы ыйан биэрбит киоскатыттан тоҕо эрэ атыыласпатахтара. Онтон иккис киоскаҕа тиийэн баран такси суоппарыгар харчы биэрэн, кини нэнуэхаартыларын ыллартарбыттара.
Бу инники куэннэ тахсыбыт икки оонньооччу иккиэн сууйуулээх хаалаллара, онон оонньуу аат-суол исин ыытыллара. Оонньуу ис хосооно ким бугунну куннээҕи курэх кыайыылааҕын аатын ыларга сытара. Инники хас бирдии оонньууга маннайгы тунэтиигэ хайдах хаарты кэлбититтэн кэрэн, хаартысыттар уксар уптэрин тасымын бэйэлэрэ бысаараллара. Ол исин оонньуу куну куннуктээн барара.

Онтон бу оонньууга ким кыайыылаах буолара биир оонньуунан бысаарыллара уонна ким кыайбыттыттан тутулуга суох, кыайтарбыт да киси син-биир бочуотка сылдьара. Ол курдук бу оонньооччуларга тэн баласыанньалаах оонньуу усулуобуйата

тэриллэрэ. Оччотугар инники куэннэ оонньуу маастырыстыбата буолбакка, бу тугэннэ кимиэхэ хаарты-маатыска мичик гыммыта тахсан кэлэрэ. Онон хаарты хаамыытыттан тирэнэн хайалара баҕар кыайыан сэбэ. Онон туэкэйдээсини утары туох кыаллар дьасал барыта оносуллубута.
Ол да урдунэн «Татаар Бааската» толкуйдаабыта табылыннаҕына «Дама Мааса» кыайара эрдэттэн сэрэйиллэрэ. Билигин «Татаар Бааскатыгар» саамай эппиэттээх тугэн уэскээбитэ, эскэтун туттахтарына саат куттарыыта диэн оҕо оонньуута буолан тахсыахтааҕа, кини бу орто дойдуга тыыннаах сылдьар –сылдьыбат боппуруоса кэруллуэхтээҕэ. Ону кини билэ-билэ, бу дойдуга сэбун олордум диэн эйдэбултэн хамсаммыта. Эскэтун табылыннаҕына хаалбыт кэмин кысалҕата суох олорор кыаҕын тэриниэхтээҕэ.
Бу сурун оонньууну бары туораабыт оонньооччулар испиэктээкили кэрэр курдук кэрээру, курэх буолар балааккатын иннин тула олорон кэбистилэр. »Дама мааса» уонна «Сасыл саҕа» эр кэтэсиннэрбэккэ асаҕас ааннаах балаакка исигэр киирэн оннуларын булунан олорон кэбистилэр. Ол кэнниттэн ылыллыбыт хаартылартан аҕа саастаах киси бысыытынан «Сасыл саҕа» биир колода хаартыны талан ылан баран имэрийэн, эргитэн кэрдэ уонна кыыска тусаайан:
-Эн, бу колода хаартынан оонньууру, туох дии саныыгын?-диэн ыйытта.
«Дама Мааса» исигэр оонньуу тускула кини кыайыытын диэки хайысан эрэриттэн уэрэн олорон, бэриллибит колода хаартыны балачча эр сыныйан туран уэрэппитэ буолан баран:
-Онтон саамай убаастыыр убайым ! Бэйэтинэн талан ылбыт хаартытынан оонньууру туох диэн утарыахпыный. Бугун ким кунэ буоларыттан хаарты-маатыска мичик гыныа буоллаҕа?- диэн тугэхтээх соҕустук эппиэттээбитэ. Атын холуода хаартылары «Татаар Бааска» дьасалынан Тимир ылан дьон хараҕыттан дьалты кистээн кэбиспитэ.
Оонньуу саҕаламмыта. «Дама Мааса» киситин хаартытын ааҕа олорон, тургэнник хам тутан кэбиспэккэ, тэн оонньууну уэскэтэн:

• Ок-сиэ ! Тэннээхтэр булсуспуттар эбит- диэхтэригэр дылы балачча усуннук оонньоппута. Ол гынан баран оонньуу тумугэ атын буолан тахсыбыта. Хаарты-маатыска атын эттунэн мичик гыммыта.

Ип –итии, сып-сылаас биир да былыта суох кун, эмискэччи хантан кэлбитэ биллибэккэ, хара буору ытыйан холорук бэрдэ суурэн кэлэн хаартысыттар олорор балааккаларын туннэри анньан, оонньуу олоро хаартыларын унту ытыйан. онно манна тамнааттаан кэбиспитэ. Холоруктан кэрэн олорооччулар туора- маары ыстаналаан куотан биэрдилэр.
Ол тумугэр оонньуу кыайыылааҕа биллибэт кэстуутэ, эмиэ биир мэккуэрдээх тугэн эрэ куэрэйэн тахсан кэлбитэ. Айылҕа кэстуутэ кэлэн булкуспутун кэннэ, оонньооччулар бэйэ-бэйэлэригэр

тугу да баайсаллара суох буолан саната суох утары кэрсэн олордулар. Ол оннугар оонньуу хаамыытын кэрэ олорбуттар, бэйэлэрин икки ардыгар мэккусэн турдулар. Биир бэлэх «Татаар Бааска» кигиитинэн салгыы оонньуохтаахтар, онтон иккис бэлэх холорук кэлэн чуо оонньуу олорор дьон хаартыларын ыспыта, мээнэҕэ буолбатах, туох барыта силистээх-мутуктаах онон тэннэстиннэр диэн боппуруосу туруорсубуттара. Балачча эр мэккусэн баран хаптаҕай сирэйдээҕэ элбэҕинэн, бу оонньууга ким даҕаны хоппото, онон сууйуулээх уптэрин анаардасаллар диэн тумуккэ кэлбиттэрэ.
Ити курдук уопсай ысыах кэмэ бутуутугэр хаартысыттар эмиэ оонньууларын тэбис тэннэ тумуктээбиттэрэ. Быйыл улахан айдаан тахсыбатаҕыттан бары да уэрэн кэтэн тарҕаспыттара.

«Татаар бааскатын» салалтатынан Тимирдээх бутэсик тэрээсин улэлэри тумуктээн кэбиспиттэрэ.
Билигин Тимир улэлээбит кэлэсунун аахсан кылгас кэмнэ туэсугэр силлии-силлии олорор кыахтаммыта. Ол гынан баран билигин кини эйун-санаатын инники эттугэр хайдах олоҕун тэрдун оностон олороро, ол кинини долгутара. .Оҕо дьиэтигэр олорон ылыммыт бысаарыныыта сыысатын дьэ сана билэн эрэр. Ол саҕана ийэтин-аҕатын сутэрбит асыыта ситэ умуруйэ илигинэ кинилэр сырдык эйдэбуллэрин илдьэ сылдьар бу улааппыт куоратыттан арахсыан баҕарбатаҕа. Оҕотук санаатыгар «Аппа унуордарга» тирэнэн сылдьыам диэн толкуйдаабыта. Кырдьык толкуйдаабытын курдук Витькалаах, Костя улаханнык эйээтулэр. Билигин олорор сирин бысаардылар, куннээҕи асын-танасын убулээн кэрэн олороллор. Урут тэрэппуттэрэ ийэтэ-аҕата баарына бу уолаттары кытта бииргэ сылдьыспыта уонна билигин тулаайах хаалан баран бу олорор олоҕо тус –тусунан хартыыналар.
Кини билигин собус соҕотох, кимнэ да тирэнэрэ суох. Бу курдук «айах адаҕата» буолан олороро сатаммат. Мантан антах бэйэтин кэрунэр убун бэйэтэ эрэ булуннаҕына, ииттинэрин олох чуолкайдык эйдээтэ. Ол инниттэн хантан эрэ куруутун таммалыы турар уп киирэр «улэлээх» буолуохтаах. Кини олоҕор ол барыта сокуону кэсэн эрэ туран булуллуон сэп. Тимир кун аайы асаҕастык дьонтон ону –маны халаан, бысах биитин устун сылдьыан баҕарбат, ол суолунан бардаҕына Тимир ырааппатын чуолкайдыык билэр. Хасан эрэ, ханна эмэ сыыса уктээн «хаасына» дьиэтигэр атаарыллыахтаах. Ону кини барытын эйдуур, ол гынан баран олох дьин сирэйэ –дьэбир буолар эбит.
Ол исин билигин кинииэхэ учугэйдик сысыаннасар «Татаар Бааскатыттан» субэ кэрдээбутэ.

• Тимир. не беспокойся. Что-нибудь придумаем! Главное не забудь, чему я тебя научил. Сейчас твоя игра далека от совершенства, не дорос еще до того, чтобы

  на нем заработать большие деньги. Но, обыграть простого обывателя на «хлеб» можешь. Береги и тренируй свои пальцы, это твое богатство!Такие пальцы не каждому даны, это я тебе говорю как виды видавший картежник. А вот твою просьбу мы здесь обсудим и я доведу до тебя, какое решение здесь приняли.
  Бу «Татаар Бааска»бу кулук эруттэргэ бутэсик киси буолбатаҕын Тимир билэрэ. Итинэн кини бэйэтин инники олоҕун «кулук» эруттэри кытта сибээстээбитэ. Мантан антах ити дьон дьасалларынан олоруохтаах. Онон сотору кэминэн дьасал суруга кэлэрин кэтэспитэ.

Биир кун Витька киирэн кэлэн:

• Тимир привет! Просили передать, чтоб Вы сегодня же встретился с «Васей-татариным». Он ждет Вас у себя в любое время дня. Не спрашивай, даже сам не знаю. Даже, если бы знал что-либо все равно ничего не сказал бы! Вы, же знаете наши законы –диэн туох кысалҕалаах кэлбитин биир тыынынан тоҕо тэбээн кэбиспитэ. Ити эрэ кэнниттэн доҕордуулар бэйэ икки ардыларыгар ону-маны кэпсэтэн эр кэрсубэтэх тыыннарын тасааран тарҕастылар.

Тимир итиччэни истэн баран бэрт тургэнник хомунан «Татаар Бааскаҕа» барбыта. «Татаар Бааската» уруккута баай атыысыт дьиэтин атыыласан бас билэн олороро. Бэйэтин кытта «Немой» диэн бутуннуу бытык буолан хаалбыт кисини доҕор оностон олороро. Онтуката кэннэру киситтэн тас эттунэн бэдэн, урдук унуохтааҕа, дьиэ исигэр баара-суоҕа биллибэт, «кулук» курдук сылдьара. Ол гынан баран манна кэлэн хаартылаан барааччылар, бу саната суох сылдьар киситтэн асары толлоллоро. Сир аннынан кэпсээн бысыытынан бу «Татаар Бааска» туох баар «харана» дьыалатын бу киси толорор диэн исиллэрэ. Онтон бу «Татаар Бааската» арыый кыанар эрдэҕинэ киэн сиринэн, харса-хабыра суох сылдьыбытын элбэх киси билэрэ. Онтон бу икки киси хасан, ханна булсууспутун ким да билбэт.
Олохтоох дьон «Татаар Баасканы» куоратка хаарты дьиэтин олоруоҕуттан ыла билэллэр. Куннээҕи килиэбин «торуойдаан» хаартысыттарга усулуобуйа тэрийэн, ол дьону оонньотон, асатан –сиэтэн онтон дохуоттанан олороро.
Онтон бэйэтин кытта утары оонньооччу суоҕун кэриэтэ этэ. Биирдэ эмэтэ аат былдьаса атын киин куораттартан хаарты оонньуу кэлэллэрэ. Ол курдук хаарты оонньуутун бары албастарын толору басылаабыт, бутун «Союз» урдунэн биллэр тасымнаах хаартысыт буолара.

Ол исин кини дьиэтэ-уота Саха сирин саамай инники куэннэ сылдьар уптээх-астаах «суэгэй» хаартысыттара кэлэн оонньуур туэлбэтинэн биллэрэ. Ол эн! Оонньуу киирэргэр тос курдук киирии убун угаргар сытар. Ону мэнээк боростуой киси уйуммат тэлэбурэ буолар. Итини тасынан сана киси кэллэҕинэ, кинини

ким эрэ мэктиэлээтэҕинэ оонньото киллэрэллэрэ. Сурун оонньуу, бу кэмнэ алта куннээх улэ кунэ буоларынан субуота киэсээ буолара. Улахан хамнастаах араас тэрилтэ улэситтэрэ, идэтийбит хаартысыттар, ол быысыгар быстах уп булуммуттар киирэн кыдьыктарын тасааран бараллар.
Учугэйэ диэн «Татаар Бааската»бэйэтин итэҕэлэ боборунан арыгыны олох атыылаабат, инньэ гынан оонньуулар чуумпутук айдаана суох бараллар. Онтон хайа элбэхтэн биирдэ эмэтэ айдаан тахсаары гыннаҕына «Немой»чаҕар уолаттарын кытта кэлэн, ол дьону бэйэ-бэйэлэриттэн араартаан баран бэрт тургэнник олбуор кэннигэр турар «таксиларга» уган босхо дьиэлэригэр илдьитэлээн биэрэллэр. Ол кэнниттэн бу дьон иккистээн бу энэр кэлэн оонньууллара боппуруостаах буолара, «Хара» испиэсэккэ киллэрэн кэбисэллэрэ. Ити энэнэн, эн сууй да, сууйтэр даҕаны бары тусаналлара. Ол исин биир уксун, манна элбэх киси кэлэн оонньоон барара. Атыннык эттэххэ, эйиигин дьиэҕэр дылы куттала суох тиийэргин тэрийээччилэр мэктиэлииллэрэ.
Былыргы уйэлэрин монообут мас устар ааллартан кэтуллубут хаптасыннартан оносуллубут олбуордаах усаайба кэтэх калиткатыгарТимир кэлэн быаны тардан дьиэ исигэр баар чуорааны тыасаппытыгар «Татаар Бааската» бэйэтэ тахсан кэлбитэ.
Аарыма кырдьаҕас диэтэххэ бэрт сыыдамнык, чэпчэкитик хааман кэлэн аанын асаат:

• Тимир! Молодец, что пришел. Заходи. Порадовал старика. У нас есть, о чем поговорить. Оҕо кисини иннигэр уктан туран, дьиэтигэр ынырбыта.

Тимир тэсэ да салла санаабытын исин урут кэпсээннэ сылдьар, бу иннинэ оҕолор бу дьиэ аттынан аасан исэн манна:- «Татаар бааската» олорор, кини оннук-маннык киси -диэн кэпсэтэр дьиэтигэр «оҕонньору» батысан киирэн кэлбитэ.
Бу маннык идэлэх дьон бэйэлэрин уорҕаларыгар кими да киллэрбэттэр. Бу иннинэ Тимири куруутун «Хаарты дьиэтин» исигэр кэрсэрэ. Тимир бу эйгэҕэ кыра оҕо эрдэҕиттэн буккулла сылдьар. Онон бу кинини «татаар Бааската» бэйэтин дьиэтигэ кэрсуутэ атын сысыан бэлиэтэ буоларын Тимир тэсэ да биллэр. исигэр буккулла турара.

• Тоҕо миэхэ маннык улахан болҕомтону уурдулар?- диэн санаа хам кууспута. Тимир хаарты дьиэтин» курдук энин араас киэргэтиилээх, учугэй мебеллээх дьиэҕэ-уотка киирэрим буолуо диэбитэ, »татаар бааската» бэрт боростуойдук туттан-хаптан олорор эбит.

Тимир хаарты дьиэтин» курдук энин араас киэргэтиилээх, учугэй маллаах-тээбириннээх дьиэҕэ-уотка киирэрим буолуо диэбитэ, «Татаар бааската» бэрт боростуойдук туттан-хаптан олороруттан улаханнык сосуйда.
Тимир кэрдэҕунэ, дьиэ исин тэриллэрэ барыта биирдиилээн мас уустара онорбут малыттан-тэрилиттэн, бэрт

эриэскэс мастан кысыллыбыт ойуулаах ыскааптан, остуолтан, ыскамыайкаттан, оронтон уонна олоппостортон турара. Тимир бэйэтэ олох атын уйэ кэмигэр кэлбит курдук санаммыта. Биир тугэни эрэ дьиктиргии кэрбутэ. Дьахтары уонна эр кисини утуктубут чуучулалар дьону кэрсэр хос муннуктарыгар киэргэл буолан тураллара: -«Татаар Бааската» танас тигэр идэлээх эбит дуу? Хайдах ону истибэтэхпиний, ким да кэпсээбэтэҕэй?- диэн быстах толкуй тэбэтугэр охсуллан ааспыта.
«Татаар Бааската» аҕыйах саналаах киси курдук дьонно биллэр буоллаҕына, Тимири кэрсуэҕуттэн тохтообокко санара истэ:

• Тимир! Вот видишь вот так я и живу ! Удивился? По глазам вижу, удивился. Спартанская жизнь! Жизнь меня не баловала, хотя я родился в обеспеченной семье. Так и Вы! Я остался рано сиротой. Мои родители в Казани были известные, образованные люди. Отец имел юридическое образование и собственную нотариальную контору. Был нотариусом, т. е работал с документами Окончил «Казанский университет Его величества». А мать преподавала в « институте благородных девиц» по шитью. Кроме этого владела, как сказать –то…, ну если сравнить с нашей сегодняшней жизнью, то была руководителем бытового комбината. Шила одежду для богатых людей Казани. Жили в достатке. Вдруг началась революция, а потом гражданская война, мои братья ушли из дома воевать против «новой власти» и пропали, неизвестно где? Я был маленький, только-что поступил в гимназию. А потом моих родителей «новая власть» растреляла, как врагов народа. Воспитывался в детдоме. Учился неплохо, но клеймо «сына врагов народа» сопровождала всю жизнь. Власть за этим смотрел строго. Удрал, с тех пор живу без имени и фамилии. Ушел на свободные хлева. Скитался по всей России. Узнал все прелести «воровской» жизни. И вот видишь! Дошел до преклонных лет! Всем, на зло! Если вести себя умно, можно и на этой воровской жизни жить долго!

Татаар Бааската дьиэлээх хасаайын бысыытынан дьиэтин кэрдэрэрдуу илиитин нэлэс гынаат:

• Это мое детство! Раньше люди жили так. Мне все новое чуждо! Старею, наверно. Последнее время начал искать покоя, спокойной обстановки. Начал задумыватся о смысле жизни. Разные мысли лезут.. Плохо я жил. Много вреда я людям принес. Но, так жить заставило меня жизнь, и не только меня, но и многих судьба переломила. Время такое было. Сын против отца, брат против брата шел. Что-то, я в ностальгию ударился. Все время про себя да, про себя…. .
  А вот насчет твоей судьбы надо думать! Я здесь поговорил с нужными людьми. Поставим мы Вас на одно «доходное место» и будут у

  тебя деньги не только на « хлеб», но и на «хлеб с маслом». Так что! Пока у тебя проблем с деньгами не будет. А вот насчет будущего надо крепко думать? Как быть. кем быть?
  И вот настало время нам серьезно, поговорить! Но, перед этим будем пить чай. У нас и у Вас есть хороший обычай. Гостя! Сперва надо напоить и накормить. Садись сюда.

Былыргы саха остуолун курдук ус атаахтаах остуолга урун кэмустэн оносуллубут тугэхтээх кырыылаах ыстакаанна сылаас ууттээх чэйи кутаат Тимиргэ уунна:

• Итиннэ остуолга бирээнньик баар. Ону ылан сиэ. Чэйгин саахардыаххын баҕарар буоллаххына, ити кусуок саахары бытарыт уонна чэйгин саахырдаа – диэн уу сахалыы санарда.

Тимир киситэ сахалыы санарбытыгар, бэйэтэда билбэтинэн ходьох гыныар дылы сосуйда.

• Хайа. сахалыы санарарбын билбэт эбиккин дуу? Манна саха сиригэр олорбутум отут сыл буолла. Ол тухары олохтоох дьону кытта балачча угустук эн-мин дэсэн кэллим. Кысалҕа туохха барытыгар уэрэтэр уонна тэрдубут биир бысыылаах? Сорох тылларбыт дорҕоонноро эрэ атын. Дьону кытта балкысан, эн-мин диэн кэпсэтэн дьон эйдуур гына сахалыы санарар буоллум.

Ол гынан баран кэпсэтэргэ ыарахан, толкуйдуу-толкуйдуу санарабын.

• Тимир! Вы. мне понравились сразу. Потому что, идете по жизни по тому же пути, что и я. Судьба наша похожа. Но, дело не в этом. Разговор пойдет о твоей дальнейшей судьбе. Я знаю сейчас Вы стоите перед выбором по какому пути идти, по жизни? Но, выбора у Вас нету, если не хотите идти жить в детдоме.
  В данное время, что у тебя остается ? Только одна дорога, идти в разбой! И тебя там «контора» быстро загребет и будешь в «казенном» учреждении.
  Как тебе выжить в этих условиях?
  Если послушаешься, меня старика! То будешь жить долго. У тебя очень чувствительные пальцы, даны от бога. Эти пальцы - твое богатство. Они бесценны. Я удивился тогда, когда мы начали с тобой играть! Вы после двух-трех дней начали тасовать игральные карты, как заправский картежник. Так тасовать, как Вы! Я на это потратил два года своей жизни. А у тебя это получилось играючи. Я такое в своей жизни встречаю впервые. Поверьте на мое слово. Я в своей жизни повидал многое. И не только это! Самое главное у тебя есть «голова» ! А это дается вообще редко! А сочетание того и этого дается исключительно редко! Но, эти свои данные надо использовать с умом!
  -Тимир! Если думаете, что я веду разговор о том, чтобы Вы стали картежником, то глубоко ошибаетесь.
  В воровской среде, почему меня уважают? Потому что, я вор-карманник! Я был в молодости непростым, а высококлассным «щипачем»! А это

  самая уважаемая профессия среди воров. А это профессия уступает по авторитету, только «медвежатникам». Но, это профессия уходит в прошлое. Богатые люди в основном свои сбережения стали держать в банках. А нынешние банки не такие, как в старину. Но, еще естьсреди них специалисты, которым даже это не проблема.
  А карманника от других воров что отличает? Это полет мысли! Талант. Интеллект. Артистизм. Этикет. Знание психологии человека. Это высшая касса среди воров. У тебя всегда будут деньги. А если у тебя имеются деньги, то будет все!
  С другой стороны, практически вора-карманника высококлассного класса поймать невозможно. А если поймают, то и статья « мягкая». Т. е. он никогда на мокрое дело не пойдет.
  -И вот, если Вы не против? Я исходя из опыта своей жизни. Я хочу, что Вы не допустили мои ошибки ! Я научу всем тонкостям уголовной жизни, работы карманника. Если в этом деле будете иметь какой-то успех, то сразу будете в нашем «обществе» не последним человеком.
  Вы. думаете, что люди ворами рождаются! Нет, это наша поганая жизнь их делает ворами.

Ол кэнниттэн санарбытын бигэргэтэр бысыынан:

• Мэ, бу тэриллэргин ыл. – диэт Тимир сиэбигэр илдьэ сылдьыбыт тэрэппуттэрин уонна балтытынаан бииргэ туспут хаартыскатын, перочиннай бысаҕын, ус-туэрт биирдии солкуобайдаах харчытын утары ууммута.

Тимир олус дьиктиргээбитэ, бэйэтин санаатыгар «татаар Бааската» киниэхэ тэрут чугасаабатаҕа даҕаны уонна ити тэриллэр ус тус тусунан сиэптэргэ баалларынан, «кырдьаҕас уоруйах»илиитэ кини сиэптэригэр устэ ыалдьыттаабыттар. Тимир бу тугэннэ бэйэтин тэриллэрин тэсэ да кэрэн турдар, итэҕэйбэккэ сиэптэрин хастан кэрбутэ Буолар да эбит. Ама буолбутун да исин ! Кини хайдах бу кылгас кэмнэ! Киниэхэ биллибэтинэн бу тэриллэри сиэбиттэн хостоон ыларын билбэккэ хаалбытын эйдээбэккэ турара. Кини ордук бинсээгин исинээҕи сиэбиттэн хаартысканы хайдах орообутун тэбэтугэр олох киллэрбэтэҕэ.

• Вот видишь удивил! По глазам вижу ! Удивил. Вот это и есть работа карманника!

О карманниках написано много и рассказывают самое разное. На нашем блатном жаргоне нас называют «кармашами» или «щипачами». В моей жизни когда я был в таком же положении, в котором Вы сейчас находитесь. Был у меня моего возраста «учитель», который научил меня всем тонкостям данной профессии. «Большой» человек был! Это по его «науке», я дожил до старости. Это занятие приносило мне весьма приличный доход. Я в свое время ежедневно зарабатывал 2-3 зарплаты работника. Ежедневно я обрабатывал около 30 «объектов», в число которых мог угодить любой.
Сейчас даже школьники знают слово «тырить», то есть красть. Но не всем известно, что это слово сначала относилось именно к карманным кражам. Сама кража называлась «тыркой», а карманник — «тырщиком». Сами «тырщики» делятся по роду деятельности. «Притырщики» прижимали жертву к главному «тырщику». «Оттырщики» создавали видимость толпы, оттесняли лишних людей. «Перетырщики» передавали украденное «затырщикам», которые «затыривали» — прятали и уносили добычу. Когда вор идет «тырить по карманам» с помощниками, то ему достаточно лишь выдернуть бумажник и незаметно сбросить его напарнику.
«Тырить» по карманам — древняя воровская профессия.
Из своей жизни знаю, больше всего вор-карманник боится плотских искушений и старости. В молодости обильные застолья и бессонные ночи, проведенные в дамском обществе, или за партией в преферанс, притупляли реакцию и бдительность. Курение, аркоголь и переедание сказываются на чуткости пальцев. Из-за этого попадал в «неотдаленные места». Но. никогда не шел на мокрое дело- это «золотое» правило карманника.
А старость ко всем перечисленным неудобствам прибавляет еще и закостенелость движений. А я, как теряющий сноровку рецидивист должен либо уйти на «преподавательскую работу», либо использовать сообщников. Вот только сейчас я нашел достойного ученика. которому я смог бы передать тонкости своей профессии и таланта.. .. . И вот пришло время мне уйти на «преподавтельскую работу».

Наверное, ни одна профессия не заслужила столько проклятий! Потому что ? Использовать бы наши способности в гуманных целях.

Тимир кэрбэтэҕун кэрэн, истибэтэҕин билэн дьиктиргээн уонна болҕомтолоохтук истэн турарын кэрэн «татаар Бааската» бэйэтин олоххо кэрэр эйдэбуллэрин салгыы сырдатан киирэн барбыта:

• Профессия вора-карманника, не стареет. Она вечна, как само зло. Я в свое время объездил весь Советский союз. был в крупных городах как Москва, Санк-Петербург, Одесса, отдыхал в курортах Черного моря. .Я как «щипач» практически с утра до вечера ездил в каждом автобусе, маршрутке, троллейбусе, трамвае. Для карманника наиболее благоприятное время работы — час пик: с 7 до 9 утра и вечером после 16. Хотя я как профессионал мог бы вас «обчистить» и в полупустом автобусе, когда вы садитесь в него или выходите. «Ущипнуть» — секундное дело.
  Сейчас после отечественной войны среди карманников много стало молодежи. Даже среди 12–13 летних подростков есть большие мастера своего дела. Мальчишке в транспортной давке значительно удобнее забраться к любому в карман, чем взрослому. И

  я сделаю из Вас такого же мастера, если сам этого захочешь! Будешь жить как заправский барон.
  Стали активно заниматься этим промыслом и девочки-подростки. . Женский пол малочисленнее, но работают очень профессионально и тонко. Самое главное для вора карманника это «рабочий» вид у женского пола это очень скромный: ни косметики на лице, ни сережек. Стоит рядом с вами скромная девчушка, а через минуту — кошелька у вас как не бывало, а у нас тоже самое, , мы не должны отличатся с той толпы людей, где работаем.
  Вообще, в иерархии воровского мира карманники это аристократы, высшая каста. Большинство так называемых «авторитетов», «воров в законе» — именно из карманников. На «зонах» их уважают больше других, потому что они никогда не оставляют «клякс» (крови). Карманники не связываются с оружием и никогда не идут на рукоприкладство или убийство.
  Известно, что карманники и шулера всегда боимся каторги, тюрем и лагерей, где физический труд сводит на нет годы упорных тренировок. Попадая в зону, мы всегда отказывались трудиться и всячески оберегали свои руки.
  Настоящие щипачи не курят и не пьют — чтобы рука в ответственный момент не подвела. Не наносят татуировок — «инструмент» не должен быть меченным. Хотя ранее мы имели свою татуировку: паук без паутины между большим и указательным пальцами руки. В 20-х годах молодая и энергичная советская милиция даже изобрела оригинальный метод борьбы с карманниками и шулерами — они попросту ломали нам пальцы. .Вот видишь у меня в правой руке два пальца не сгибаются, самые рабочие пальцы стоят торчком, а это итог работы Одесской милиции. Пришлось чтоб кормится, научится поработать левой рукой. А Вы все считаете, что я левша!. А меня быть левшой, жизнь заставила. Но, ничего нынче закон становится гуманнее.
  Но, сегодня эта воровская квалификация несколько теряет былое уважение и лидирующее положение в блатном мире. Потому что не все, далеко не всегда карманники это высококлассные специалисты. На карманные кражи сегодня идут часто идут наркоманы, которым не хватает на дозу, бомжи, а также дети из неблагополучных семей.. Хорошо, что Вы живете далеко на Севере. Наркоманы –это одурманенные люди. В Якутии пока такого понятия, как наркоман нету, но это обязательно будет в будущем.
  Поэтому современные «щипачи» делятся на многочисленные группы и категории по местам и способам работы. У каждой группы воров свои приемы.
  Первая группа карманников это «Рыночники», естественно, орудуют на рынках. Специализируются, как правило, на кошельках и порезах

  сумок. Тем же занимаются и «кроты», только действуют в метро. А что такое метро?, Если по-простому объяснить. это в больших городах роют под землей-подземные улицы. по которой ездят скоростные пассажирские поезда, т. е. они похожи на тех поездов. которые Вы видели в кино.
  Вторая группа это «Майданщики» грабят пассажиров поездов, а «маршрутники» — людей в общественном транспорте в часы пик. «Заправщики» — ждут своих клиентов с нетерпением на автозаправках.
  Есть так называемые «камуфляжники» или «ширмачи». Они накрывают карман, портфель или сумку жертвы плащом, перекинутым через руку. Пока рука под плащом чистит клиента, свободная рука отвлекает внимание — жестикулирует, машет кошельком или газетой. Вместо плаща иногда используется большой букет цветов.
  «Писари» или «писаки» режут карманы и сумки острыми предметами: бритвой или заточенной монетой, иногда — кольцом с заостренным краем. В этом случае кошелек выпадает сам. Среди писарей есть так называемые «хирурги», которые используют для кражи скальпель. Если жертва учует писаря и поднимет скандал, карманник может в отместку и полоснуть по лицу или одежде. Как они говорят «писануть по шарам». Отличительный знак «писаря» — татуировка в виде монаха, пишущего книгу гусиным пером.
  А самый презираемый среди карманников вор — «дубило» (или «дупло»). Т. е он тащит из хозяйственных сумок и хозяйственных сеток колбасу, хлеб, молоко и прочие продукты питания.
  Начинающих «щипачей» называют еще «верхушечниками» или «верхушниками». Такие «бегают по верхам», то есть крадут, откуда полегче: из наружных карманов, пакетов, хозяйственных сеток. Поэтому выражение «верхушек нахвататься», вероятно, отсюда Одним словом, мы работаем везде и всюду, где люди ходят с наличными деньгами.
  Опытные «ширмачи» всегда величают друг друга уважительно — «Вася». Неважно, как вора зовут, но если он умет красиво чистить чужие карманы — будут звать Васей. Это как в ученых кругах «доктор» или «профессор». Отсюда и выражение пошло — «быть вась-вась». Вот поэтому меня зовут «Вася-татарин».

• А теперь зайдем. на мою сокровищницу!- диэн баран утары хос аанын асан баран Тимири онно ынырбыта.
  Бу хоско киирэн баран Тимир бэйэтэ да билбэтинэн алын сынааҕа аллараа тусуэр дылы сосуйбута.
  Ол курдук кини манна кэсуппэтэҕин кэрбутэ. . Эмиэ аан икки эттунэн бу сырыыга тобус толору танасынан симиллибит дьону утуктубут чуучулар харабыл буолан тураллар. Дьиктитэ диэн: Бу чуучулалар танастарыгар. былыргы саха ойуунун танасын курдук кыра кээмэйдээх чуораанчыктар ыйанан

  сылдьаллар.
  Хос исэ эр киси уонна дьахтар танасын музейыгар эбэтэр атыылыыр маҕасыынна майгынныыра. . Ол курдук танас эгэлгэтэ асаҕас танас ыйыыр тэриллэргэ бэрээдэктээх баҕайытык ыйанан тураллар. Хос биир истиэнэтигэр ыйанан турар полкаҕа тобус толору гына дьахталлар суумкалара кэчигирэспиттэр. Туннуктээх истиэнэҕэ остуо анньыллыбыт, ол икки эттугэр олоппостор уонна ону утары истиэнэҕэ дуоска ыйанан турар.
  Тимир маны барытын эргиччи кэрэн баран. оҕо киси бысыытынан бэйэтин чэмчэкэтугэр туох да улахан тумугу оностубатаҕа. Улахан баай-дуол баар диэн кэрбэтэ. Маны «татаар Бааската» киниэхэ тоҕо кэрдэрэрун олох эйдээбэккэ турбута.
  Ону сэрэйбиттии «татаар Бааската»:

• Тимир! Подойди сюда. Вот манекен мужчины на нем пиджак, а во внутреннем кармане пиджака находится бумажник. Вытащи его без шума, т. е без сопровождения звонка колокольчиков.
• Дядя Вася! Из какого кармана вытащить с правого или с левого По логике бумажник должен находится на левом крмане пиджака, . потому что большинство людей правши. И поэтому им удобнее положить бумажник на левом кармане пиджака, . а здесь как я вижу бумажник находится на правом кармане пиджака. потому что с той стороны грудь манекена чуть-чуть выпячивается.
  -Тимир ! Очень правильно думаешь? В первую очередь, каждый опытный карманник должен безошибочно определить у клиента в каком кармане находится его бумажник. Но, я же левша. А Вы попробуйте вытащить бумажник.
  Тимир чуучулаҕа чугасаан кэлэн баран, бинсээк сиэбиттэн кумаасынньыгы бэрткэ сэрэнэн хас да тэгул оруу сатаата да, сырыы аайы чуораанчыктара эрэ лынкыныы тураллар. Кэлин тисэҕэр ээҕин этэн «татаар Бааскатын» диэки хайыспытыгар киситэ кэлэн бэрт чэпчэкитик биир да хос тыаса суох кумаасынньыгы бинсээк сиэбиттэн хостоон тасаарда.
  Ол кэнниттэн : - Вот это, моя мастерская! Здесь я провожу мастер-классы для таких как Вы ! Молодым карманникам. Видишь манекены различной формы, толстые-худые, как люди. Для толстых подход другой, надо вытащить бумажник, как Вы сейчас попытались сделать сверху. ,а для худых выташил бумажник из внутреннего кармана пиджака, там же. сразу освободил пальцы и падающий бумажник надо поймать снизу из под пиджака. Второй способ является более безопасным. А для женщин подход тоже совсем другой. . А это целая наука. За один присесть все не расскажешь
  Вот основной инструмент «писака» и показал Тимиру ҕ-копеечную монету. .Я сейчас. покажу один маленький фокус.
• Кэл эрэ манна, бу илиибэр биэстээх харчыны тутан турабын. Кэрдун!
  Тимир кэрбутун бигэргэтэн тэбэтунэн

  кэҕис гынна. Ол кэнниттэн «татаар Бааската» илиитин ытыстарын хаста даҕаны нэлимнэтэн ылбытыгар харчыта суох буолан хаалла. Олох кэрдэрбутунэн сутэрдэ. Тимир дьиктиргээбит харахтарын кэрэн:
  -Кэр бу иккис манньыаппын тасаардым. Билигин тиийэн ити туннугу бу харчынан курдаттыы анньыам. Кэрэн тур!
  Ол кэнниттэн били тарбаҕар тута сылдьар манньыатынан туннугу аста да харчыта эмиэ сутэн хаалла. Эмиэ ытыстарын нэлимнэтэн кэрдэрдэ. Тимир олус диэн сурдээҕин дьиибэргээтэ.
  -Тимир ! Вы уже меня подсчитали. наверно волшебником. Но. суть фокуса очень простой. Просто-напросто ловкость рук. Вот видишь мои пальцы, я держу ими монету. А потом делаю какое-то движение руками и сразу показываю ладонь. А сейчас смотри внимательно, где находится монета?Вот поднял руку. чтоб видно было. Монета находится в наружной стороне ладони, а с внутренней стороны его не видно. А сейчас перевернул ладони, где находится монета?Монета уже находится во внутренней стороне ладони, а с наружной стороны его не видно. Т. е создается иллюзия того. что монета исчезла.

• Тимир! Возьми эту монету тренируй свои пальцы и у тебя получится!
  -Тимир! Вот сейчас знаешь. за чем я Вас позвал. Неволить не буду. Решение примешь сам.

Тимир бу «татаар Бааската» бэйэтин кэтэх иккис сирэйин, урукку эттугэр хайдах олорбутун тоҕо кэпсээбитин, . ол тусунан истибитин тугэҕэр дылы ситэ эйдээбэккэ олороро. Кини оҕо киси бысыытынан боростуойдук, эн олорор олоххор, эйиэхэ уоруйах буолартан атын суол суох уонна ол хайысхаҕа эн миигиттэн уэрэннэххинэ куруутун уптээх-астаах буолуон диэн эйдэбулу биэрдэ диэн бэйэтигэр тумук оностубута.

Т. е создаеся иллюзия того, что монета исчезла. Ол кэнниттэн хаста да манньыаттаах илиитин ытыстарын нэлэтэн онтон кэтэх эттун, ытысын кэхсун эргитэн кэрдэрдэ. ол аайы манньыата тарбаҕын икки ардыгар суурукэлии сырытта. Кырдьык даҕаны харчыны сутэрии кистэлэнэ олох боростуой эбит. Сатабыллаах кисиэхэ! Тарбахтар тургэн уонна имигэс хамсаныыларын тумугэр киси хараҕын баайыы буолар эбит.
Ити кэнниттэн « татаар Бааската»:

• Тимир! Возьми эту монету тренируй свои пальцы и у тебя получится! – диэт Тимиргэ илдьэ сылдьар манньыатын туттаран кэбистэ.
  Тимир манньыаты ылаат киситин утуктэн, тарбахтарын хамсатан манньыаты олоҕуттан хамсата сатаата. да манньыата олоҕуттан бэрт кыратык хамсаата. Хайдах да хамсата сатаабытын исин манньыата ытысын икки эттуттэн кэстэ сылдьар.
  -Тимир! Вы молодец! Я же говорил. что у тебя чувствительные пальцы. в этом я еще раз удостоверился. Потому что у большинства людей

  монета осталась бы на своем месте, хоть как старались и у них никогда не получится этот прием. Это от природы. Чтоб тебя не мучить! Я просто тебе покажу технику исполнения этого приема. Смотри внимательно!
  Все время держишь монету двумя пальцами указательным и средним. В любом случае когда начинаешь движение руками пальцы сжимаешь в кулак. А когда ладони показываешь, в первую очередь выпрямляешь указательный палец при этом монета начинает скользить между пальцами, а потом резко выпрямляете остальные пальцы и все монета на обратной стороне ладони и пальцы закрывают монету. Зрителю кажется что рука пустая. А когда показываешь тыльную сторону ладони. наоборот в первую очередь сгибаешь указательный палец, а потом остальные пальцы и резко выпрямляешь пальцы при этом монета уже находится во внутренней стороне ладони. Очень просто. Это умение управлять своими пальцами и отвлечение внимания клиента.
  Надо знать физиологию человека. Говорят, что глаза человека видят только до 2ҕ кадров в минуту, т. е. мы карманники должны работать своими пальцами так быстро, чтоб их было не видно. Ну. это уже теория.
  Ол кэнниттэн «татаар Бааската» балачча эр саната суох сэнэн олорбута. Кини хараҕар курус санаалар оонньууллара кэстэрэ. Бу маннык олоххо дьылҕата бэйэтэ сирдээн аҕалбыта Кини олоҕун бутэсик мунур усугар тиийэн олорор кисиэхэ. бэйэтин албыннарарыгар биричиинэтэ суоҕа. Киниэхэ бу олоххо икки эйдэбуллээх тугэннэр эдэр эрчимнээх кэмнэригэр кини дуусатын мунчаардыбакка сылдьыбыттара. Кириэс охсунара диэн ким да тыыныгар турбакка олоҕун моҕоон эрэр. Кэлин саасыран араас толкуйдар, эйдэбуллэр чэмчэкэтун исигэр охсуллан аасар буоллулар.
  Кини исигэр буккулла олороро. . Биир эртунэн, бу иннигэр олорор уолга кини бэйэтин дьылҕатын баҕарбат. Кини киниэхэ кэннэру дьон олоҕун баҕарар. Онтуката ити уолум «хаасына» дьиэтиттэн курээн кэлэн олорор. Баҕар. кэлин былаас ыйбыт суолунан барыа. Олоҕун сунньун булуо. Иккис эртунэн уол дьылҕата эмиэ кини олоҕор майгынныах курдук. Билигин кинини куннээҕи асылыгын булунар кысалҕата кысарыйар. Эскэтун бу суолунан бардаҕына, кини суола икки эрэ хайысхалаах. Ороспуойдаасын эбэтэр уоруу. Ороспуойдаан дьон тыыныгар турдаҕына тэсэ ыраатыай? Сотору кэминэн оннун буллараллара чуолкай. Онтон кини курдук уоруйах аатын ылан сырыттаҕына. кини курдук олоҕун моҕуон сэп. Онтон атыны мин сатаабаппын!
  Бэйэм идэбэр уэрэттэхпинэ. Куннээҕи асын булунуо. Тимир, кини курдук буолуо дуо? Кырдьык кэмус тарбахтаах уол.
  -Тимир! Вот сейчас знаешь всю подногодную моей

  жизни, чего я держу за семью замками от посторонних людей. .За чем я Вас позвал! Сперва. я хотел тебя научить тонкостям работы карманника, чтоб Вы выжили сейчас.
  Но. мой советбудет простой иди в люди! Т. е живи как все нормальные люди. .Иди в детдом!
  Неволить не буду. Решение примешь сам.
  _А сейчас иди доиой.

Но. мой советбудет простой иди в люди! Т. е живи, как все нормальные люди. .Иди в детдом! А там для сироты, хотя бы будет крыша над головой. , еда, одежда и учеба! При желании можно стать человеком, не хуже других.

Неволить не буду. Решение примешь сам.
-А сейчас иди домой.

А насчет доходного места не беспокойся, это просто не моя компетенция. До тебя доведут!
Тимир «татаар Бааскатын» дьиэтиттэн бэйэтин эйун-санаатын толкуйугар, унту буккуллан тахсыбыта. Кини билигин хас биирдии куну хонон турдаҕын аайы оҕо дьиэтиттэн курээбитин олох сыыса хамсаныы эбит диэн бигэ эйдэбуллээх. Киниэхэ билигин инники дьылҕата хайдах буолара? Ол мунчаардар. Маннык олоҕунан эр барбата биллэр. Ол гынан баран кини бу ылыммыт бысаарыыныттан туоруур санаата суох. Бу курдук хасан миигин тутан ылан «хаасына» дьиэтигэр ыытыахтарыгар дылы маннык сылдьыам диэн бэйэтигэр эссэ оҕо дьиэтигэр бысаарыммыта. Ол гынан баран толкуйдаммытын курдук, билинни туругунан кини курдук кун кысалҕата суох оҕо аҕыйах буолуо. .Исэ тот, бэйэтигэр сэптээх олорор сирдээх, ким да сирэй-харах аспат. Бэйэтэ бэйэтигэр. !
Ол гынан баран. ол барыта быстах кэмнэ. Кини билигин кимий? Туох да докумуона суох. Бу куоратка сана кэстэн эрэр кэстуугэ, дьиэтэ-уота суох «БОМЖ»-тарга киирсэр. Чахчыта оннук. Ону кини чуолкайдык эйдуур. .
Атын оҕолор курдук оскуолаҕа уэрэнэн, уэрэҕи ылан, идэлэнэн айаҕын ииттэр кыаҕа суох. Ол суолу бэйэтэ быста. Кини былаас ыйбыт суолуттан туораабытынан, бэйэтин айаҕын бэйэтэ мантан антах булунуохтаах. Атын кимиэхэ да эрэнэрэ суох.
Тимир бу «татаар Бааската» бэйэтин кэтэх иккис сирэйин, урукку эттугэр хайдах олорбутун тоҕо кэпсээбитин, . ол тусунан истибитин тугэҕэр дылы ситэ эйдээбэтэ. . Кини оҕо киси бысыытынан боростуойдук, эн олорор олоххор, эйиэхэ уоруйах буолартан атын суол суох уонна ол хайысхаҕа эн миигиттэн уэрэннэххинэ куруутун уптээх-астаах буолуон диэн эйдэбулу биэрдэ диэн бэйэтигэр тумук оностубута уонна ити албын, харбас хамсаныылары кэрэн баран олус дьиктиргээбитэ. Ама. кини дьарыктаннаҕына кини курдук буолуо дуо?Киси тэбэтугэр баппат, хайдах ити курдук илиитэ, тарбаҕа имигэстик хамсыахтарын сэбуй?
Тимир бэйэтин толкуйугар бу билинни олоҕун тугэннэригэр тирэннэҕинэ, киниэхэ

итинтэн атын суол суоҕа.
Бу тугэн кэнниттэн Тимир «татаар Бааскатыгар» бэрт угустук сылдьар буолбута. Икки соҕотох дьон, тэсэ да олохторун онкуйдарынан тэсэ да араҕысталлар, бэйэ-бэйэлэригэр олус чугасыспыттара.
Биир сарсыарда Тимир олорор сирин аттыгар «Волга» массыына кэлэн тохтообута. Онтон Витьканы кытта Тимир икки билбэт дьоно «Кириэмилгэ» киирэн кэлбиттэрэ.
Витька киирдэ киирээт, ол –бу эн-мин дэсиитэ суох, эҕэрдэсээт:
-Тимир!Я привел гостей. Они хотят с тобой поговорить!-диэт тахсан барбыта.
Дьоно эмиэ киирии тыла суох:-Мы, от «Шестипалого»! Говорят, что за Вас заступился «Вася –татарин». Будешь работать с нами в одной повязке. А сейчас, поедешь с нами, посмотришь все это в «натуре».
Тимир тэсэ да сирэй билсибэтэҕин исин «Шестипалай» кимин бэрткэ билэрэ. Онон туох да мэккуэрэ суох дьонун кытта массыынаҕа олорсон барсыбыта. Эр-этэр буолбатаҕа, били Тимир «Петька цыганныын» кэрсубут тумустарыгар уу басарга аналлаах муостаҕа «Вода» диэн суруктаах водовозка массыына турар сиригэр тиийэн кэлбиттэрэ. Дьонноро бэрт тургэнник массыына инники кэлуэсэлэрин иннитигэр баар шлакоблоктарга хаптасыннары уурталаат массыынаны онно суурдэн тасаараат, массыына кэннигэр баар кырааны арыйа баттаат. онтон суурэр кысыл дьусуннээх убаҕасы канистраҕа суурдэн барбыттара. Тимир муннугар амырыын сыт охсубута. Бу кысыл арыгы этэ.

Барыта биэс канистра кысыл арыгыны суурдэн ылбыттара. Ону барытын «Волга» массыынаҕа тиэйэн кэбиспиттэрэ. Тимир саната суох батыса сылдьан кэмэлэсэ сылдьыбыта. Ол тухары дьоно биир да тылы быктарбатахтара. Улэ бутээтин кытта «Вода» массыыналаах киси баран хаалла. Хаалбыт киси Тимиргэ тусаайан:
-Молодец! Мы за тобой наблюдали. Не любопытный. Своего места знаешь. Не балабол. Не плакался. не ныл. И рекомендация «Васи-татарина» кое-что значит. Так-что берем на свою команду. Вот. что тем сейчас занимались, это будет твоя работа. В этой тройке, я старший. Был у меня здесь до тебя парень –шустренький, да спился. Стал употреблять через меру. Пришлось уволить.
А, он водитель водовоза доставляет вино из городского комбината аркогольных продукций на разливочный цех, который находится здесь за территорией университета, возле нашего таксопарка. А схема такая. Мы с тобой от него берем неучтенное вино. Т. е у него остается после каждой доставки в цистерне автомашины вино до уровня крана. А кран у водовозок всегда стоит чуть выше. чем дно цистерны. А сколько добра, там остается ?Сегодня сам увидел. Вы с ним будете встречаться в день два раза. утром

где-то в десять. а после обеда где-то в 16 часов. .Будете делать то, что сделали сегодня. залил в канистрах вино и ждешь меня. Я забираю все это от тебя. Несу на рынок на «точки». Расчет зарплаты каждый день получишь по 20 рб, а ему и мне 40 рублей. Вот видишь, как все просто !
Какие «бабки» зарабатывать будешь, ҕ раз больше !Чем обыденный работяга. Работа не пыльная, но имеются «вредныхе условия труда». Если будете вести трезвый образ жизни. Продержитесь. Больше этого, тебе знать не положено.
Ладно, сегодня доставлю тебя до дому, на этом «лафа» кончается. Добираться домой будешь сам. С завтрашнего дня выходишь на работу.
Тимир ити кунтэн ыла “улэлээх” киси бысыытынан, хамнастанан –харчыланан барбыта.

Эппиттэрин курдук кини «улэтэ» быыла суоҕа уонна боростуой соҕус. Биир кисититтэн «водовоз» суоппарыттан канистраларга арыгытын суурдэн ылар уонна уу суурдэ сылдьыбыт насостарын ардахтан кэмускээн туппут сарайдарыгар, дьон харахтарыттан кистээн уурар. Онтон такси суоппара тиийэн кэллэҕинэ онтукатын тиэйэр.
Бу уруккута басаарынай массыыналар уу басарга аналлаах муосталара, билигин быраҕыллан турара Ол гынан баран баран иннигэр мэсэй мастаах, нууччалыы эттэххэ шлагбаумнаах, онтуката ыт баса саҕа кулуусунэн хатанара. Ол исин атын массыыналар манна сылдьыбат этилэр. Быстах кэмнэ биирдиилээн балык мэниэтэ хостооччулар, сатыы дьон кэлэн бараллара. Тимир, хата ол дьонно !Таах олоруохтааҕар, чиэрбэ хостообутун атыылыыра. Дьоно сорохторо бытархай харчынан, балыгынан тэлэсэллэр. Ол дьонун бу муоста аттыгар уута ыраас уонна дирин, ол исин бу эттугэр чиэрбэтэ суох диэн дьалты ыйан ыытар. Онон кини эбээсинэсэ бутэр. Маннай утаа дьоно:- Маннык «дохуоттаах» сиргэ тоҕо эйиигин кыра оҕону туруордулар- диэн сирэй-харах анньыахтарын баҕарар этилэр. Онтон кэлин кинилэр ирдэбиллэригэр сэп тубэстэҕэ буолуо? Туох да диэн санарбат буолан хаалбыттара.
Тимир бу тугэннэ дылы харчыны бу курдук судургутук булаллара буолуо дии санаабат уонна толкуйдаабат буолара. Киситин кэтэсэ таарыйа ону-маны толкуйдуура. Бу аата:-Кинилэр уоруйахтар дуу? Суох дуу?
Биир эртуттэн кэрдэххэ, эмиэ да уоруйах буолбатах курдуктар, ол учуотка ылыллыбат уонна ким да айдааны тардыбат арыгыта буоллаҕына? Дьоно кэпсииллэринэн, дьон харчытын хамсатан государство экономикатын сайыннарабыт. Онон киниэхэ тусалаах дьыаланан дьарыктанабыт диэн эйдэбулу биэрэ сатыыллар.
Иккис эттунэн кэрдэххэ, кини билигин уу кысыл оҕо буолбатах. син ону-маны ырыналаан-толкуйдаан кэрэр. Ким эрэ кинилэри бу курдук хамсанан ити кысыл арыгыны

атыылыыр «точкаларга» тиийэн атыыланар гына толкуйдаатаҕа. Оччотугар кини ол тэрээсиннэ биир кыра тутаах «биинтик» эрэ буолан тахсар. Чэ. кэбис ити хааллын. итинник толкуйдаатаҕына. онно-манна барытыгар тийииси. Бу курдук киниэхэ ким кун аайы :-Эн хамнасын бу!- диэн харчы аҕалан биэриэй?.
Онон бэйэтин санаатын :- Син-биир атын кэннэру дьон курдк, улэм исин хамнастанабын -диэн уоскутунара. Дьоно кэр-кулуу курдук этэллэригэр дылы «трудовой книжката» эрэ суох.
«Татаар Бааскатыгар» махтанар. Кини тыла ыйаасыннаах буолан бу миэстэҕэ тигистэҕэ.

Бу улэтиттэн иллэнсийдэ да, болдьохтоох кэмигэр «Татаар Бааскатыгар» уэрэнэ тиийэр.
Били кэпсэтии кэнниттэн маннайгы кэрсусуутугэр «татаар Бааската» Тимири улаханнык сосуппута.
-Тимир! Хас биирдии киси бу сиргэ! Эйиигин сирэй туосулуур докумуоннардаах буолар! Онтуката суох, эн бу орто дойдуга тыыннаах да сылдьан, суоххун. Онон, эн билигин бэйэҕэр тэрээбутун тусунан туосу суругун булун. Мин санаабар курээбит оҕо дьиэҕиттэн булуоххун сэп. Онно эсиги тусааннаах дьыалаҕытыгар туох баар докумуоннут барыта тисиллэ сылдьар. Онтон бэйэн сааскар сэп тубэсэр оҕо туосу суругун ыл. Ким баҕарар аатыгар да буоллун. Эйиигин билигин былаас син-биир кэрдуу сылдьар уонна инникитин даҕаны олоххор оннук докумуоннаах буоллаххына тусалыаҕа! Ол оннук туосу суругу булуннаххына биирдэ кэлээр диэн кысарыйбыта.

Тимир бэйэтин санаатыгар бу курдук хасан тутуллуохпар дылы маннык сылдьыам диэн толкуйдааҕа. Онон ол миэхэ туосу сурук улахан суолтата суох, бу курдук сылдьарбын сэбулээбэтим даҕаны «хаасына» дьиэтигэр тэттэру киириэм диэн саныыра. Ол гынан баран «татаар Бааската» эппитин быса гыммакка «оҕо дьиэтигэр» тиийэ сылдьыбыта. Олбуор тас эттустэн балачча эр манаспыта. Кини кэмигэр баар улахан уолаттары барыларын онно-манна ыскайдаан кэбиспиттэр бысылааҕа. Олох билбэт уолаттара хаамса сылдьаллара. Арай быраатын курдук саныыр Васегы кэрэн бэйэтигэр ынырбыта. Тимири кэрээт :Ко-мне брат мой пришел!-диэт суурэн кэлэн куусан баран эр баҕайы турбута.
А-Привет! Васек1 Как у тебя здесь дела?

• Тимир! Вы!Мне какой добротой относились. Я же все это помню. Вот твой ножик, я его все время с собой ношу. Сейчас у нас никто никого не обижает. Жить стало легче. Это все благодаря Вам! Ребят всех распределили по детдомам, так -что из знакомых никого нет. Остались только мы «прописанные». Нынче у меня исполняется семь лет. Осенью отправят в какой- нибудь детдом. Буду учится.

Арай Тимир кэрдэҕунэ уола кырдьык уруккута буолбатах. Бэйэтигэр сэру-сэп танастаах, сирэйэ-илиитэ

ып-ыраас. Саната-инэтэ элбээбит. Тутта-хапта сылдьара да уларыйбыт.
-Васек!У меня к тебе большая просьба. До завтра нужно из канцелярии, где лежат личные дела взять любое « свидетельство о рождении» воспитанника моего возраста. Я завтра подойду в это же время.
Сарсынны кунугэр кэлбитэ, Васек биир уол туосу докумуонун аҕалан биэрбитэ. Арахсалларыгар Васега ытыах курдук буолбутугар Тимир бэйэтэ да долгуйбута. Кини бу Васек дьылҕатыгар тугу да кэмэлэсэр кыаҕа суоҕуттан мунатыйбыта.
-Васек! За нами никого нет. Мы можем надеятся только на свои силы. Никогда, никому не показывай свою слабость. Будь стойким!Только крепостью своего духа, мы можем защитить себя.
Ити курдук Тимир бэйэтэ да эйдээбэккэ, бу олоххо ханнык эйдэбулунэн салайтарыахтааҕын тумук онорон бу уолга санаатын эппитэ.

Ити курдук Тимир бэйэтэ да эйдээбэккэ, бу олоххо ханнык эйдэбулунэн салайтарыахтааҕын тумук онорон бу уолга санаатын эппитэ.
Ити кэнниттэн туосу суругун туппутунан «татаар Бааскатыгар» тиийбитэ. Кырдьаҕаса кини аҕалбыт докумуонун бэрт болҕомтолоохтук синийэн кэрбутэ.
-Тимир! Отличная «ксива»! Настоящий документ всегда лучше, чем дубликат. Можно было подделать. Но, за чем? Если там нет именного фото. С этого документа у тебя начинается твоя воровская жизнь. Потому что, с этого момента только для своих! Вы Тимир! А для остальных ! Как здесь написано!? Вы, уже «Арбаев Валера». По национальности –бурят. Это даже очень хорошо. Вы якуты с бурятами в одно лицо. Даже местные не могут отличить якута от бурята, а там в центральных регионах вообще без понятия Даже, не знают где находится Якутия. Так что, потерятся будет легче. Спрячь этот свой документ подальше, чтоб никто больше не знал. Даже твои друзья!
Ити этиитинэн кырдьаҕас уоруйах Тимир инники дьылҕата эргиирдээх-мускуурдаах буолуон этэру кэрэн турара. Ону Тимир оҕо киси бысыытынан эйдээбэтэҕэ. Кини бэйэтин санаатыгар тоҕо бурят буолан хаалыахтааҕын, тэбэтун чэмчэкэтугэр киллэрбэтэҕэ. Ийэлээх. аҕата инэрбит эйдэбуллэринэн кини бэйэтин сахабын дэнэрэ уонна ол эйдэбулуттэн туоруур санаата суох этэ.

• Дядя Вася! Я якут и я не хочу быть бурятом! Как бы жизнь меня раскрутило!И я не собираюсь никуда из Якутии уехать.
  -Ладно. Тимир ! Сегодня по этому вопросу спорить не будем. Всему свое время.
  Бу кэнниттэн улэтиттэн иллэнсийдэ да, болдьохтоох кэмигэр «Татаар Бааскатыгар» уэрэнэ тиийэр буолбута.
  Бу уэрэх оскуола уэрэтэр ньыматыттан сунньунэн ылар буоллахха, туох да атына суоҕа. Ол курдук тус-тусунан кэруннэргэ арахсан дьарык бысыытынан ыытыллаллар.

  «Татаар Бааската» бэйэтин урдуку тасымнаах учуутал бысыытынан кэрдэрбутэ.

Маннай утаа бэйэтэ этэринэн «олох философията» диэн ааттыыр уэрэҕин хайысхатыгар болҕомтотун уурбута. Хас сырыы аайы, куннээҕи дьарык бу хайысхаҕа чаас курдук санаа атастасыытын бысыытынан саҕаланара. Ол бу! Тимир билинни туругуттан тирэнэн олох тускулларын хайдах кэруэхтээҕэр, эйун-санаатын чинэтэргэ, бэйэтин курдуктары кытта хайдах эн-мин дэсэргэ, хаайыы энэрдэстэххинэ, хайдах «пропискаланаргын» бэйэҕин аан-маннай хайдах кэрдэруэхтээххин билисиннэрбитэ. Кинилэр ортолоругар хайдах тутта-хапта сылдьарга уэрэтэргэ тусаайыллара. Суруннээн бэйэтин курдук уоруйахтар олохторуттан холобурдары аҕалан сырдатара. Олор кимнээҕи кытта сылдьыбыттарын, ханнык «улахан» дьыалаларга кыттыспыттарын онон-манан быса тардан кэпсиирэ. .
Кини Тимиргэ быса-бааччы онон манан эргиппэккэ «воровской романтика» диэн сымыйа эйдэбул. Бу хайысханан олоххун энэрдээтэххинэ куруутун кэннигин кэрунэ сылдьыан, сатаабатаххына олоххун да толук ууруоххун сэп. Букатын атын эйгэҕэ киирэҕин уонна ол онтон биир эмэтэ киси муччу кэтэн тахсар диэн малтаччы бэйэтин санаатын тиэрдэрэ.
-Саамай ыарахана, бу мин курдук кырдьар сааскар олох сурун сокуонун кэсэн кэннигэр бэйэн курдук кисини хаалларбакка соҕотох хаалар дьылҕаланаҕын!Ол бисиги уоруйахтар кириэспит! Олохпут сокуона оннук. То6о диэтэххэ хаайыы энэрдээхпит!Онно киирбитин кэннэ эн кэргэннин, оҕоҕун ким иитиэй?
Ол гынан баран эн билинни олоххор тирэннэххэ, былаас биэрэр суолуттан туораабыккынан! Эйиэхэ сип-сибилигин тыыннаах хаалар тугэн тирээн турар!Кэннэру киси курдук уэрэнэр, улэлиир быраабын суох буолар. Эн былаас иннигэр суоххун!
Эн билигин кимиэхэ да тирэнэрин суох, чорон соҕотоххун ! Бэйэн олоххун оносторгор бэйэн эйгэр эрэ тирэнэҕин!
Билинни дохуоттаах сиргэр тэсэ эр улэлииргин билбэппин? Ол гынан баран, сотору сабыллыа. Уйэтэ суох дьарык. Онтон, эн «карманник» буоллаххына! Уйэн тухары айаххын ииттиэн -диэн эйдэбулу инэрбитэ.
Иккис хайысханан Сокуону кэсээччилэр бэйэлэрин икки ардыгар эн-мин дэсэр « тюремно-уголовнай жаргоннара –феня» тылынан кэпсэтии мантан антах эн олоҕун аргыса диэн эйдэбул турбута.
-Тимир! Феня несет опознавательную функцию в преступной среде, позволяющую отличать своих и чужих. Главная его значение :- “Воровская речь должна изобличать в воре “своего”, доказывать его полную принадлежность воровскому миру.
Свой расцвет современный тюремно-уголовный жаргон получил во времена сталинских лагерей и более поздних советских тюрем, когда на одних нарах парились

уголовники и профессора, работяги, инженера, славяне, азиаты, кавказцы, китайцы и чуть ли не полинезийцы, взаимно обогащая и рождая то, что мы сегодня называем этой самой феней.
Но - “с песни слова не выкинешь”. Это часть нашей культуры, нашей жизни - через тюрьмы за свою жизнь проходят не меньше 10-1ҕ% мужского населения страны. И такое “проникновение” отчасти связано с проникновением все большего количества информации об этом затерянном мире в общество. То, что раньше (да и сейчас немало) тщательно скрывалось, постепенно выходит наружу. феня имеет свою музыку, свой шарм.
Меня неоднократно буквально поражала и завораживала емкость слов и фраз блатной лексики, ее музыка. Это живой, яркий, эмоциональный и самобытный язык, который всегда будет привлекать этим нормальных людей, в среде которых никогда не приветствовалась рафинированная речь школьных учебников.
Основная же масса терминов фени - обычные слова русского языка, часто упрощенные, иногда просто в современном языке считающиеся устаревшими или берущие свое начало от общеславянских корней, которым иногда придается несколько иное, но, зачастую, остроумное значение.
Решка - решетка, акула - ножовочное полотно (для перепиливания решетки); барыга (ср. барыш, барыши) - скупщик краденого, торговец в зоне или осужденный по хозяйственным статьям, коммерсант; беспредел - беззаконие; тормоза - двери в камере; западло; заточка; следить за базаром (за метлой); подмотать вату - собрать вещи, съехать (от камерного скрутить матрас - вату, при выезде из хаты); гнать - переживать, говорить не в тему, или против, или неправду; опустить, обидеть - изнасиловать; пацан; мужик; общак; кум - опер, и т. п.
Целый набор зоологизмов. Козел (рогатый), олень, петух, курица (наседка) - стукач, черт, демон (отнесем и их к этой группе), бык, конь, конячить, кобыла, крыса (ворующий у своих), крысятничать, гад. ..
Множество прилагательных, перешедших в разряд существительных: кумовской, ментовской, мусорской, опущенный, обиженный, блатной, черный, красный, цветной, серый, полосатый, угловой, смотрящий. ..
О всемерном проникновении фени в повседневную речь, в средства массовой информации, кино, литературу немало сейчас говорят, и, в основном, с отрицательным оттенком.
Первая роль фени для сокрытия смысла сказанного или написанного от посторонних на сегодня уходит в тень. Скрывая с помощью фени, может быть, конкретные дела или намерения, вор одновременно раскрывает себя как представителя преступного мира. ..
Это можно объяснить и тем, что феня

ориентирована больше на эмоции, а не на интеллект. Как и романтика воровской жизни, в которой мало логики, зато много эмоций. Поэтому ею будут пользоваться, вплетать в речь. Это такой же русский язык, часть российской, имперской, советской, теперь - постсоветской - уж не знаю как и называть ее - культуры и поэтому им просто невозможно засорить “великий могучий” и остальные не менее красивые языки. .
“Что бы выжить в тюрьме” отмечу, изучать феню надо не теоретически, если кому-то вдруг придет в голову такая мысль, это все равно, что учить иностранный по словарю. И не стоит вставлять всякие блатные словечки в свою речь с целью проконать под “своего” в блатной среде. Это выкупается сразу и затем, как говорят, “слово за слово, *** по столу” - и вы в маргарине.
Ничто не даст вам большего уважения, как естественность поведения и речи. Самодостаточность и уверенность в себе и своих принципах ценится больше всего в любой среде, и криминальное общество здесь не исключение. Даже если ваши принципы не совпадают с воровскими. Если такие качества есть в наличии, речь будет выражать ваше внутреннее состояние. Если же там сумбур, страх, тщеславие и самолюбование, то никакие модные словечки не скроют это.
Поэтому лучше потратить время на определение своих истинных целей в жизни и своей истинной сути, а все остальное приложится. Не надо ни под кого подстраиваться, а оставаться самим собой. Это очень непросто, особенно на первых порах, согласен. По крайней мере, в первое время лучше больше слушать и меньше говорить. Дальше - по обстоятельствам.
Для настоящего вора не понять какого-либо воровского выражения или употребить его неправильно - позорно. .. "
Тимир! Это необходимость! Если хотите выжить в воровском мире, Вы должны разговаривать в фене, как на своем родном языке!
Итинник «философскай» зйдэбуллэринэн салайтаран феняны «омук тылын» хайысхатын бысыытынан уэрэтии бэйэ икки ардыгар кэпсэтии бысыытынан ыытыллар. Туох баар уэрэх барыта бу тыл эйдэбуллэринэн кэпсэтиллэр буолбута.

Онтон саамай сурун хайысханан татаар Бааската бэйэтэ да этэринэн «вор должен быть- театралом» ол аата бэйэни- сирэйгин –хараххын. тутта-хапта сылдьаргын кыана туттарга, дьон психологиятын таба ырытыыга, артыыстаасынна уэрэтии буолбута.
-Тимир1 Вы сами себя не знаете! Какой Вы талантливый человек! За каких то-два месяца вы уже научились управлять своими пальцами так, . что уже можете с монетой работать как заправский карманник. Карманник чтоб быть успешным должен придерживатся следующих правил:
-Вы в том месте

где промышляешь, от окружающих тебя людей. не должны отличатся. Но, Вы как карманник всегда должны быть опрятно одетым и иметь манеры образованного человека. Имеется такая наука. , как этика. Вот она. Книжка хорошая. Учи его, пригодится в жизни.
-Вы не должны работать впустую. Авось получится. это только в крайнем случае. Перед работой должна быть большая подготовительная работа. Клиент должен быть «жирным», т. е. сперва нужно определиться с клиентом и он обязательно должен быть с деньгами.

• Где имеется возможность создать и работать в команде. Скоро я вас своих учеников сведу вместе исходя из необходимости поставленной задачи. И Вы должны работать притом так, чтоб каждый член команды должен исполнять свою роль так виртуозно, чтоб не попасться в лапы мусоров.
• Вы должны быть нахальным! В нашем деле самое главное подойти к клиенту на «на ближний бой» как говорят боксеры, т. е войти в контакт клиентом, лицо каменное, а руки делают дело. Т. е должен управлять своими эмоциями так хладнокровно, чтоб лицо, повадки остались обыкновенными, чтоб не вызвать подозрение у окружающих людей, а остальное дело техники.
  В этом плане, якуты намного хладнокровнее. -чем русские, так что Вам это будет намного легче.

Для этого рассматривались различные практические ситуационные задачи. Сперва по поручению учителя были определены богатые люди города. После этого были изучены их ние повадки :где живут, как живут. какие привычки имеют. Потом учитель потребовал внести конкретные предложения. как их обработать, где и в каком месте. Все это шло пока в виде устного собеседования.
Татаар Бааската уэрэх саамай бутэсик чаасын карманник клиентэн харчытын дуу? бумажнигын ылыыны улаханна уурбат этэ. Кини ону боростуойдук бысаарара, ол барыта айылҕаттан бэриллэр манна уэрэтэн туса суох!Хайысха эрэ биэриэххэ сэп диирэ.
Онтон эйиигин кытта эрэйдэниэххэ сэп диэн, били Тимир аан маннай кэрбут манекеннарыгар дьарыктаныы уэрэтии бириэмэтин сурун угус эттун ылара.

-Самое главное. у тебя имеется сочетание умного парня с ловкими пальцами. А это сочетание встречается очень редко. Я из тебя хочу вылепить не простого карманника-щипача. который вышел на улицу и начал обчистить клиентов. Нет, я хочу вылепить из Вас карманника экстра-класса авторитет которого гремел на весь Союз.
Соответственно, Вы должны всегда поступать только после обдумывания своего каждого шага предстоящей операции, сперва прокрутить это все в своем мозгу до мелкой детали. Тогда твои громкие дела будут лететь впереди тебя, сметая

все преграды и вы будете всегда в масле.
-Вы. почти полностью освоили работу с писаком. Мы изучили все виды различных видов дамских сумок, какие у них застежки и где могут спрятать в этих сумках свои портмоне женщины. Самое главное !Каким способом откуда их вытащить.
И уже почти научились мастерски вытащить из карманов брюк мужчин бумажники, остается только научится работать с «китайскими палочками».
И помни самые золотые правила карманников :

• Перед самым ответственным моментом. нужно отвлечь внимание клиента от твоей руки. Он не должен видеть как работают твои пальцы, поэтому всегда рабочая рука должна быть под прикрытием чего-нибудь;

-Из вытащенного бумажника оставить у себя только наличные деньги, остальное выбросить все на мусорник. Потому что, любая оставшаяся личная вещь клиента потянет тебя на срок.
Ити курдук кырдьаҕас уоруйах эдэр оҕолортон элбэх ахсааннаах уоруйахтар бэлэхтэрун бэйэтин интириэситтэн сиэттэрэн иитэн тасаартыырга улэтин ыытан киирэн барбыта.
Кини кырдьык дьалхааннаах олоҕу олорон кэллэ. Олоҕун тумуктээн эрэр киси бэйэтигэр тугу сымыйалыай. Кини дьылҕа-хаан ыйыытынан уоруйах олоҕун олорон кэллэ. Угус хара аньыылардаах буолан, бу Саха сиригэр олорор буоллаҕа. ., ,,, Киин сирдэргэ иэсэ элбэх.
Кини билигин сыала-соруга боростуой, кини бэйэтэ оҕото суох. Бэйэтин удьуорун салгыыр хаан-уруу киситэ суох. Баҕар ханна эмит быстах кэрсуулэргэ оҕолордоох буолуо да, кинини билигин кэлэн билиммэттэрэ чуолкай. Онон бу такыйар оҕолоруттан ким эмэтэ биллэр уоруйах буолан таҕыстаҕына «татаар Бааскатын» оскуолатын барбыт уоруйах буолан, кинини ааттатыа. Хас биирдии киси эйдэбулэ сиэннэрин эйдэбуллэринэн салҕанарын курдук, кини бэйэтин тусунан эйдэбулу усатыан баҕарара.

-Самое главное. у тебя имеется сочетание умного парня с ловкими пальцами. А это сочетание встречается очень редко. Я из тебя хочу вылепить не простого карманника-щипача. который вышел на улицу и начал обчистить клиентов. Нет, я хочу вылепить из Вас карманника экстра-класса авторитет которого гремел на весь Союз.
Соответственно, Вы должны всегда поступать только после обдумывания своего каждого шага предстоящей операции, сперва прокрутить это все в своем мозгу до мелкой детали. Тогда твои громкие дела будут лететь впереди тебя, сметая все преграды и вы будете всегда в масле.
-Вы. почти полностью освоили работу с писаком. Мы изучили все виды различных видов дамских сумок, какие у них застежки и где могут спрятать в этих сумках свои портмоне женщины. Самое главное !Каким способом откуда

их вытащить.
И уже почти научились мастерски вытащить из карманов брюк мужчин бумажники, остается только научится работать с «китайскими палочками».
И помни самые золотые правила карманников :

• Перед самым ответственным моментом. нужно отвлечь внимание клиента от твоей руки. Он не должен видеть как работают твои пальцы, поэтому всегда рабочая рука должна быть под прикрытием чего-нибудь;
  -Из вытащенного бумажника оставить у себя только наличные деньги, остальное выбросить все на мусорник. Потому что, любая оставшаяся личная вещь клиента потянет тебя на срок.
  Ити курдук кырдьаҕас уоруйах эдэр оҕолортон элбэх ахсааннаах уоруйахтар бэлэхтэрун бэйэтин интириэситтэн сиэттэрэн иитэн тасаартыырга улэтин ыытан киирэн барбыта.
  Кини кырдьык дьалхааннаах олоҕу олорон кэллэ. Олоҕун тумуктээн эрэр киси бэйэтигэр тугу сымыйалыай. Кини дьылҕа-хаан ыйыытынан уоруйах олоҕун олорон кэллэ. Угус хара аньыылардаах буолан, бу Саха сиригэр олорор буоллаҕа. ., ,,, Киин сирдэргэ иэсэ элбэх.
  Кини билигин сыала-соруга боростуой, кини бэйэтэ оҕото суох. Бэйэтин удьуорун салгыыр хаан-уруу киситэ суох. Баҕар ханна эмит быстах кэрсуулэргэ оҕолордоох буолуо да, кинини билигин кэлэн билиммэттэрэ чуолкай. Онон бу такыйар оҕолоруттан ким эмэтэ биллэр уоруйах буолан таҕыстаҕына «татаар Бааскатын» оскуолатын барбыт уоруйах буолан, кинини ааттатыа. Хас биирдии киси эйдэбулэ сиэннэрин эйдэбуллэринэн салҕанарын курдук, кини бэйэтин тусунан эйдэбулу усатыан баҕарара.

    Хас биирдии дьарык аайы Тимир уонна татаар Бааската бэйэ бэйэлэриттэн ким тэсэ биллибэтинэн онтукаларын –мантыкаларын ылса сырыттылар. Кырдьаҕас уоруйах Тимир хамсаныытын барытын эндэппэккэ билэ сылдьар, онтон бэйэтэ Тимиртэн талбыт малын кэрдэрэн туран биллибэккэ ылар. Ол сылдьан Тимир биир тугэннэ оҕонньор нуктуу олордоҕуна, кэтэ сылдьар кириэсин тэбэтун нэнуэ ороон ылла. Ол кэнниттэн эр буолбата, биир тугэннэ кырдьаҕас уоруйах Тимири эмискэччи ыныран ылбыта уонна уэрэммит дьаллыккар тугу инэриммиккин кэрдэрэр кэмин кэллэ. Онон сарсын дьиннээхтик уулуссаҕа тахсан маннайгы сурэхтэниигин барыан, чэмэхтэсэн бэйэ-бэйэни эйэнсэн улэлииргэ уэрэниэхпит.
Онно эйиигин кытта биир чэмэххэ «Дама Мааса» улэлэсиэ. Ити этииттэн Тимир насаа сосуйбута. Кини бэйэтин эйдэбулугэр «Дама Маасаны» хаартысыт эрэ курдук кэрэрэ, онтуката олох даҕаны уоруйах эбит.
Тимир бу Татаар Бааскатыгар хас оҕо такылла сылдьарын олох билбэт. Ол гынан баран кини «дама Маасалыын» бииргэ улэлиириттэн олус уэрбутэ.
Эскэтун кими эрэ кытта бииргэ улэлиир буоллахха, билэр

кисигин кытта улэлиирин быдан ордук буоллаҕа.
Сорудахтарын бысыытынан такылла сылдьан уэрэппит дьонноруттан Львов Семен диэн улэситтэр Киин профсоюзтарын биир тос курдук тойонноругар тохтообуттара. Тоҕо диэтэххэ ?Ол Сэмэн улэтин кэнниттэн хайаан даҕаны «Туймаада»маҕасыынтан уллэнэн барара уонна харчытын кэлин сиэбигэр укта сылдьара болҕомтоҕо ылыллыбыта. Кисилэрэ тас кэруугэ интеллегентнай кэруннээҕэ, тутта-хапта да сылдьарыттан кэрдэххэ учугэй иитиилээҕэ кэстэ сылдьара. Онон эдэр кыыс кэлэн алҕаска киниэхэ кэтиллээт, суумкатыгар укта сылдьар фруктата сиргэ ысылыннаҕына, хайаан да тохтоон кыыска кэмэмэлэсуэхтээх, хомуйсуохтаах диэн эйдэбултэн тирэнэн кинини талбыттара. Ол кэмнэ Тимир кэлэн кини кэлин сиэбиттэн харчытын хостоон ылыахтаах.
Бу «Туймаада» маҕасыынна клиеннары ыраастыырга хас да учугэй эруттээҕэ.
Ол курдук маҕасыын турар сирэ табыгастааҕа, сылдьар киситэ элбэҕин бысыытынан ол бу буоллаҕына дьон быысыгар тургэнник эбэтэр дьиэ муннугун эрийэ кэттун да тутуллубут гаражтар быыстарыгар сутэн хаалыахха сэбэ. Ол тас эттунэн маҕасыынна киирэр кирилиэс киэнэ-куона эмиэ учугэй эруттээҕэ, . кимиэхэ да кэтиллибэккэ тургэнник харчы уорбут сиргиттэн элэс гынарга тоҕоостооҕо.
Сарсынны кунугэр кун сарсыардааны эттугэр такыллааччылар маннайгы сырыылара буолан куустээх бэлэмнэнии улэтэ ыытыллыбыта
Аан маннайгытынан, толкуйдаммытынан буолуохтаах тугэни утуктэн кырдьаҕас уоруйах кыысы кытта фрукта хомуйа сырыттахтарына Тимир хаста да кэлэн, татаар Бааскатын кэлин сиэбиттэн укта сылдьар харчытын ороон ылаттаата.
Татаар Бааската хас биирдии сырыы аайы Тимиргэ ханнык тугэннэ хайдах хамсаныахтааҕын кэрдэрэн ыйан биэрэ сырытта. Кэлин тисэҕэр син барыта табылынна бысыылаах. Кисилэрэ ити дьаллыктарын тохтотон кэбистэ. Ол кэннэ аны «Туймаада» маҕасыыныгар тиийэн миэстэтигэр Мааса киситин ханнык миэстэҕэ кэрсэрун суруннээтилэр. «Дама Мааса» бэйэтэ тас кэрунунэн. бысыытынан-тасаатынан эр киси хараҕа быса ааспат кыыса этэ гынан баран «татаар Бааскатын» дьасалынан кыратык тэнкэйдэ туох баар «кэрэ» миэстэтэ биирдэ халыс гына тусэн кэстэр гына туэсугэр дылы асаҕастаах кофтаны уонна кэнэ атахтарын кэрдэрэр мини-юбканы кэтэрдибитэ.
Тимир хараҕын иннигэр кыыс кырыылааҕа баар буола туспутэ.
Ол кэнниттэн Тимиргэ тусаайан: -Мааса сурун соруга тусааннаах киси болҕомтотун бэйэтигэр тардыы. Онтон эн ол кэми муччу тутуо суохтааххын аттынан аасан исэн кыл тугэнигэр харчытын хостоон ылыахтааххын уонна ол кэннэ саамай уустуга бэйэҕин кыана туттан, ким да болҕомтотун бэйэҕэр тардыбат курдук дьасананнын,

туора –маара хамсаммакка тулалыыр дьоннор киирэн симэлийэн хаалыахтааххын –диэн бутэсик субэлэрин биэрбитэ.
Ол кэнниттэн киэсэ улэ чааса бутуутэ кисилэрин кэтэстилэр.
Кисилэрэ Тимирдээҕи эр кэтэсиннэрбэккэ уруккутун курдук маҕасыынна сылдьар бириэмэтигэр бороодукта ылан тахсан истэҕинэ, Мааса кыыс синньигэс биилинэн имигэстик оонньоон тиийэн толкуйдаммытын курдук кэтиллэ тусээт фрукталаах суумкатын муччу тутан кэбистэ. Куутуллубутун курдук кыарасыабай, эдэр кыыс имэннээх эмиийэ килэс гына туспутугэр Сэмэннэрэ маннай утаа балачча кэм устата туймааран турда уонна сэрэйиллибитин курдук сиргэ тохтубут фрукталары хомуйсан киирэн барда. Ону эрэ кэтэсэн турбут Тимир киситин сиэбиттэн балачча халын бук тутулла сылдьар харчыны аасан исэн лып гыннаран ылла уонна онтукатын илиитигэр тута сылдьар кууркатынан саба быраҕаат бэрт тургэнник дьонноруттан тэйэн биэрдэ.
Кырдьаҕас уоруйах саамай сэпкэ эппит эбит. Маннай утаа долгуйуутуттан сурэҕэ биллиргэччи тэбэ турбута, аасан исэн хайдах харчыны орообутун эйдээбэккэ да хаалбыта. Саамай ыарахана харчыны ылаат, суурэн халыан баҕарбыта. Ол баҕатын хам баттаан, ыараан хаалбыт атахтарын бэрт нэсиилэ хамсатан, дьиэ муннугун эрийэ хаампыта.

Кэлэсунэ сар гына туспутэ. Ким эрэ клэн саҕатыттан харбаан ылыах курдуга. Кутталыттан дуу? Долгуйуутуттан дуу? Титирэстии сылдьар буолбута. Сэниэтэ эстэн хаалбыта. Дьиэ кэннигэр, баҕар уэсэттэн араначчылыы сылдьар айыылара кэмускуу сылдьалларыттан буолуо? Кими да кэрсубэтэ.
Онон кини долгуйуутун, уолуйбутун ким да кэрбэккэ хаалбыта. Гаражтар быыстарыгар киирээт, биирдэ эрэ эрэтыыммыта. Тимир гараж истиэнэтигэр кэхсунэн тирэнэн туран, туох баар мунньуммут долгуйуутун усуутаан сана тасааран тэлэ биэрэн тасаарбыта. Ол эрэ кэнниттэн холкутуйан урукку бэйэтин туругар киирбитэ.
Ити кэнниттэн эр гыныа дуо? Туймаада маҕасыыныттан -Аппа унуор бу турар. Дьыала табыллыбытыттан кыната эрэ суох Тимир биир тугэн исигэр болдьохтоох сиригэр «Улахан дьиэҕэ» хаартылыыр дьиэҕэ тиийбитэ. Кинини дьиэ кэрээччутэ «Немой» кэрсубутэ уонна туох да саната суох оонньуур саалтан туора турар хоско киллэрэн кэбиспитэ. Татаар Бааската манна эрдэ кэлэн кэтэсэ олороро. Тимир киирбитигэр утары хааман кэлэн саната суох куусан ылбыта.
-Мой мальчик!Хвалю Вы, свой первый экзамен выдержал. Дай –то бог! И в будущем будет так. Хотя есть какие –то маленькие ошибки, но в целом, все сделано на высшем уровне. Я все видел. За Вами наблюдал.
Ол быысыгар уруккутун санаан, саната биир кэм хаас уэрун курдук лынкылыы олордо:
-Меня же, когда

я первый раз пошел на дело, поймали и избили. Моя ошибка была в том. что я не сдержался после кражи побежал и меня сразу приметили. У Маши получилось все, просто прекрасно. Свою роль она выполнила на 100%. Я просто получил удовольствие, удовлетворение от проделанной работы. Все прошло так гладко, я очень доволен. Насчет техники никаких вопросов, я даже не видел как вы успели выташить деньги с заднего кармана клиента деньги!
-Я с Вами якутами живу много лет и каждый раз удивляюсь. Хотя вы все скотоводы, кормитесь за счет своего трудолюбия, но выжить в таких климатических условиях просто уму непостижимо! Какие Вы способные люди, каждого возьми и каждый по своему талант. Просто как народ себе цены не знаете.

• Кто-то поет, кто-то кузнец ! Все умеете. И вот сегодня, Вы доказали что являетесь достойным представителем своего народа. Хоть у Вас воровство является большим грехом. Но. жить, то надо. Каждому своя дорога.
• А ну покажи? Нашу выручку. Посмотрим сколько мы имеем?

Тимир уэрэтээччитэ кини улэтиттэн астыммытыттан, бу сылаас кэрсусууттэн уонна бэйэтин долгуйуута ситэ ааса илигиттэн буолуо? Букатын атын турукка киирэн хаалбыта. Хайдах эрэ этэ-хаана ууллан, сэниэтэ эстэн олрор олоппосугар хам сыстан хаалбыта. Уэрэтээччитин тыллара барыта биир тыл буолан, кулҕааҕар сахсырҕа кэтэ сылдьарын курдук куугунаан исиллэрэ.
Онон киситэ хаста да хатылаабытын кэннэ дьэ биирдэ киситин этэр тылын ис хосоонун эйдээбутэ.
Татаар бааската ону барытын кэрэ сылдьан, уола ханнык турукка сылдьарын билэн:
-Тимир! На выпей воды. Иди успокойся Вот там комната отдыха.
Тимир хоско киирбитин кэннэ, харчытын ааҕан кэрбутэ, биир тысыынчаттан тахса буолан тахсыбыта. Уруккунан уон киси ыйдааҕы хамнаса. Билиннинэн 300-4000 тысыынча солкуобайы биирдэ олордон ылыы, бу кусаҕана суох хамсаныы этэ.
Билигин татаар Бааската исигэр улаханнык астынан олороро Кини дуусата ыллыыра. Бу Саха сиригэр балачча элбэх дьону бу дьаллыкка такыйда да, бу Тимир курдук айылҕаттан бэриллибит тургэн, сылбырҕа тарбахтаах оҕону кэрсэ илик. Урукку эттугэр орто эрэ тасымнаах, быстах уулусса эрэ карманниктара иитиллэн тахсыбыттара. Усаабаттара! Бэрт тургэнник хаасына дьиэтин булаллара.
Кырдьык киси дьарыктанар оҕото.

Харыстыахха наада. Ханнык баҕарар карманниктар маннайгы сырыыларыгар тубэсэллэр. Ол кэнниттэн хаасына дьоно буолан хаалаллар. Сэптээх ыйаасыннара суох буолан, хара улэҕэ тубэсэллэр. Ол тумугэр тэсэ да талааннаах буоллаллар, тарбахтара алдьанар. Онтон кэлин тусата суох дьон буолан тахсаллар.
Эскэтун, эн бу

билигин хаасына дьиэтигэр киирбэккэ, хас да онорбут дьыалан табыллан уонна ол улэн атын карманниктардааҕар ураты уонна дарбааннаах буоллаҕына. Онтукан сэптээх сирдэргэ кэпсээн буолан тарҕанан эн иннигэр кэтэр. Эн ааккын эрэ кэтэҕэр. Ханна да тиий аан асаҕас буолар. Союз картаҕа эрэ улахан!
Онон Тимири маннайгы хардыыларыгар хонтуруоллуохха. кэруэххэ, истиэххэ. суруннуэххэ !Дьэ. билигин кэстуэҕэ тэбэлээх уол эбит?суох дуу? Билигин саамай кытаанах ирдэбили аасыахтаах. Кисини чэпчэки харчы буорту гынар. Ол киситтэн бэйэтиттэн тутулуктаах. Дьон угус эттэ тэсэнэн уптэнэн исэллэр да, ол оччонон киси этиитигэр дьулэй буолан, . бэйэлэрин урдуктук сананар буолан исэллэр. Ити кэрдун дуо? Ити биир хамсаныынан кэннэру улэсит биир сыллааҕы дохуотун биирдэ охсон ылла.
Бэйэтин кыана туттарын кэр!Туох да буолбатаҕын курдук, сыыса, туора-маары хамсаммакка аа-дьуо хааман бара турда. Оннооҕор ааттаах-суоллаах уоруйахтар ити эттугэр кыаммакка тубэсэллэр. Дьэ. бу буолар! Кылаас урдугэ! Бэйэни кыана туттуу!Таас киси курдук барытынхас биирдии хамсаныыгын кытаанахтык хонтуруоллуохтааххын.

    Барытынхас биирдии хамсаныыгын кытаанахтык хонтуруоллуохтааххын.
Дьэ. кырдьык бэйэни кыайа туттуу уоруйах кисиэхэ саамай кытаанах ирдэбил. Онорбуккун онорон баран, . тугу да билбэт курдук туттуу бу угус уоруйахха кыаттарбат суол. Ону кыайа тутуннун да. илиигэр уорбут харчын суох буолла да эйиигин уоруйах диэн сирэй-харах анньар кыахтара суох. Онтон эн!. Хамаанда исигэр сурун кисигин. эн улэн биир хамсаныы буолуохтаах тустаах киситтэн харчытын ороотун да атын бэйэн кисигэр ол харчыгын биэрэ охсуохтааххын.
Эйиигин ким да уорбалыа суохтаах. Онтон ол кисини туттахтарына да. атын кисинэн солбуйар диэн бу турдаҕа. Эссэ ол кисигин уоруйаххын диэн дакаастыаххын наада, онтон ол кисин харчыны сиргэ тусэ сытарын ылбытым дии туруо. Оччотугар кисигин дакаастаабакка ыытаргар тиийиэн.
Билигин Тимир билинни тасымынан киниэхэ олох чугасаан сылдьар. Бэйэтин санаатыгар, кини Тимир тасымыгар биэс сылы быса такыллан тиийбитэ. онуоха дылы таах сорук-боллур уол бысыытынан айаҕын эрэ иннигэр сылдьыбыта. Онтон ону Тимир икки ый исигэр ааста
-Бу бугунну куннэ дылы саарбахтыыр эбит буоллахпына. Дьэ билигин байбыт-топпут тойоттор сэрэнин. мантан антах инникитин-кэннигитин кэрунэ сылдьаргыт буолуо. Ити кып-кыра уол эсигини утуйбат оноруо. Ону мин эрэннэрэбин. Бэрт кылгас кэминэн ону билиэххит.

• диэн сана тасааран баран татаар Бааската илиитинэн далбаатаан кимиэхэ эрэ сутуругун кэрдэрбутэ.
  Татаар Бааската

  кырдьаҕас уоруйах барытын этэру кэрэн олороро. Бу куоратка маныаха дылы ким даҕаны тэрээсиннээх уоруйахтар хамаандаларын улэтин истэ да билэ да иликтэр. Кинилэргэ биир эрэ сыл баар. Хас эмэтэ тэггул айдаан тасыбытын кэннэ. ону барытын сибээстээн биир дьыала онорон уонна бу кинилэри тутарга кырата сыалай отдел тэрийдэхтэринэ, бу куораттан Тимир тэйэн биэрдэҕинэ табыллар. Дьэ. онуоха дылы, куускэ хамсанан бэйэ баарын биллэриэххэ наада. Итинник саныы олордоҕуна «дама Мааса» киирэн кэлбитэ.
  Ол кэмнэ такыйааччылара уоруллубут харчыны туэрт элуугэ уллэрэн олороро. Тимири ыныртарбыта.

Ол кэмнэ такыйааччылара уоруллубут харчыны туэрт элуугэ уллэрэн олороро. Тимири ыныртарбыта.
-Эрдэ сэннэспуппут курдук, бу икки элуу Тимир киэнэ, бу эйиэнэ онтон тэрдус элуу общакка барыа. билигин бэйэм тугу да ылбаппын. Онтон кэлин булуллубут уп анара миэхэ киириэ. -Болҕомтолоохтук кэрун уонна бу тугэни эйгутугэр уйэҕит тухары хатаан! Бу буолар уоруйах эрэгэйэ! Бу олоххо туох барыта харчынан кэмнэнэр, эн олоҕун тасыма бу кумааҕылартан тутулуктаах. Тимир! Мэ, бу элуугун ыл уонна ити дьиэлэнэн олорор сиргин уларыт. Биир эмэтэ сэнэх квартираны куорат ортотугар наймылас. Онтон бугунну куну ырытар буоллахха, барыта олус учугэйдик ааста. Эйиэхэ «дама мааса туох да сэмэлиир тылы этэр кыаҕым суох. барыта толкуйдаммыт курдук барда. Онтон Тимиргэ бытархай тугэннэргэ сэмэлэр бааллар. Бу сырыыга барыта табылынна, онон бытархай диирбитигэр тиийэбит. Атын тугэннэ онтукан улахан буолан тахсыан сэп.
Маннайгытынан клиенна чугасаан исэн тэбэҕун эргичиннэтэ сырыттын, итинник хамсаныа суохтааххын, тэбэҕун ойоҕостуу тута сылдьан, иннигин-кэннигин харахтаргын эрэ хамсатан кэруэхтээххин!
Иккисинэн. Клиентэн харчыны оруургар, бэйэн да эйдээбэккэ атын илиин тарбахтарынан ыллын. Ол тумугэр хас да сыыса хамсаныылары онордун. Биир сурун быраабыланы кэстин, улэлиир илиин тарбахтарынан, эскэтун аттыгар туора дьон баара буоллар кинилэргэ кэстэр гына хамсаннын, харчыны ороон баран биирдэ куртканан саба бырахтын. Онон ол итэҕэспитин туоратар инниттэн, билинни сурун сорукпут. Икки илиинэн тэннэ улэлииргэ уэрэниэхтээхпит.
Чэ. билигин баран сынньанын! Муччургэннээх кун ааста.

Ити кэмнэ Сэмэн дьиэтигэр кэлбитигэр кэргэнэ-оҕолоро уэрэ-кэтэ кэрустулэр. Сэмэн дьиэ-кэргэн саамай сурун киситэ. Дьоллоох дьиэ-кэргэн аҕа басылыга. Бэрт кылгас кэмнэ бу 4-квартиралаах дьиэ, даача ылла. Бу куннэргэ «Волга» массыына ылаары харчы мунньуна сылдьар. Онтукатыгар бугун ботуччу соҕус суумманы биир тэрилтэ салайааччыта, кини

илиитигэр остуол аннынан ууммутун ылбыта. Онтон кини суобаса оонньообот. Убайдары кытта бииргэ сирэй-харах анньыспыта, улэлээбитэ ыраатта. Дьэ. уоруйах дьон. Кини да уэрэннэ. Бэрэлэру кытта олорон сур бэрэ буолла. Улэситтэр улэлиир олохторун хаачыстыбатын бэрэбиэркэлиир инспектор буолан улэлээбитэ, син балачча кэм буолла. Бэрт эрэйинэн бу дуосунаска, туора иккис хамнастаах буоларынан, кэмигэр балачча элбэх уп оонньотуллан бу дуосунаска тиксибитэ. Чэ, ол диэн. Ону бу дуосунаска тиксээт хас эмэтэ тэгул эгутэн ылла.
Ол киси дьылҕата, кини дьыала кумааҕытыгар хайдах суруйбутунан бысаарыллар. Хас биирдии тэрилтэҕэ киси элуулээх тугэн таҕыстаҕына, тэрилтэ салайааччытын сирэйгэ-харахха анньаллар. Туох баар улэ докумуонун барытын хасаллар. Улэтигэр сыана бысаллар. Суруннээн, кини улэ хаачыстыбатын инспектора хайдах суруйбутунан прокуратура кыраҕы хараҕын кэруутунэн тустаах салайааччы быыгабартан-кулуус хаайыытыгар тиийэ кысарыллыан сэп. Ол исин тэрилтэ салайааччылара кыбылыкка ыллаттардахтарына, кини илиитин «арыылыы» сатыыллар.
Бугун эмиэ оннук тугэн буолан балачча уптээх уонна биир бэрт кэрэ дьусуннээх кыысы кытта билсэн эрэ кэтэҕуллуулээх бэрт учугэй санаалаах –майгыннаах дьиэтигэр кэлбитэ. Хосугар киирээт кэлин сиэбин хастыбыта, харчыта суох. Улаханнык сосуйбута. Кини чуолкайдык эйдуур. Ол харчытын сиэбигэр уктубутун. Ол кэнниттэн тэрилтэтигэр кими даҕаны кэрсубэтэҕэ. Улэ чааса бутээтин кытта дьиэтигэр барбыта. Онон суолга ханна эрэ ороон кэбистэҕэ дуу? Ким эрэ сиэбиттэн хостоон ыллаҕа дуу?
Ону маны санаан-толкуйдаан кэрдэ да, тугу да тобулбата. Сарсынны кунугэр санаата батарбакка милииссийэҕэ тиийэн сайабылыанньа суруйда. Ол гынан баран ол сайабылыанньатыгар харчытын сууматын улаханнык аччатан, хамнасын эрэ уордарбыт уонна бысаарыы суругар «Дама Мааса» тусунан биир да тылы кыбыппакка суруйбута. Кини манна кыттыгастааҕа буолуо диэн тэбэтугэр олох киллэрбэтэҕэ.
Ол сайабылыанньа куораттааҕы милииссийэ управлениетын, отделын салайааччыларын кэрийэн баран, быйыл сана Томскайдааҕы милииссийэ оскуолатын бутэрбит Уголовнай розыска сана улэлээн эрэр Афанасьев Сергей диэн милиссиийэ лейтенанын кэруутугэр киирбитэ.
Бу киниэхэ маннайгы дьыалата этэ. Онон бэрт эппиэтинэстээхтик сысыаннасан Сэмэни хаста да хонтуораҕа ыныттаран, бысаарыы сурук суруйтаран баран. Онтукатын бэрэбиэркэлээн баран, туох да тумук оносуллубакка, онуоха-маныаха дылы хонтуруолтан усуллубута.

Бу кэнниттэн татаар Бааската Тимири бэйэтин идэтигэр такыйарын эссэ куусурдубутэ. куну быса чуорааннаах

манекеннарын кытта улэлээн тахсар буолбуттара. Тимир даҕаны бу уэрэххэ сысыана букатын уларыйбыта. Утумэн харчы амтана уонна маннайгы уоруйах хамсаныытын улахан долгуйуута Тимир бу уэрэххэ сысыаннасыытын тэрдуттэн уларыппыта. Кини урукку эттугэр оҕо-оҕо курдук ээл-дээл сысыаннасан, куннээҕинэн сылдьыбыта. Билигин кини бу дьарыкпын сайыннардахпына, олохпун оностуохпун сэп эбит диэн эйдэбултэн тирэнэн кырдьаҕас уоруйах этиитин биир да тылын сыыска тусэрбэккэ истэр уонна толорор буолбута. Бэйэтин толкуйугар миэхэ олохпор айахпын ииттэрбэр, мантан атын суол суох диэн тумук оностубута.
Онон бэрт кылгас кэм исигэр бу идэ сурун ирдэбиллэригэр сэп тубэсэр тасымнаах уоруйах иитиллэн тахсыбыта.
Бу «хаарты» дьиэтигэр харса-хабыра суох сууйсуулээх. Куруутун угус харчылаах, улахан сууйуулээх оонньуулары оонньуур. Арыт сымыйанан эппит курдук элбэх харчыны биир тугэннэ муччу тутан сууйэр, ол курдук эмиэ сууйтэрэр оонньуулаах уп министерствотын биир эппиэттээх улэситин Канаев Артем Васильевич диэн кисини бэлиэҕэ ылбыттара. Ол тас эттунэн кини куорат мааны рестораннарынан куулэйдиирэ уонна эйун сутэриэр дылы арыгыны исэрэ болҕомтоҕо ылыллыбыта.

Кырдьаҕас уоруйах Тимир хас биир хамсаныытын барытын ааҕа кэрэ сылдьара. Бэрт кылгас кэмнэ ханнык баҕарар бысыылаах-тасаалаах киситтэн хайа баҕарар сиэбиттэн киниттэн итэҕэсэ суох харчыны оруур буолла. Адьас тургэн хамсаныылаах тарбахтаах. Айылҕаттан бэриллибит талаан. Кылааннаан эрэ биэриэххэ. Билигин элбэх дьиннээх уулуссаҕа дьарык наада. Онно кини оруола диэн. бу уол маннайгы сырыыларыгар сыыса-халты туттубатын ситисиэхтээх. Ол исин туох баар хас биирдии хамсаныы улэ былааннаасынын, толкуйдаасынын билигин бэйэтэ оноруохтаах. Онон маннайгы хамсаныылары, кими тургутары бэйэтэ талара.
Бу «хаарты» дьиэтигэр харса-хабыра суох сууйсуулээх. Куруутун угус харчылаах, улахан сууйуулээх оонньуулары оонньуур. Арыт сымыйанан эппит курдук элбэх харчыны биир тугэннэ муччу тутан сууйэр, ол курдук эмиэ сууйтэрэр оонньуулаах уп министерствотын биир эппиэттээх улэситин Канаев Артем Васильевич диэн кисини бэлиэҕэ ылбыттара. Ол тас эттунэн кини куорат мааны рестораннарынан куулэйдиирэ уонна эйун сутэриэр дылы арыгыны исэрэ болҕомтоҕо ылыллыбыта.
Хас да куну быса Тимир уонна «Дама Мааса» такыйааччыларыттан сорудах ылан бу киси куннээҕи олоҕун уэрэтэн киирэн барбыттара. Сотору кэминэн кисилэрин уопсай мэтириэтэ оносуллан тахсыбыта. Бэрт тутаах «дохуоттаах» миэстэҕэ олороро бысаарыллыбыта. Саха сирин тутуутун бутуннуутун убулуур управление начальнига

буолара биллибитэ. .Онон хантан эбилик уптэнэрэ саба быраҕыллан бысаарыллыбыта. Бэйэтин олоҕун оностон олоруттан уонна хайдах олоххо хамсанарыттан кэрдэххэ балачча улахан убу матайдыыра кэстэрэ. Ол курдук ус оҕотун дьиэлээн, арҕаанан-соҕуруунан уэрэттэрэн олороро. Оҕолоро бары баай-тот олохтоохторо. Кэргэнэ куну быса маҕасыыннары кэрийэн тахсара. Улэлээбэккэ олороро.
Тугу билбиттэрин, кэрбуттэрин такыйааччыларыгар биллэрэ олороллоро. Биир кун кырдьаҕас уоруйах :

• Кисигитин сэбун уэрэттигит. Хайа туох толкуйдааххытый?-диэн ыйыта тосуйбута.

«Дама Мааса»:

• Саамай боростуойа хаартыга уктэтэн, онно сууйэн ылыахха. Онно бисиги курдук тасымнаах оонньооччулар, ханнык баҕарар тасымнаах оонньооччуну, онтон кинини хайдах баҕарар оонньотуохпутун сэп –диэн бэйэтин санаатын атастаспыта.

Онтон Тимир:

• Кунус дьиэлэригэр, ким да суох. Квартираларын аана боростуой английскай замоктаах. Онон туох да угус мачайа суох, квартираларын ыраастыахха- диэбитин кырдьаҕас уоруйах олох сэбулээбэтин биллэрбитэ.

-Машенька! Я же когда Вашу группу создавал. объяснил суть. Почему именно Вы, вместе с Тимиром в одной группе будете работать. Наша с тобой задача воспитать из Тимира высококлассного вора-карманника. А твоя роль здесь второстепенная. И твоя судьба уже расписана сверху. Выйдешь замуж. Нарожаешь детей. И материнские чувства возьмут вверх, тогда думать будете по другому. Твое дело –карточная игра.
А Вот насчет этого карточного притона думаете «власть» не знает? Знает, но не трогает. Потому –что мы повода не даем. У нас более-менее цивилизованно, клубная система. К нам приходят определенного социального уровня, самодостаточные люди. Людям, свойственно, отдохнуть от работы, и бытовой суеты. Кроме аркоголя, у нас все подают. Можете, покушать нормально. Светская беседа. Репутация и авторитет заведения очень дорого стоит, все это можно потерять в один миг.
Проблемы начинаются тогда, когда кто-то из них напишет заявление, что его ободрали или украли что-то в органах, тогда точно жить спокойно не дадут. Вот, поэтому мы его трогать здесь не будем.
А Вот Тимир! Почему, я дожил до старости. Потому что никогда не ходил на квартирные кражи. Там тебя вычислять быстро, лишние следы, личные вещи, отпечатки пальцев. И статья серьезная. А карманник-вор должен работать только с наличными деньгами, как в банке. В нашем деле. в первую очередь надо дружить со своей головой: думать, все заранее обмозговать, рассчитать и подготовится. Вот. тогда будет результат.
Так-что идите домой. еще раз. подумайте.

Татаар Бааската маннай утаа такыйар оҕолоро итинник дирин толкуйа суох этиилэриттэн, киэнник толкуйдаабаттар диэн толкуйтан санаата тусэ, кынахайан кыысыран кэлэ сыспыта. Онтон бэйэтин кэмигэр, кини Тимир саасыгар мин ким этибиний диэн эргитэ санаан баран, бэйэтиттэн бэйэтэ кулэн кэлбитэ. Ити Тимир саасыгар, кини бас баттах сылдьар, сорук-боллур уол этэ. .Кини санаатын ким да ыйыппат этэ. Кини уон сылы быса турууласан туран дьарыктаммыт улэтин тумугун –ити Тимирин икки ый исигэр басылаата.
Аарыма кырдьаҕас, олоҕу олорбут, барытын кэрсубут киси толкуйуттан ити сана олоххо уктэнэн эрэр «молокочуостар» толкуйдара кырдьык даҕаны букатын атын буолара чуолкай. .Ити кэнниттэн татаар Бааската санаата кэнэн, кэтэҕуллэн кэлбитэ.
Онтон «дама Мааса» уонна Тимир такыйааччылара кинилэр этиилэрин ылымматаҕыттан улаханнык хомойботохторо, ол гынан баран сорудах ылбыт дьон бысыытынан иккистээн кисилэрин куннээҕи олоҕун эссэ болҕомтолоохтук уэрэтэн баран, болдьоммут кэмнэ бэйэлэрин толкуйдарын такыйааччыларын кэруутугэр киллэрбиттэрэ.
Кинилэр болҕомтолорун Артем Васильевич кэпсэтиилээх эбилик убун ыларыгар тусааннаах дьонун кытта куруутун улэ чаасын бутуутэ «Волна» ресторанна кэрсэрэ, ол ылбыт бэригин бэйэтин кытта илдьэ сылдьар дипломатын исигэр уктара бэлиэҕэ ылыллыбыта. Улэтин кэннэру куннэригэр дипломата суох тахсара, быса дьиэлиирэ. Онон кисилэрэ дипломаттаах таҕыстаҕына бугун бэрик ылар кунэ эбит диэн толкуйданара. Бу кэмнэ общепит тэрилтэтэ куоратка олох суоҕун кэриэтин исин «Волна» ресторана кунус боростуой норуоту асатар инниттэн остолобуой бысыытынан улэлиирэ. Артем Васильевич «Волна» ресторанна остолобуой бысыытынан улэлиир бутэсик мунуутэлэригэр болдьох кэмин бысысан кэпсэтиилээх дьонун кытта кэрсэрэ. Дьонун наар биир усук остуолга кэрсэрэ. Кэпсэтиитэ эрдэ ыытыллыбытын бысыытынан манна «бэрик» эрэ бэрсиитэ буолара. Буолар буолбат кэпсэтии быысыгар биир-икки чааскы кофе исиллэрэ. Ол кэнниттэн Артем Васильевич болдьоспут киситэ тахсан барбытын кэннэ кылгас кэмнэ соҕотоҕун олоро тусэрэ. Ити кэмнэ дипломатын муостаҕа уурара. Онтуката аасан исэр киси илиитин исигэр турара. Ону бэлиэтии кэрэннэр уоллаах-кыыс такыйааччыларыгар, ол дипломаты бу кэмнэ итинник майгынныыр дипломатынан уларытарга диэн этии киллэрбиттэрэ. Ол этиилэрин кырдьаҕас уоруйах бары эттуттэн ыараннатан кэрэн баран сэбулуурун биллэрбитэ.
Онон бары тугу гынан, хайдах хамсанан ити толкуйу олоххо киллэрэри толкуйдаан барбыттара.
Сурун ыарырҕатар тугэннэринэн кисилэрэ манна куоратка атыыламмат дипломаты

илдьэ сылдьара учуотка ылыллыбыта.
Уларытыахтаах дипломаттара манна Дьокуускайга атыыламматын бысыытынан, аан маннай ол дипломаттарын хаартыскаҕа тусэрэн такыйааччыларыгар аҕалан биэрэллэригэр сорудах ылбыттара. Итинник дипломатынан хааччыйыыны, татаар Бааската бэйэтигэр ылбыта.
Ол кэнниттэн «Волна» ресторанна остуоллар хайдах туралларын утугуннэрэн онорон баран энин араас тугэннэри уэрэтэн баран, «Дама Мааса» кофелаах чааскыны тутан исэн, дьалкытан, алҕаска сыыса туттан бэйэтигэр уонна Артем Васильевичка кофе куттуохтаах. Ол кэмнэ Тимир кэлэн дипломаты уларытан илдьэ барар кэрунэр тохтообуттара.
Ону олоххо киллэрэргэ, артыыстар испиэктээкилгэ бэлэмнэнэллэрин курдук кун аайы кырдьаҕас уоруйах такыйыылаах бэлэмнэнии улэтэ куускэ ыытыллыбыта.

Онон бары тугу гынан, хайдах хамсанан ити толкуйу олоххо киллэрэри толкуйдаан барбыттара.
Сурун ыарырҕатар тугэннэринэн кисилэрэ манна куоратка атыыламмат дипломаты илдьэ сылдьара учуотка ылыллыбыта.
Уларытыахтаах дипломаттара манна Дьокуускайга атыыламматын бысыытынан, аан маннай ол дипломаттарын хаартыскаҕа тусэрэн такыйааччыларыгар аҕалан биэрэллэригэр сорудах ылбыттара. Итинник дипломатынан хааччыйыыны, татаар Бааската бэйэтигэр ылбыта.
Ол кэнниттэн «Волна» ресторанна остуоллар хайдах туралларын утугуннэрэн онорон баран энин араас тугэннэри уэрэтэн баран, «Дама Мааса» кофелаах чааскыны тутан исэн, дьалкытан, алҕаска сыыса туттан бэйэтигэр уонна Артем Васильевичка кофе куттуохтаах. Ол кэмнэ Тимир кэлэн дипломаты уларытан илдьэ барар кэрунэр тохтообуттара.
Ону олоххо киллэрэргэ, артыыстар испиэктээкилгэ бэлэмнэнэллэрин курдук кун аайы кырдьаҕас уоруйах такыйыылаах бэлэмнэнии улэтэ куускэ ыытыллыбыта.
Барыта санаа хоту бардаҕына, кыаллар буоллаҕына уоруллааччы дипломатын эссэ бэйэтигэр хаалларар курдук тубэлтэ эмиэ уэрэтиллибитэ. .Оччотугар кини тугу да сэрэйбэккэ дьиэтигэр дылы тиийэн баран биирдэ «бабат» дии тусуэхтэээҕэ. Ол инниттэн Тимир дипломат хайдах асылларын-сабылларын уэрэппитэ.
Онтон атын тугэнигэр кинилэргэ уонча мунуутэлээх бириэмэ эрэ баар. Ол курдук харах эрэ баайыытыгар турар дипломаты илиитигэр ыллаҕына, кисилэрэ асыыр сиртэн тахсарыгар суумката уларыйбытын билиэхтээҕэ. Ити кэм исигэр Тимир кинини уорбалаабаттарын курдук асыы олорор остуолугар олорон хаалыахтааҕа. Ол инниттэн кини бэрт тургэнник дипломаты ылаат даҕаны усус кисиэхэ биэриэхтээҕэ, ол оннутугар бэйэтэ «чэпчэтинэр» сиргэ баран кэлбит курдук хамсаныахтааҕа. Онон тугэниттэн кэрэн уоруу хас да кэрунэ барыта уэрэтиллибитэ.
Биир кун ааттаах=суоллаах

дипломаттара кэлбитинэн толкуйдаммыт тугэни олоххо киллэрии улэтэ саҕаламмыта. Бу кэмнэ «Мааса Дама» уонна Тимир «Волна» ресторанна сысыарыллыбыт дьон курдук кисилэрин манаан улэ чаасын бутэсигэр киэсээнни асылыктарын асыыр буолбуттара.
Татаар Бааскатын илиитэ-атаҕа усун этэ. Биир тугэннэ боростуой кэннэру улэсит кэруннээх нуучча киситэ кинилэр аттыларынан аасан исэн:
-Просили передать, что «клиент» идет на встречу- диэн сибигинэйэ былаастаах этээт сутэн хаалбыта. Ону кинилэр бэйэлэрэ да сэрэйэн олороллоро. Ол курдук биир бэрт маны танастаах тойон кэруннээх киси кэлэн Артем Васильевич остуолугар олорон балачча эр кофе испитэ буола олордо. Эр-этэр буолбата кисилэрэ бу тиийэн кэллэ. Билсэр дьон бысыытынан эн-мин дэсэн кэпсэтэн бардылар. Усуна суох кэпсэтии кэнниттэн, тойон кэруннээх киси остуол урдугэр култэйбит улахан дьыала кэнбиэрин хаалларан баран остуолтан туран бара турда. Ол кэнбиэри Артем Васильевич бэрт тургэнник дипломатын исигэр уктан кэбистэ уонна тугу да билбэтэх киси курдук кофе исэ олордо. Ол кэми кэтэсэ олорбут «дама Мааса» бэрт тургэнник хамсанан, синньигэс биилинэн оонньоон, хараҕынан тырымнаан остуол аннараа эттунэн исэн тууппулэтин хобулугун тосту уктээбитэ буолаат, кофелаах чааскыны бэйэтигэр уонна Артем Васильевичка ысан кэбистэ. Икки эттуттэн улахан сосуйуу-эмуруу буолла. Артем Васильевич маннай утаа ханнык баҕарар киси маннык тугэннэ хамсанарын курдук, эн-мин дэсэн исэн иннигэр куттаммыт сирэйдээх, эдэр, мааны кэруннээх кыыс турарын кэрэн санаатын уларытан кыысы уоскутарга баLF Аттынааҕы остуоллартан туэрт-биэс татаар Бааскатын дьоно ойон кэлэн, туора дьон уонна тусааннаах киси кэрбэтун курдук мэсэйдии туран баран кыыстаах эр киси тула кинилэргэ кэмэлэспутэ буолбута буола сылдьыбыттара. Ону кэрэн олорон кэруэх бэтэрээ эттугэр Тимир дипломаты бэрт тургэнник арыйаат, иситтэн харчылаах пакеты ороот онтукатын бэйэтин дипломатыгар уктубута уонна тахсар сир диэки барбыта. Кини дьолугар дипломат хатыыра бэрт боростуой эбит. Ол харчытын асыыр сир залын аанын унуор атыллаат. кэтэсэн турар кисиэхэ туттаран кэбиспитэ уонна бэйэтэ туох да кыттыгаса суох киси курдук кэлэн миэстэтигэр олорунан кэбистэ. Тимр уоскуйан баран кэрбутэ, Дама маасата артыыска бэҕэ, олох оруолугар киирбит. Артем Васильевисы тула суурэ сылдьан:
-Ой!Извините меня! Это, я виновата-дии –дии киситин пиджагар таммалаабыт кофе таммахтарын салфетканан сото сатыыр. Онуоха. аны киситэ кыбыстыбыта буолан, тэттэру чинэрийэр.
-Милая девушка! Не трогайте меня, я сам. Ол аайы кыыса

эссэ тэбиэсирэн туран:
Да, это я случайно. Видите, вот у меня каблук туфли сломалась. Еще раз примите мои извинения.
Ол быысыгар илиитигэр тута сылдьар тостубут хобулуктаах туфлятын кэрдэрэр.
Артем Васильевич асыы олорор дьон болҕомтолорун насаа бэйэбэр тардаары гынным дии санаат бэрт тургэнник хомунан ресторан иситтэн сулбу ыстанан тахсыбыта.
Тусааннаах дьон туораттан кэрдэхтэрунэ, туруоруллубут испиктээкилгэ артыыстар оруолларын урдук тасымна толордулар.

Бу сырыыга бары буолуохтаах тугэн эрдэттэн толкуйдаммытын бысыытынан буолуохтаах тугэн энкилэ суох барбыта.
Артем Васильевич бэйэтин киси бысыытынан характерынан ити аҕыйах кофе таммахтара кини кэстуумэр туспуттэригэр улаханнык аймаммакка исэрэ.
-Бу кэстуумун кэппитэ балачча усун кэм буолла. Уларыйар да кэмэ кэллэ. Наада буоллаҕына сана кэстууму атыыласыллыа –диэн толкуйдуу истэ.
Дьиэтигэр кэлээт угэсинэн бэйэтин улэлиир хосугар супту аасаат дипломатыттан бэрик харчытын сейфаҕа угуох буолбута, кэнбиэрэ суох. Сосуйуу бэҕэтун сосуйда
Урут хасан эрэ биир куустээх куулэйдээсин кэннэ балачча элбэх суумманы сутэрэн турар. онно кини итирик этэ. Онтон бугун кини биир да хааппыланы айаҕар укта илик.
Тириинэн буруллубут кириэсилэтигэр олорон бу чаас анардаах кэмин барытын тэбэтун исигэр ыараннатан эргитэн толкуйдаан кэрдэ. Бу дуосунаска аныахтарыттан элбэх сири кэрийдэ. энин араас дьону кытта билистэ, билбэтэҕин биллэ, кэрбэтэҕун кэрдэ. Дьон кырыылаахтарын да, бэтэстэрун да кытта бииргэ билсэн улэлэсэн кэллэ. Араас тугэннэр. тубэлтэлэр барыта буолаллара. Кини олоҕун суола мускуурдаах. Аллараа да тусуулээх кэмнэр эмиэ бааллара. Ол гынан баран олох умса охсуллубакка сылдьар. Онтон барытыттан сырбас гынан халты оҕустаран тахсыытыга кини бэйэтин тэбэтун олоруутугар махтанара. Олоҕор баар учугэй да. кусаҕан да эруттэри барытын эргиччи толкуйдаан кэрэ сатыыра. Инньэ гынан тугу эрэ тобулан баар баласыанньаттан муччу кэтэн тахсара.
Соторутааҕыта биир профсоюз тос курдук тойонун кытта бииргэ асаабыттара. Ол киситэ холуочуйан баран эмиэ дьиибэ соҕустук хамнас харчытын сутэрбитин кэпсээбитэ. Билигин эмиэ киси сатаан эйдээбэт тугэнэ буолла. Билигин кини ити ресторанна чаас анара эрэ олордо. Ол кэмнэ ити эдэркээн кыыс кэлэн кофе тоҕон мучумаан тэрийэ сырытта. Ол тумугэр ити аттыбар тула суурэ сылдьыбыт дьоннортон хайалара эрэ ылбыта чуолкай. Эйдээн сирэйдэрин кэрбэккэ да хаалбыппын.
Кини эйун санаатын бу тэрээсиннээх уоруу эбэтэр быстах тугэн дуу?- диэн толкуй мосуоктуура. Эскэтун тэрээсиннээх уоруу буоллаҕына ити эдэркээн.

мааны сэбэрэлээх саха кыыса кыттыгастаах буолан тахсар. Оччотугар кини ким эрэ, саба быраҕан «кулук» эруттэр болҕомтолорун тардыбыт буолан тахсар. Оччотугар кинилэри бэйэттэн тэйиччи тутар инниттэн тэсэ да баҕарбатаҕын исин милиисийэҕэ сайабылыанньа биэрдэххэ эрэ табыллыысы диэн тумуккэ кэлбитэ.
Кини толкуйа боростуой этэ. Сайабылыанньа тумугунэн милиисийэ улэситтэрэ ресторан улэситтэрин доппуруоска ынырдахтарына, ол сурах «кулук» эруттэргэ исиллиэхтээх. Оччотугар ол дьон сэрэхэчийэн киниттэн тэйиччи сылдьыахтаахтар диэн толкуйтан. сарсынны кунугэр куораттааҕы милиисийэ органыгар сайабылыанньа суруйбута. Ол сайабылыанньаҕа, бэйэтин хара дьаллыгыттан тэйитэр инниттэн куннээҕи илдьэ сылдьар харчытын уордарбыт курдук суруйбута.

Дьокуускай куорат исигэр тэрээсиннээх уголовнай элеменнэр чэмэхтэрэ Сэбиэскэй былаас саҕана урдуку Коммунистическай партия кыраҕы хараҕын аннынан улахан болҕомтоҕо ылыллан сылдьаллара. Инньэ гынан «кулук эруттэргэ» кэмиттэн кэмигэр куустээх алдьатыылаах охсуулар оносуллаллара. Итинэн сибээстээн Саха сирэ урукку эттугэр кулуусэ суох хаайыы аатырдар даҕаны, куорат исигэр уопсастыбаннай бэрээдэк баара. Ол гынан баран Аҕа дойду сэриитин кэнниттэн сэрии кыттыылаахтара, Саха сирин баайын-дуолун хостуу Союз арҕаа эттуттэн араас омук кургуэмунэн кэлиилэригэр, кинилэри кытта бииргэ араасынай эруэллэр кэлитэлээбиттэрэ. Араас киси уэйбэтэх, кууппэтэх бысыылара тахсыталаабыта. Ол да урдунэн дьоллоох Дьокуускай куорат исигэр урдук тасымнаах. тэрээсиннээх уоруйахтар бэлэхтэрэ суох диэн эйдэнэрэ. Итинэн сибээстээн, бу кэмнэ дьон харчытын уоруу иннэ-кэннэ биллибэт дьыалалага киирсэн улахан болҕомтоҕо ылыллыбакка улэлэрин сана саҕалаан исэр эдэр улэситтэргэ суктэриллэрэ. Ол сайабылыанньа эмиэ Афанасьев Сергей диэн милиссиийэ лейтенанын кэруутугэр киирбитэ. Сергей сайабылыанньа сунньунэн Артем Васильевисы уонна ресторан улэситтэриттэн бу тубэлтэ сунньун ыйыталыспыта. Ким да тугу да куттуэннээҕи эппэтэҕинэн уонна уордарааччы ууну тасыйар кэрдэрууну эппитинэн дьыала арыллыбат турукка киирбитэ. Ким да тугу да кэрбэтэх, . билбэтэх буолан хаалбыттара. Милииссийэ лейтенана Сергей бу дьыаланы, иннинээҕи дьыаланы кытта майгыннаьалларынан бииргэ холбоон баран онуоха-маныаха дылы быыллаах ыскаапка укпута.
Уп министерствотын улэситэ хараҕа туолбатынан уонна инсэтинэн уонна быдан астаах-танастаах сиргэ олорорунан, ол кэннэру профсоюз улэситин курдук буолуо дуо? «Кулук» киллэринэр дохуота быдан ордук. Кун аайы да буолбатар Саха сиригэр улахан тутуу ыытыллар

буолла да, уп-харчы кини хармааныгар уу сууругун курдук кутуллан киирэрэ.
Бу сырыыга муччу туттарыы бу иннинээҕи хамсаныы курдук буолуо дуо? Татаар Бааската иннигэр остуолга чэмэхтэнэн сытар харчыны бэрийэ олорон. Санаата улаханнык кэнньуэрэн олороро. Биричиинэтэ боростуой этэ. Кини уйэтигэр оннооҕор буолуох харчыны –убу кэрэн кэллэ. Кини бэйэтин курдук тасымнаах урдук кылаастаах уоруйаҕы иитэн эрэриттэн уэрэрэ.

Бу сырыыга муччу туттарыы бу иннинээҕи хамсаныы курдук буолуо дуо? Татаар Бааската иннигэр остуолга чэмэхтэнэн сытар харчыны бэрийэ олорон, санаата улаханнык кэнньуэрэн олороро. Биричиинэтэ боростуой этэ. Кини уйэтигэр оннооҕор буолуох харчыны –убу кэрэн кэллэ. Ол онно тэннээтэххэ бу харчы буолуо дуо! Ол гынан баран, бу кыра куорат тасымыгар балачча улахан уп. Онон бу уптэн «общакка» харчы киирдэҕинэ уол тусунан кэпсээн куорат «кулук» эттулэригэр тарҕанара чуолкай. Кини бэйэтин курдук тасымнаах урдук кылаастаах уоруйаҕы иитэн эрэриттэн уэрэрэ. Суруллубатах уоруйах сокуонун бысыытынан кини оҕото суох киси бэйэтин курдук уоруйаҕы иитэн тасаардаҕына кини тусунан эйдэбул бу такыллыбыт эдэр уоруйах аатын суолун кытта бииргэ уусаан кини тусунан эйдэбул тусааннаах дьон ортотугар сылдьыахтаах. Кини билигин бу уйэтин моноон эрэр сиригэр тэрээсиннээх уоруйахтар оскуолаларын тэрийэн олоробун диэн этэригэр кыахтанан эрэр. Ол мантан антах тэруттэнэн тирэхтэнэн манна акылаат буолан хаалыахтаах. Кэмиттэн кэмигэр бу Тимир курдук туспа талааннаах уоруйах куэрэйэ тустэҕинэ аймалҕан буола тусуэхтээх уонна уоста-уоста салҕанан бара туруохтаах.
Бу сырыыга тус-туспа оруолларга бэрт элбэх киси кытынна. Бу курдук эрдэттэн барыта толкуйданар буоллаҕына уоруйаҕы хайдах да тутар кыахтара суох, быстах кыбыллыбыт дьон тутуллуохтара да сотору дакаастабыл суоҕунан босхолонуохтара. Ол гынан баран бириэмэ кэмчи. Кини сотору кэминэн Тимири кытта арахсарын билэрэ. Кинилэр дьайбыт дьайыыларын кэлин тисэҕэр чэмэхтээн биир дьыала онордохторуна. кинилэри куустээх органнар эккирэтисэн барыахтаахтар. Онуоха-маныаха дылы онкуларыгар оҕустарбакка сылдьаллар. Оннук толкуйга норуот туруорсуутунан тиийиэхтээхтэр. Оччотугар эн атын куоратка сырбас гыныахтааххын. Уоруйах олоҕо оннук. Бииртэн биир куоратка кэсэн исиэхтээххин. Онтуката кини санаатыгар эдэр эрдэҕинэ романтика этэ.. Бииртэн биир сана куорат, куораттар саамай мааны рестораннарыгар куустээх асылыктар, кырасыабай дьахталлар, харчылаах киси тула суурэ сылдьан иннигэр-кэннигэр тусэр куннээҕинэн быстах доҕоттор-атастар элбэхтэрэ.

Ол гынан баран бу кини олоҕун олорбут кырдьаҕас уоруйах биир эттунэн Тимиргэ бэйэтинэн солообут уоруйах олоҕун олох баҕарбат. Сирэйинэн эттэххэ бэйэтин кэмигэр баай-тот олохтоох, Казань куорат биир тирэх ыалларын Мансуровтар хааннарын кини эллэҕунэ аны ким ааттатыай? Ким да суох. Бу ыарахан эйдэбул, кини олорон кэлбит олоҕун сурун эйдэбуллэрин туора соторо. Ол исин бу уолу тэсэ даҕаны уоруйах идэтигэр такыйдар, кэннэру дьон олохторун суолунан бар, уэрэн идэтэ ылан. дьиэ-кэргэннэнэн оҕолонон –урууланан олор диэн эйдэбулу биэрэ сатыыра. Онно холобур бысыытынан: -Кини бэйэтин уоруйах киси олоҕун. атын дьон олоҕун кытта тэннээн толкуйдууругар Тимиргэ тиэрдэ сатыыра.

Санаатын дуйдаан бу кэлин булбут убунэн тэрээбут куоратыгар, биир эттунэн айыытын –харатын саптарар. иккис эттунэн аатка-суолга мечеть туттарда. Киси уэсээттэн бэриллибит айыылар ыйбыт суолларынан барыахтааҕын дьосун саасыгар уктэнэн баран биирдэ эйдээбутэ. Онуоха дылы бысах биитин устун олорон кэллэ. Улахан кысалҕа кысайан дойдутуттан тэйэн бу Саха сирин буллаҕа. Киэн Россияҕа иэсэ элбэх. Бэрэ олоҕун сокуонунан салайтаран бу дойдуга сылдьар. Атаҕастаабыт да, атаҕастаммыт да киситэ элбэх. Эрдэ олорбут олоҕун ситимнэрэ тэттэру тарда сыттахтара. Инники олоххун ааспыт олоҕун бысаарар. . Дьылҕа-хааны олох тосту тутан, олорор олоххун атын хайысханан ыытыыны биир эмэтэ киси кыанара буолуо, кини кыаммата. Арай сурун дьаллыгын саас баттаабытынан хаартыга кубулутта. Бу кэлин Тимири кытта куомуннасыаҕыттан эйэ-санаата оннун булбакка сылдьар. Адьас тэрэппут оҕотун курдук ылынна. Бу кини билбэт иэйиитэ. Ол курду кону-маны саныы толкуйдуу олордоҕуна Тимир уонна «дама Мааса» хоско киирэн кэлбиттэригэр, остуолга сытар чэмэх харчыны дьахтар былаатынан саба сытарын «татаар Бааската» сулбу тардан ылбыта. Тимир иннигэр кини бу саасыгар дылы кэрбэтэх утумэн элбэх харчыта чэмчэйэн сытара.

-Тимир кэрдун дуо? Бу бугунну итиччэ элбэх дьон кыттыгастаах хамсаныы барыта биир тугэн тусугар тэрилиннэ. Эн ити дипломаты кыл тугэнигэр асан онтон бу харчыны ыларын тусугар. Айыыларга махтал, дипломатын хатаабакка илдьэ сылдьарыгар. Дипломаты уларытар да наадата суох буола тустэ. Сутугун дьиэтигэр тиийэн булбута буолуо да, онуоха дылы бисиги суолбут онолуйдаҕа. Аны ити кисиэхэ бисиги болҕомтобутун уурбаппыт. Мин бэйэм уйэбэр биир кисини иккитэ хармааннаан турабын. Ол мин тэрэппуттэрбин ГПУ-ларга донуостаабыт бисиги дьиэ –кэргэни кытта кэккэлэсэ олорбут ыал аҕаларын. Ол иэс иэстэсии бысыыта этэ. Онтон дьиннээх

уоруйах ханнык да тугэннэ биир кисиэхэ иккистээн эргиллиэ суохтаах. Ити эмиэ суруллубатах сокуон. Ити мин этэрбин Тимир тэбэҕэр хатаан ис. Ол барыта кэлин тисэҕэр эн тириигин харыстыаҕа –диэн кырдьаҕас уоруйах хайгыыр уонна уэрэтэр курдук уолу такыйан биэрбитэ.
-Ол гынан баран «кулук» эруттэр бу киси тусунан билиэхтээхтэр, ону мин «Шестипалайга» тиэрдиэм. Онтон аннараа эттэ кинилэр дьыалалара –салгыы санаатын атастасан куорат хаайыылаахтарын чэмэхтэрун кытта сибээстээҕин бигэргэппитэ.
Бу тумугэр Тимир биир «Волга» массыынаны атыыласар упкэ тиксибитэ. Бу оччолорго сэҕумэр харчы буолара, ол курдук боростуой дьон бу кэмнэ уйэлэрин тухары хамнастарыттан ордорунан мунньан олох олорор уйэлэригэр бэрт нэсиилэ маннык мааркалаах массыынаны ыллахтарына айыыларыгар махтаналлара.
Ол убун Тимир такыйааччытын субэтинэн киниэхэ тирэх буола сылдьар «аппа унуордар» кыра саастаах оҕолор бэлэхтэрун уопсай уптэрин тэрийэргэ укпута.
Бииргэ биир олбуорга оонньоон улааппыт уолаттара Витькалаах, Костя уэруулэрэ мунура суоҕа.

Ол убун Тимир такыйааччытын субэтинэн киниэхэ тирэх буола сылдьар «аппа унуордар» кыра саастаах оҕолор бэлэхтэрун уопсай уптэрин тэрийэргэ укпута. Бу кырдьаҕас уоруйах биир угаайыта буолара. Харчы счета сбербанкаҕа кини аатыгар асыллыбыта. Харчы хайдах тусанылларын, кимиэхэ кэмэ бысыытынан барарын уолаттар бэйэлэрэ бысаараллара, ону барытын татаар Бааската сбербаантан ол харчыны ыллаҕына эрэ, кинилэргэ тиксэрэ. Итинэн кини бу кыра саастаах оҕолор бэлэхтэрун бэйэтин илиитигэр ылбыта. Киниэхэ илии-атах, кулҕаах =харах буолар тургэн атахтар илии анныгар сылдьаллара туох кусаҕаннаах буолуой.. Ол да урдунэн Тимири кытта биир олбуорга оонньоон улааппыт уолаттара Витькалаах, Костя уэруулэрэ мунура суоҕа.
Витька Петка-цыганы уодьуганныаҕыттан ыла, кини аата-суола « Аппа унуордар» оҕолорун орто тугар мунура суох буолбута. «Аппа унуордар» кыаҕырбыттара даҕаны, куорат анарын кэрэн олороллоро. Бэйэҕэ дохуот кириитэ уруккуга тэннээтэххэ быдан ордук, ол гынан баран бу Тимир соҕотоҕун киллэрэр убугэр ханан да тэннэспэт. Ол эмиэ эйдэнэрэ, бу уолаттар атастара букатын атын тасымна тахсыбытын кэрэ сылдьаллара. Ханнык дьон Тимири эрэ тута сылдьалларын, кимнээҕи кытта куодуруса сылдьарын билэллэрэ.
Кинилэр кэруулэригэр сылдар угус оҕолор суруннээн кыаммат, элбэх оҕолоох уонна арыгысыттар сыдьааннара буолаллара, инньэ гынан сорох ыалга арыт ардыгар куннээҕи килиэп да кэстэрэ кытаанаҕа.
Онон бу атастара кинилэргэ укпут убэ олус улахан кыаҕы биэрэрэ.

Ол тумугэр Витька бэйэлэрин уолаттарын

кэрэ сылдьан кинилэр угус куннээҕи кысалҕаларын бысаарса сатыыра. Маннай утаа ус олох кыаммат ыал оҕолорун эйээбутэ. Кинилэр танастарын-саптарын уларыппыта. Биир уоллара ыалдьан сытарыгар, эмин-томун ороскуотун тэлээбутэ. Ол быысыгар « Кириэмилгэ» дьиэлэриттэн ууруллэн кэлэр оҕолорго хонук асылыктарын бысаарбыта.
Ханнык баҕарар киси аччык. кыаммат кэмигэр киниэхэ кэмэлэспут кисини хасан да умнуо суоҕа уонна кини тусугар ууга да, уотка да киириэ. Онон Витька аата-суола уолаттар ортолоругар эссэ урдээбитэ. Билигин кинилэр истэригэр сурун соругунан «Кииннэри» кытта холбосуу боппуруоса турара. Оччотугар куорат урдунэн биир кииннэммит оҕолор чэмэхтэрэ уэскуэхтээҕэ. Бу бириэмэ ирдэбилэ буолара. Оччотугар уэсээттэн аллараанна дылы « кулук» эруттэр кииннэниэхтэниллиэхтээхтэрэ. Ол бары эруттэр интириэстэригэр сэп тубэсэрэ. Бу боппуруосу уэсээннилэр биир эттуттэн татаар Бааска, Шестипалайдыын атын эрутуттэн кииннэри кэрэн олорор «Сема-кулак» сэпсэсуу илиитин тутуспуттара. Инньэ гынан икки оҕолор бэлэхтэрэ туох да кыбырыйсыыта суох холбоспуттара. Бу улахан, куустээх бэлэх атын куорат кытыы эруттэрин бэлэхтэрун бэйэтин анныгар хам батталаан барбыта. Ол тумугэр Дьокуускай куорат урдунэн бэрт кылгас кэмнэ бары тасымынан кииннэммит «кулук» эруттэр холбосуктара тэриллибитэ.

Бу тугэнинэн куоратка бас- баттах сылдьар кыра оҕолор чэмэхтэрэ кииннэммитэ, бэрэдэктэммитэ. Бары уон аны кэрэ сылдьаллара тохтотуллубута. Куорат исинээҕи «кулук» эруттэр дьэ дьиннээхтик тэрээсиннээх бэлэххэ кубулуйбуттара.
Бу буолбут хамсаныылары боростуойдук эйдээтэххэ саната суох улахан харчыны онорорго тусаайыллара. Оннук маннык бытархай харчыга марайдаммакка. солуута суохха куустээх тэрилтэлэри аймаабакка сылдьарга оносуллара. Итинник дьасаныы тумугэр куоратка оҕолор икки ардыларыгар кварталынан, олорор сиринэн хайдысан охсусуу лаппа аччаабыта. Уулуссаҕа сунньунэн бэрээдэк баар буола туспутэ. Милииссийэ сводкатыгар андаатара бэргэсэни аасан исэр киситтэн куус эттунэн былдьаан ылыы, дьону солуута суох биричиинэнэн кырбаасын, халаасын кэрдэруутэ олох кыччаабыта.
Маны милиисийэ уорганнара бэйэлэрин учугэй улэлэрин курдук кэрдэрэн хайҕанар аатка сылдьыбыттара. Кэмигэр сэптээх ырыналаан кэруу оносуллубакка, ол кэлин оройуоннартан киирэн студенныы сылдьар оҕолор уонна куорат ыччаттарын икки ардыгар маассабай охсусууга тиэрдибитэ.

Бу буолбут кэстуулэр уонна Аҕа дойду сэриитин алдьархайа умуруйэн истэҕин аайы олох тупсуутун тумугэр «Аппа унуордар» уонна да атын кыра оҕолор бэлэхтэрун ортолоругар

ис тутулуктарыгар улахан уларыыйалары аҕалбыта. Урукку курдук бэйэ-бэйэни утары киирсии суох буолбутунан элбэх оҕону чэмэхтуур сыал=сорук суппутэ. Онон арыый кыанар ыал оҕолоро бу бэлэхтэртэн арахсан, тахсан барыталаабыттара. Ол оннугар бэлэхтэр харса-хабыра, тугу да сутэрэллэрэ суох, биир эйдээх-санаалаах о6олор бэлэхтэругэр кубулуйбуттара. Бу оҕолор бэлэхтэрун хамсаныыларын барытын «кэтэх» эруттэр хонтуруоллуур буолбуттара. Онон оҕолор бэлэхтэрун хас биирдии хамсаныылара уэсээттэн этилиннэҕинэ эрэ оносуллар буолбута.
Туох баар хамсаныы харчы оноруутун тусугар буолар буолбута.
Бу кэмнэ Тимир бу икки хамсаныытын тусунан кэпсээн «кулук» эруттэр ортолоругар киэнник тарҕаммыта, онон кини аата-суола бу дьон ортотугар ыйаасыннаммыта. Татаар Бааската аны Тимири соҕотоҕун сылдьан дьонтон ону-маны хармаанныырыгар болҕомтотун уурбута. Дьэ бу уоруйах саамай урдук чыпчаала.

Бу кэмнэ Тимир бу икки хамсаныытын тусунан кэпсээн «кулук» эруттэр ортолоругар тургэнник тарҕаммыта, онон кини аата-суола бу дьон ортотугар киэнник тэнийбитэ.
Татаар Бааската аны Тимири соҕотоҕун сылдьан дьонтон ону-маны хармаанныырыгар болҕомтотун уурбута. Эскэтун эн бэйэн соҕотоҕун ким да кэмэтэ суох анардас бэйэн сатабылгынан, бу иннигэр турар киситтэн ханнык баҕарар тугэннэ, кини билбэтинэн кыл тугэнигэр харчытын биллэрбэккэ ылар буоллаххына, эн хасан даҕаны куннээҕи килиэп тусунан толкуйдуон суоҕа, эн сиэбин хачыгырас харчынан туолуо. Дьэ бу уоруйах саамай урдук чыпчаала.
Ол оннугар эйиигин куруутун харчы «ыарахан тыына» эккирэтэ сылдьыа. Бу ыарыыны бэрт ахсааннаах киси тулуйар. Ону татаар Бааската олус учугэйдик билэр. Кини илиитин исинэн тэсэлээх элбэх харчы киирэн эргийэн тахсыбытын бэйэтэ да билбэт. Ханна баарый ол уп-харчы билигин?Кэлбитин курдук чэпчэкитик барбыта, куннээҕи кэрсуу дьахталларга, иннигэр кэннигэр тусэр ньыланнаспыт быстах доҕотторго, арыгыга, хаартыга! Бу кэлин силис тардынан бу кырыы, тымныы сиргэ кэлэн кисилии олорор.
Татаар Бааската кини дьылҕата бу Тимири кытта биирин исин, олохторун суола арахсыахтааҕын этэру кэрэн олороро. Билигин уола Тимир уоруйах суолун талбытынан, ол олох сокуонунан салайтаран бэрт сотору тириитин харыстанан атын сиргэ сырбас гыннаҕына биирдэ эрэ, куустээх уорганнар кытаанах ытарчаларыттан муччу тусуэхтээх. Ол уоруйах олоҕун кэтэх эттэ. Тэсэнэн эн хармаанньык бысыытынан тасымын улахан, ол оччонон улахан куораттарга тиийиэхтээххин. Биир сиртэн, атын сиргэ кэсэ сырыттаххына эрэ, эн ол ытарчаттан муччуруйэн исиэхтээххин. Ол исин тыыннаах хааларын

тусугар, эн аатын-суолун иннигэр кэтэн исиэхтээх. Ханна да тиий, эн онорбут дьыалаларын тусунан олохтоох «кулук» эруттэр истибит-билбит буолуохтаахтар. Ол исин татаар Бааската билинни бэйэтин соругунан Тимири хасан, ханна баҕарар бэйэтин кэрунэр харчытын булунар гына уоруйах бысыытынан такыйыахтаах уонна кининэн хас да улахан кэпсээннэ, сурахха сылдьар дьыалалары онорторуохтаах. Бу туруоруммут соругун татаар Бааската олоххо киллэрбитинэн барбыта. Онон куннээҕи дьарык манекеннары кытта уоруйах бысыытынан маастарыстыбаны урдэтии улэтэ буолбута. Ону кытта сурун ирдэбил бэйэн сирэйин хараҕын бысыытын, тута-хапта сылдьаргын, хамсаныыгын хонтуруолга ылыыга болҕомто ууруллубута.

Дьэ. бу кэмтэн саҕаламмыта Тимири дьиннээхтик уоруйах идэтигэр такыйыы. Маныаха дылы татаар Бааската кинини тургутан эрэ кэрэ сылдьыбыта.
Татаар Бааската бэйэтин толкуйугар биир эттунэн бу уолу муччу тутара олох сатаммат, бу уолга урдук кылаастаах уоруйах буоларыгар. айылҕаттан бэриллэр кыах барыта баар. Чочуйан эрэ биэриэххэ наада, эйун-санаатын саасылаан чэмэхтээтун даҕаны онтон антах олоҕун суолун солонор кыахтаах. Кини санаатыгар, бу икки тугэннэ хамсаныытынан Тимир кини «тургэн» эрэ тарбахтааҕын кэрдэрдэ.
Оо. онтон эн дьиннээх урдук тасымнаах хармаанньык буолар буоллаххына, эйиигиттэн идэн ирдэбилэ угус буоллаҕа. Анардас эйиигин сонордосо сылдьар куустээх уорганнар хас биирдии хамсаныыларын суоттуу сылдьаннын кинилэртэн муччу тусэр инниттэн биир хардыы инники хамсана сылдьыахтааххын. Ону эн чэмчэкэн олоруута бысаарар. Бары кэстууну, тугэни барытын анааран толкуйдуу сылдьыахтааххын уонна сэптээх тумук оностон исиэхтээххин. Боростуойдук эттэххэ тэбэн олоруута учугэй буолуохтаах, саахыматчыттартан итэҕэсэ суох араас комбинацияны барытын эрийэ толкуйдуур буолуохтааххын. Оччотугар эрэ эн бу идэнэн усуннук, уйэн тухары айаххын ииттэ сылдьыаххын сэп.
Бу олоҕун суолугар уктэниитигэр аҕалыы сысыаннаспыт такыйааччылаах этэ, кини оҕо саасар араначчылыы сылдьыбыта. Итинник такыйааччылаах буоллаххына, биирдэ эрэ эн уоруйах урдук чыпчаалыгар тиийэҕин. Оннук киси эн маннайгы хардыыларгар тирэх буолар.
Онтон кэлин бэйэтэ туспа суолланан баран, кини бэйэтин олоҕор биирдэ эрэ килиэткэ нэнуэ олоро сылдьыбыта. Ону даҕаны Одесса куоратка олох доҕорум дии сылдьар киситэ уган биэрбитэ. Онтон ыла кини кимиэхэ да итэҕэйбэт, бэйэтин толкуйунан сылдьыбыта. Кини урдугэр» хара былыттар» сабардаан эрэллэрин хайдах эрэ этинэн-хаанынан билэрэ. Ону татаар Бааската «усус харах» диэн эйдэбулунэн эйдуур.
Союсу барытын

кэрийдэ. ханна-ханна тиийбэтэҕэй? Туора дьон кэруутугэр эрэ уоруйах –хармаанньыт олоҕо «романтика» буоллаҕа, куруутун харчылаах сылдьар кисини ким ордугургаабат буолуой? Ол гынан бу олох кэтэх эттугэр бэрэлуу сокуоннаах олохтоох, ардьай тиистээх эр бэртэрин кытта куэн анньыса, эн-мин дэсэ сылдьаҕын. Туох барыта буолуон сэп. Утумэн угус кулук уп-харчы сысыаннасыытыгар киирэҕин. Ол онно баар кыбытык сысыаннасыылар уэскээсиннэриилэриттэн муччу тусэн исиэхтээххин. Дьэ онно эн усус харахтаах, олоххо фортуналаах буоллаххына эрэ муччу тусэн исиэхтээххин. Онон уолун Тимири ол ирдэбиллэргэ сэп тубэсэр гына иитэн тасаарыахтаах.
Татаар бааската итинник толкуйдартан сирдэтэн Тимири бэйэтигэр олордубута уонна кунустэри-тууннэри Тимири уоруйах идэтигэр такыйан киирэн барбыта.

Аарыма кырдьаҕас кэм-кэрдии ирдэбилинэн саас баттаасынынан куннээҕи олоҕор быстах-быстах утуйан турар. Киэсээ харанардаҕына утуйар, сарсыарда халлаан сырдыыта усуктан уолун усугуннаран такыйбытынан киирэн барар. Тимир маннай сарсыарда эрдэ турарын ыарырҕатар этэ, ол гынан баран киси туохха-туохха уэрэммэтэҕэ баарай. Кэлин эрдэ турарын бэйэтэ да сэбулуур буолбута Уу чуумпуга, куорат олоҕо усукта илигинэ тыас-уус суоҕар киси уэрэҕи ордук ылынымтыа буоларын, Тимир этинэн-хаанынан билбитэ. Дьэ уонна уоруйах быысыытынан дьиннээхтик такыллан эрэрин эмиэ эйдээбутэ. Тоҕо диэтэххэ уэрэтии хайысхата олох уларыйбыта. Туох даҕаны дойҕох суох буолбута. .Иннигэр манекенна турар эр киси пиджага туулугэр кытта киирэр буолбута.
Бу пиджак сиэптэриттэн энин араас бысыылаах бумажниктары ороон ылыы албастарыгар куну быса такыллыы буолар буолбута. Биирдии хамсаныыны хастыы да хонукка хатылаасын оносуллара.
Тимир бэйэтин олоҕор бэрт аҕыйайахтык оскуолатааҕы форманы кэппит оҕо, бу эр дьон пиджактарын сиэптэрэ тигиллибит бысыыларыттан, хайдах киси:-эмис эттээх-сииннээх эбэтэр кэтэх. спортивнай бысыылаах-тасаалаах киси кэтэ сылдьарыттан сибээстээн энин араастык сыталларыттан кэрэн уоруйах бысыытынан хас сырыы аайы тус-тусунан хамсаныахтааҕын чэмчэкэтугэр дьэ киллэрэн эрэр. Бу иннинэ олох боростуойдук саныыра кэллим, бумажнигы ороотум, бардым. Онтуката энин араас ньымата элбэх эбит. Букатын дирин ис хосоонноох бэйэтэ туспа уэрэх эбит.

Татаар бааската Тимир болҕомтотун туох да атын тэрилэ суох анардас тарбахтар тургэн хамсаныыларынан кэстуум ис сиэбиттэн дьон кумаасынньыктарын хостуурга уурбута. Бу хармааннаасын буруукэ уонна кэстуум сиэптэриттэн хостоосуннартан саамай уустук кэрунэ. Эн бу харчылаах кисиэхэ ытыс

харысын курдук чугас туран дьайыыгын оноруохтааххын. Нууччалыы эттэххэ : лобовой атаакаҕа киирэҕин. Бу тугэннэ эйиигиттэн туох ирдэнэригэр татаар Бааската Тимири такыйара.
_Тимир! Внимательно слушай меня ! Если идешь на карманные кражи Вы должны действовать по неписаным законам карманников:

• Вор должен действовать наверняка, т. е в первую очередь нужно определить, что этот человек с деньгами и у него в кармане лежит №-ная сумма денег. Для этого Вы должны находится возле тех мест где крутятся деньги: на базаре, метро, вокзалах, в сбербанке, в магазинах и. т. д. и должны наблюдать.
• Выделить из толпы того человека с которым нужно поработать. Узнать в каком кармане он положил свои деньги, без бумажника, с бумажником и как он положил свой бумажник в карман. т. е самое главное Вы должны определить как лежит бумажник. Только после этого действовать. И должны работать в толпе.
• Вы должны избегать, тех людей которые одеты в обтяжку.
  -Вытаскивать из внутренних карманов пиджака денег при определенной сноровке делается так же легко, как с наружных карманов пиджака и брюк, самое главное здесь отвлечь внимание клиента. На передний план выходит артистизм и психологическая устойчивость вора. Если работаешь в команде имеются различные техники и методы реальной процедуры воровства из внутреннего кармана пиджака.
  Но, карманник – одиночка тоже имеет в своем распоряжении несколько приемов. Например, он может просыпать какой-нибудь порошок на плечо «жертвы»(на сторону, противоположную бумажнику) и сказать ей об этом. И начинаете встряхивать одной рукой этот порошок, а другой рукой чистит карман клиента. Пока Вы чистите его, Ваша рука скрывает все производимые им манипуляции.
  По скольку внимание «жертвы» должно быть отвлечено, карманник должен использовать различные стратегии удивления-продуманные заранее или импровизированные. Например, Вы должны сказать что –то вроде : «Ой, смотрите, какая красивая девушка?» или любую чушь, которая заставит жертву повернуть или задернуть голову. Пока человек задирает голову ее пиджак остается доступным для изьятия бумажника, его внутренние карманы можно обчистить.
  Так что, Тимир ! Всему этому нам нужно учится.

Тимири уулуссаҕа тасаарыан иннинэ татаар Бааската Тимири бэйэтин хаартылыыр дьиэтин улэситтэригэр боруобалаан кэрбутэ. Ол курдук Тимир татаар Бааската ыйан биэрбит кисититтэн тиийэн харчытын уоран ылан баран. тэттэру миэстэтигэр угуталыахтааҕа. Бу сорудаҕы Тимир энкилэ суох толорбута. Ол тумугэр татаар Бааската бэйэтэ да сосуйбута улэситтэрэ

кумаасынньыктарыгар илдьэ сылдьар харчылара куннээҕи кысалҕаны эрэ бысаарар сууммалардаах этилэр. Бэйэтин тусатыгар улэлэтэ сылдьар дьонун улаханнык баттыы сылдьарын эйдээн, уэйбэтэх эттуктэн тумук оносуллан улэситтэр илиилэригэр ылар хамнастара ботуччу эбиллибитэ.
Ол кэнниттэн даҕаны даҕаны татаар Бааската Тимири соҕотохтуу « кэнул бултка» тасаарбакка, эмиэ Дама Маасатыныын Дьокуускай дааҕы аэропортка кэлэр-барар дьону манаттара ыыппыта.
Манна кинилэр вокзал исин кэрийэн баран сэптээх клиены кэрсубэккэ, иккис этээскэ баар остолобуойу энэйбуттэрэ. Биир бэрт мааны танастаах, тойон кэруннээх бэдэн садан кэруннээх нуучча киситэ олоппоско пиджагын ыйыы быраҕан баран, бэрт инсэлээхтик асыы олорорун кэрбуттэрэ. Итиччэ «танара» байанайы биэрбитин Тимирдээх муччу тутуохтарын баҕарбатахтара. Бэйэ-бэйэлэрин кытта субэлэсээт икки аны арахсан. биирдэсэ Тимир анараа кисиэхэ олох ыкса аттынааҕы остуолга кэхсунэн олорбута. онтон Дама Мааса тэттэрутун ол нуучча киситин остуолугар утары олорбута уонна эдэр кырасыабай кыыс буоларынан бэйэтин бысыытын-тасаатын оностубутунан барбыта. Ол хамсаныыларынан бу киси болҕомтотун бэйэтигэр тардыбыта. Ол кэмнэ Тимир бу киси пиджагын сиэбиттэн онно баар портмоне иситтэн, балачча халын быысыгар американскай доллардаах харчытын ороон ылан баран, портмонетын тэттэру уган кэбиспитэ.