Оччолорго сэттис кылааска киирээри сылдьар оройунан көрбүт оҕобун. Ыаҕастаах диэн сиргэ күрүө тута сылдьабыт. Үлэлээн ортолоон иһэн, онно-манна аралдьыйан, ардыгар тустубута буолан, биһиэхэ биригэдьиирдиир Миисэ диэн устудьуон уол ньиэрбэтин балачча “сиэтибит” быһыылааҕа. Куйааһа да сүрдээх, аны уһуга биллибэт киэҥ алааһы эргиччи күрүөлүөх диэтэххэ, оҕо дьоҥҥо наһаа да сылаалаах, куһаҕан үлэ этэ! Ыаҕастаах – дэриэбинэттэн ырааҕа суох, кырабытыттан ыстаап тутта оонньоон, билбит аҕай сирбит. Ол да иһин куттаммаппыт, көҥүл сарылыыбыт, күлэбит, мэниктиибит. Миисэ ардыгар сырбаталаан кэбиһиэн баҕарар быһыылаах даҕаны, санаата буолбат. Үксүн кыбдьырынар, аһара бардахпытына, күргүйдээн ылар. Оннук мачайданан, атырдьах ыйын саҥата ити алааспыт күрүөтүн син  бүтэрдибит.        Салгыы Баттах диэн арыый тэйиччи баар кыра сиргэ алдьаммыт күрүөнү абырахтыыр сорудаҕы ыллыбыт. Биригэдьиир Миисэ  тэҥҥэ улааппыт Хаабычча диэн доҕорбун кытта иккиэммитин кэлээскэлээх матасыыкылыгар олордон, үлэлиэхтээх сирбитигэр илдьэн биэрдэ. Улахан үлэни бүтэрбит буоламмыт, саҥа сорудаҕы аанньа ахтыбат курдук туттабыт-хаптабыт. Син биир мэниктиирбитин тохтоппоппут. Миисэ сиргэ тиийэн, хайдах-туох үлэлиэхтээхпитин быһааран баран, бэрт дьикти кэпсээни кэпсээн, үлэбитин түргэтэппиттээх.    Алаас уҥа өттүгэр былыргы өтөх самналлан турара. Ыраахтан көрдөххө, ынах сүөһү, сылгы сытар. Балаҕан үс эрэ эҥээрэ хаалбыт курдук көстөр. Таһыгар сэргэлээх. Дьэ, Миисэбит маннык кэпсээннээх буолла. “Билигин 10 чааһы ааста. Эһиги, этэҥҥэ буоллаҕына, күнүс 2 чааһы ааһыыта бүтүөхтээххит. Мин ол эҥээр кэлэн ылыам. Биир чаас диэки эбиэттээриҥ. Уугутун харыстааҥ. 2 чааска ити өтөх иһиттэн эмээхсин тахсан, кытахтан уу баһыаҕа. Онтон куттанаайаҕыт. Айдаарбакка, аймаммакка сырыттахха, балаҕаныгар төттөрү киириэҕэ. Улаханнык одуулуу эҥин сатаайаҕыт...” – диэн, киһи куйахата күүрэр сонунун иһитиннэрэн баран, уолбут дэриэбинэ диэки айаннатан куугуната турда.    Хаабыччалыын бэйэ-бэйэбитин көрсөн кэбистибит. 2 чааска диэри бириэмэбит, эчи, кылгаһын! Хайдах эмэ гынан, ити кэпсиир хартыынатын көрбөтөх киһи! Онуоха диэри бүтэ охсон, бу сиртэн тэскилии охсуохха наада! Хаабычча күрдьэҕи ылла да, баҕана үүтүн хаспытынан барда. Хайабыт да, тугу да саҥарбат. Үлэлиибит эрэ. Ол былаһын тухары харахпыт өтөхтөн арахпат. Итиччэ үлүгэри истэн баран, аһыы олоруохпут дуо? Хамсаныы киэнэ кытаанаҕа буолла. Мэктиэтигэр, уу да испэппит. Мин харыга кэтэр чаһылаахпын. Арай санаатахха, бириэмэ барара түргэнэ сүрдээх. 12 чаас буола оҕуста. Онтон 1 чааһы ааспыта эрэ баар буолла. Дьулааннаах хартыына саҕаланара чаас аҥаарыттан кыра бириэмэ хаалыыта бүтэһик сиэрдийэбитин саайаат, алаас сыырын диэки бууппут быстарынан ыстанныбыт. Үстүрүмүөннэрбитин Миисэбит кэллэҕинэ ылар курдук, саҥата суох харахпытынан имнэнсибиппит.    Сыырга тахсан баран, арыый уоскуйдубут. 2 чаас буолара 10 мүнүүтэ хаалла... 5, 4, 3, 1... Мин чаһыбар улахан истириэлкэ “ньуулга” чиккэйэ тэбиитэ иккиэн аҥаар харахпытынан балаҕаммытын кэтээтибит. Сүрэхпит тыаһа бип-битигирэс. Кыаллара буоллар, кутталбытыттан куустуһан да олоруох курдукпут даҕаны, арыый улаатаммыт, кыбыстабыт. Уоран көрдөххө, сылгылар турбуттарын курдук тураллар, ынахтар сыппыттарын курдук сыталлар. Ол икки ардыгар 2 чааһы балачча ааста. Хартыына уларыйбата, ким даҕаны тахсыбата. Сотору билэр тыаспыт иһиллэн, Миисэбит иһэрэ көһүннэ. ¤уу! Үөрдүбүт да этэ!    Уолбут кэлэн, сирэйбитин-харахпытын көрүтэлиир, мүчүк гынар. Алааска түһэн, үлэбитин көрдө. “Маладьыастар!” диэн, санныбытыттан таптайда. “Хайа, уолаттар, аһыы илик эбиккит дуу?” диэтэ. “Аччыктаабатыбыт ээ”, – диэн, сарсыарда манна бэйэбит эрэ хаалыахпытыттан ньимийбит айахпын, дьэ, атан, саҥарбыт саҥабын бэйэм кытта атыҥыраатым. Үстүрүмүөннэрбитин хомуйан айаннаатыбыт. Ол иһэн Миисэ күлэр. Сотору тохтоон, адьас улаханнык, иэрийэ-иэрийэ күллэ. Биһиги тугу да өйдөөбөтүбүт. “Син боччумурар күннээх эбиккит ээ! Онно-манна аралдьыйбакка, үлэлэрин түргэнник бүтэрдиннэр диэн, эмээхсин туһунан сымыйанан кэпсээбитим. Бэйэҕитин туораттан көрөргүт буоллар! Дьэ, сирэй-харах бөҕөлөргүт!”– дии-дии, быарын тарбанна. Хаабычча, кыһыытыгар, сиргэ “лах” гына олоро түстэ. Мин уһун оту үргээн, онон сири сырбаталаабыта буоллум. Миисэбит уоскуйан, “аһааҥ” диэтэ. Ама дуу, хайдах баччааҥҥа диэри аччыктаабакка сылдьыахпытый?! Ыстыыр-ыстаабат аһаан киирэн бардыбыт.    Ити кэнниттэн үөрэх дьыла саҕаланыар диэри өссө хас да сиргэ күрүө өрөмүөннээбиппит. Миисэ кэпсээнэ, төһө да сымыйа буоллар, хайабытыгар даҕаны абааһыга итэҕэйэр саха иитиитэ баар эбит буоллаҕа. Сиргэ-уокка мэниктиирбитин тохтоппуппут. Билигин ыал аҕата, эһэтэ буолан олорон, оттуу-мастыы, бултуу да сылдьан өтөҕүнэн аастахпына, хоннохпуна даҕаны, Миисэ салыннарыылаах кэпсээнин наар өйдүү биэрэбин. Оннук ээ, сир-дойду барыта иччилээх. Киһи сиэрдээхтик сылдьыахтаах, өбүгэ сирин-уотун ытыктыахтаах.   Данил СЕМЕНОВ.
kyym.ru сайтан