ОО, ТАПТАЛ… Муся Биир киэһэ уолаттар кэлиилэрин саҕана кыргыттар уостарын кытартылар, баттахтарын тарааннылар. Арай Муся эрэ онно кыһаммат, кэлэллэр эрэ, бараллар эрэ. Киниэхэ, бастатан туран, дьиэтээҕи сорудаҕын толоруута, сарсыҥҥы үөрэх күнүгэр бэлэм буолуута этэ. Төрөөбүт дойдутугар да субуоннаһарыгар дьонун хата бэйэтэ сураһара, тугу эрэ сүбэлиирэ. Онон ыал кыра да оҕото дьаһаллаах буолар дииллэрэ оруннаах эбит. Ааны тоҥсуйан уолаттар үөрэ-көтө кыргыттар хосторугар киирэн, мас олоппосторго олорунан кэбистилэр. Макаар гитаратын тута сылдьарын көрөн кыргыттар эмиэ ытыстарын таһына көрүстүлэр, ырыа истээри ыксаатылар. Эдэр сылдьан киһи ордук туохтан долгуйарый? Биллэн турар, тапталтан буоллаҕа. Оттон бу оҕолор, олох суолугар саҥа үктэммит барахсаттар, туох да куһаҕаны өйдөөн көрбөт, кыраттан да күлэн бычыгырыы сылдьар чыычаахтар, ким эрэ көмүс оҕолоро буолаахтаатаҕа. Хос иһин уолаттар хойуутук ыстарыммыт одьукулуоннарын сыта тунуйан кэбистэ. Макаар оргууй гитаратыгар оонньоон, ураты эйгэни хамсатта. Кыргыттар астыммыт харахтара бу киэһэ эмиэ Макаарга ананна. Дьэ, хайа эрэ кыыһы дьоллуур диэбиттии, бары сэмээр көһүтэ саныыр курдук көрүҥнээхтэрэ. Макаар айаҕын атта да бүттэ, өссө тупсарга дылы буолара. Куудара баттаҕын суунан кэлбит буоллаҕына, эриллэҕэһэ өссө «бэргээбит» буолара. Варя куруук кини баттаҕын имэрийэ көрсөрүн кыргыттар бэлиэтии көрбүттэрэ. Ойоҕостуу турар остуолга Муся умса түһэн баран тугу эрэ суруйа олорор, кинилэр саҥаларын аахайбат. Арай Макаар ыллаатаҕына эрэ тохтоон ылар уонна сөбүлүү истэр ырыалардааҕын биллэрэн, Макаар толороругар сакаастаһар идэлэммитэ. «Эн эрэ хараххар Билэбин дьоллоохпун, Эн эрэ аттыгар Үөрэбин оҕолуу…» Макаар бу киэһэ саҥа ырыаламмытын ыллаан барбытыгар кыргыттар ситэ ыллаппакка, «Уаай, аай!» буоланнар, уолу тоҕо эрэ кыбыһыннарбыттара быһыылааҕа. — Ити кимиэхэ анаабыт ырыаҕыный? — Эчи, хаарыаны-ыы! Арай миэхэ буоллун? — Эс, баҕар, миэхэ буолуо дии! — дэспиттэрэ өрө тэйиэккэлэспит эдэркээн кыргыттар. Кинилэр хантан билээхтиэхтэрэй Макаар сүрэҕин түгэҕэр кими ордоро көрөрүн… Маннык үтүө киэһэлэр хатылана турбуттара. Устудьуон олоҕо биир күргүөмүнэн иннин диэки хорута турбута. Ол быыһыгар бу оҕолортон Геналаах Шура ыал буолардыы санаммыттара, Машалара букатын да хат буолбутун өр кистии сатаабытын билбиттэрэ. Төрүүр дьиэттэн таһааралларыгар саҥа төрөөбүт киһичээн аҕата суоҕа биллибитэ. Муся куруутун да буоларын курдук дьаһала киирэн, Макаары ыҥыран ылан, Машаны балыыһаттан арыаллан таһаарарыгар сорудахтаабыта. Инньэ гынан үс сыл биллибэккэ ааспыта. Бэһис кууруһу бүтэриигэ, оҕолор бары дьупулуом кө мүс кээри түбүгүрэ сырыттахтарына, кыргыттар хосторун түннүгүттэн арай аллара ким эрэ ыллыыра иһиллибитэ. Хос иһигэр остуол тула эксээмэн туттарарга бэлэмнэнэ олорбут кыргыттар бары ойон турбуттара. Ким буолуой? Макаар этэ. «Өйдөөрүүй, истээрий, Мин ыллыыр ырыабын, Кэрэ кыыс, сүрэххин Миэхэҕэ анаарыый! Хомотон, хоргутан, Быраҕан барыма, Дьылҕабын барытын — Эйиэхэ аныыбын!» Уопсай олохтоохторо бары кэриэтэ түннүгүнэн быгыаласпыттара, Макаар ырыатын истэн, бэл, хатыҥ хамсыыра. Баччалааҕы истибит кыргыттар Макаарга кирилиэс устун аллара диэки субурустулар. «Киһибит холуочук быһыылаах! Быыһыы охсуохха!» — диэн кыргыттар саҥалара иһиллибитэ. Таһырдьаны былдьаспыт Мусялаах Варя уопсай муннугуттан Макаары ыҥыра сатаатылар да, киһилэрэ хантайан баран ыллыырын тохтотор санаата суох. Өрө баран, эбиитин хаһыылаах буолла: — Муся-яя! Мин эйигин таптыыбын! Таптыыбын!!! — Ити хайа Мусяны этэрэ буолуой? — диэн Мусялаах Варя сибигинэһэ турдахтарына, Макаар өссө күүстээхтик хаһыытаатаҕа үһү! — Муся Никифорова, мин эйигин таптыыбын! — букатын да биһиги Мусябытын таптаан муҥнана сылдьар эбит буолбаат! Кыыспыт итиччэлээҕи истэн баран, ама, утары сүүрэн тахсыа үһү дуо?! Төттөрүтүн, куотар аакка барбыта, эбиитин кыыһырбыта. Доҕорум дии сылдьыбыт киһитэ тапталга билиммититтэн соһуйан хаалбыта. Биир киэһэ кыргыттар хосторун сэрэниин-сэрэнэн ким эрэ тоҥсуйара иһиллибитэ. Варя ааны арыйбыта, Макаар кэлэн турар эбит. Бу сырыыга гитарата суох этэ. Буруйдаах ыт оҕотун курдук сирэйдээҕэ, аан нөҥүө кими эрэ көрдүүрдүү өҥдөҥөлөөн ылбыта: — Дорооболоруҥ, кыргыттаар. Муся, баһаалыста, бырастыы гын. Тахса сылдьыый, кэпсэтиэххэ. — Муся суох. — Ханна барбытай? — Дойдутугар айаннаабыта. — Аадырыһын билэҕит? — Суох, этимээриҥ диэбитэ уонна кинини сураспат үһүгүн.   Сардаана Корякина кэпсээнэ, «Оо, таптал…» хомуурунньуктан быһа тардыы (Айар, 2025 с.)
edersaas.ru сайтан