Хаамаайы - 12 декабря 2011 11:54

    Верить не хочу и думать не хочу
Что придёт разлука и не сбудутся мечты…

• диэн ырыа көлүдүөргэ телевизортан иһиллэр.

Ити ырыа тыллара хайдах эрэ дууһам ортотунан киирдэ.
Арба ол хаһан этэй, бу ырыа өйбүн-санаабын аймаабыт кэмэ.
Сэттэ уонус сылар ортолоругар, оскуоланы бүтэрээт, «Оскуола – производство – үрдук үөрэх» – диэн девиһинэн совхуоска улэ5э киирбитим. Ол са5анаа5ы о5олор үксүбүт да5аны ол суолунан ааспыппыт. Хотон түннүгүнэн Москва көстөн турар – диэн буолара. Сорохторго кырдык – Москва көстөөччү. Ол да иһин биһиги выпустар үөрэ5и кыайан ылбатах курдукпут. Билигин үксүбүт дойдубутугар баарбыт. Үксүбүтугэр ол девиз: «Оскуола – производство – армия – производство» - буолбута. Армия кэннэ саңа үөрэхтэрин бүтэрбит о5олордуун туруктаһар кыах суох курдуга. Онон орто, орто-анал үөрэхтэринэн түмүктэнэрбит…
Күһүн, бала5ан ыйыгар, хотон ремонугар – Ньукулай о5онньору кытта үлэлиир буоллум. Хотоннор муосталарын, үрдүлэрин, ааннарын, түннүктэрин, күкүрдэрин, сургуйдарын ремоннуубут.
Биирдэ күнүс, хотон иһигэр үлэлии сырыттахпытына, кыргыттар бө5ө киирэн кэллилэр. Ньукулайбын кытта тугу эрэ кэпсэтэн баран тахсан бардылар. Ньукулайым тугу эрэ ыйар курдук туттар, илиитин далбаңнатар. Мин тэйиччи турар буолан көрөн эрэ хааллым. Тахсааттарын кытта киһибэр тиийдим. Ньукулайым кэтэ5ин тарбана-тарбана:

• Училище о5олорун ыыппыттар, хотон таһын ыраастата,
  кыралара да бэрт – диэтэ.

Түннүгүнэн көрдөхпүнэ, били кыргыттарым, хотон аттыгар сыыс хомуйа сылдьаллар. Эдэр киһи быһыытынан ымсыыра көрөн турдум. Кыргыттар барахсаттар ыллыы-ыллыы хотон таһын сыыһын-бө5үн биир кууча5а таскайдыыллар. Сотору-сотору тыал:
Верить не хочу и думать не хочу
Что придёт разлука и не сбудутся мечты…
– диэн ырыа тылларын охсон аһарар.
Киэһэ кулуупка киинэ буолла.

Табаарыспын Павлигы кытта бүтэһик эрээккэ киирэн олордубут. Киинэ са5аланан эрдэ5инэ залга кыргыттар бө5ө «то5о» кутуллан киирдилэр.

• Училище о5олоро кэлбиттэр, ферма5а сыыс ыраастыыллар –
  диэн, эрдэ билбит киһи быһыытынан дакылааттаатым.

    Ол икки ардыгар, кыргыттар проходунан кэлэн биһиги иннибитигэр, үөр кус көтөн кэлэн мончуукка «барылаабытын» курдук, олорунан кэбистилэр. Ону кытта, биир улахан ба5айы, халлаан күөх оңнөөх баанчык киинэбин бүүс-бүтүннүү бүөлээн
кэбистэ. «Широкоэкраннай» экран син кэңэс со5уһа да, баанчык кэннэ туох да көстүбэт. Хайдах да онон манан өңөңнөөн көрдүм да – «туһа суох». Дьэ элбэхтик бааллыбыт, сараччы тэрэйбит баанчыга буолан биэрдэ. Хайыамый, сыалай киинэни быһа, ол баанчыгы көрө, үөрэтэ

олордум. Киинэ бүтэн, тахсыыга, уот умайбытыгар көрдөхпүнэ: били «Баанчыгым» кыра уңуохтаах, хара моһуоннаах, эдэркээн кыыс-о5о эбит. Хайдах эрэ, сразу – сөбүлүү көрдүм. «Үңкүүгэ көрсүөхпүт» – дии санаатым.
Ол күн, кулуупка үңкүү буолуохтаа5а. Мин дьэ, үңкүүгэ били «Баанчыкпын» эрийсэрдии сананным. Сыалай киинэни быһа манаабытым да баар. Дьиэм кулууптан чугас буолан оргууй а5ай хомунан бардыбыт. Бардыбыт да диэн буолуо дуо? Уулуссаны эрэ туорааһын буолла5а. Кулуупка кэлбиппит хабыс-хараңа. Муңар ол са5ана уоппут чаастатык барара. Аны санаатахпына ГЭС уота кэлэ илик кэмэ быһыылаа5а, оттон дизель киэһэ уон иккигэ дылы үлэлиирэ. Дьиңэр ол ким да уолуйбат, обычнай дьыалата этэ.
Уопсайынан дэриэбинэ5э үңкүү уон икки кэннэ са5аланааччы. Биллэриигэ төһө да – то5ус, уон диэн сурулуннар, уон икки иннинэ – ким да кэлээччитэ суох. Кулуупка киирбиппит онно манна чүмэчи умаппыттар. А5ыйах киһи баара онно-манна бөлөхтөһөн көстөллөр. Дьон ситэри кэлэ илик эбит.

• Бу хараңа5а, дьон быыһыттан били «Баанчыкпын» хантан булабын? – диэн санаалар охсуллан аастылар.

    Ол кэмңэ кулууп дириэктэринэн будьурхай баттахтаах – куорат уола үлэлиирэ. Кини били мин бииргэ үлэлиир Ньукулайбар олороро. Тугунан эрэ аймахтара үһү. Ол уол муннук диэки баянңа оонньуу олорор. Билигин санаатахха: чүмэчи сырдыгар баянынан до5уһуолланан үңкүүлүүр үчүгэй да эбит. Ол уол соро5ор гитараны тыаһата-тыаһата ыллыырын өйдүүбүн. Санаабар:
«Всё, всё что в жизни есть у меня…» – дии-дии ыллыы олороро бу баарга дылы.
Үңкүүгэ баянынан вальсы, твиһи, тустебы, польканы оонньууллара.
Уонна да атын оонньуулары, үңкүүлэри оонньуурбут. Көр буолааччы.
Биһиги да киирэн бүдүк-бадык быыһынан үңкүүлээн бардыбыт.
Сотору со5ус, ыанньыйан, дьон элбээн барда. Студеннар каникулларыттан бара илик кэмнэрэ этэ. Онон дэриэбинэ5э ыччат элбээбит кэмэ. Онно-манна одноклассниктарым да көстөн ааһаллар. Мин хара5ым аан диэкиттэн арахпат. Санаабар били «Баанчыктаахпын» кэтэһэбин. Соро5ор: «Батта5ын ыста5ына хайдах булабын? Итиччэ элбэх кыыстан бу хараңа5а хайдах булабын?» – диэн санаалар киирэн ааһаллар. То5о эрэ: «Үңкүүгэ кэлиэхтэрэ суо5а» – диэн толкуй суо5а. Санаам барыта «Баанчыктаахпар» этэ.
Эмиэ, маарыын киинэ5э курдук, үңкүү ортолообутун кэннэ – аан аһылла түстэ. Дьэ до5оор – кыыс бө5ө хочугураһа түстэ эбээт! Хара5ым барыта кинилэргэ. Киирээт фойе биир муннугар баран турунан кэбистилэр. Саңа кэлбит дьон быһыытынан «публиканы» үөрэтэллэр быһыылаах Кыргыттар быыстарыгар «Баанчыкпын» көрдүүбүн. Уңуо5а кыра буолан кыайан көстүбэт. Чүмэчи уотугар

дьон быыһыгар күөх баанчык көстөн ааспытыгар дьэ «һуу» - гынным. Аны баян хаһан «вальсы» оонньуурун кэтэстим. Кэтэстэххэ, наадалаах музыкам тыаһаабакка сордоото. «Вальсы» тыаһатааттарын кытта, быһа түһүөхтэрэ диэбиттии, зал ортотунан муннук диэки тэбинним. Урут кыргыттардаабатах киһи диэтэххэ – хорсун быһыы диэтэ5иң. Оскуола5а сылдьан кыргыттары көрбөт этим диир – арааһа сымыйа буолуо.

    Көрүүтүн-көрөр этим да, итинник туруммутум суох этэ. Арааһа сөбүлүү көрөр кыргыттарым уолаттардаахтара быһыылаа5а. Сорох-соро5ор бэйэм да кэмчиэрийэрим буолуо. Быһата уопут диэн суох муңнаа5а этим. Аны санаатахха – бириэмэтэ дьэ кэлбит эбит.
Муннукка тиийэрбэр сүрэ5им тэбэрэ күүһүрбүккэ дылы буолла. Хара5ым барыта «Баанчыкпар». Тиийэн кыыспын үңкүүгэ ыңырдым. Мин дьолбор, кыыһым улгумнук сөбүлэстэ. Илиититтэн сиэтэн зал ортотугар киирдим. Ол кэмңэ төгүрүйэ мин «Баанчыктаахпыттан» ураты ким да суох курдуга. Атыттар бааллара буолуо да – хара5ым, санаам барыта «Баанчыктаахпар» этэ.

• Кыысчаан, аатың ким диэний – диэн буолла.
• Вера
• Оттон мин …– ааппын эттим.
  Ол киэһэни быһа бииргэ үңкүүлээтибит.

Вера атын оройуонтан сылдьарын, училище5а туттарсан киирбитин кэпсээтэ.

• Вера, үңкүү кэннэ атаарабын дуо?

Кыыһым мух-мах бара түһэн баран:

• Атаараар ээ – диэтэ.
• Үңкүү кэннэ таһырдьа күүлэ5э кэтэһиэм, бүтэһик со5ус тахсаар
  – диэтим, эр ылбычча.

Кыыһым саңата суох мин диэки көрөн кэбистэ. Бутэһик үңкүүнү биллэрээттэрин кытта, таңнан, таһырдьа тахсан күүлэ5э турунан кэбистим. Халлааммыт ыйдаммыт. Дэриэбинэ иһэ ыйдаңа5а боругулдьуйан көстөр. Күүлэ5э мин курдук тэпсэңнэһээччилэр да бааллар. Үңкүү бүтэн тар5аһыы са5аланна. Бастаан, куруук буоларыныы, уолаттар бө5ө хочугураһан та5ыстылар. Испиискэ уота, табаах буруота, саңа-иңэ элбии түстэ.
Өр буолбата, «даамалар» тахсыылара са5аланна. Үөрүйэх дьон быһыытынан, олохтоох кыргыттар бастакыннан хочугураһан та5ыстылар. Хас да кавалер олору кытта сүттүлэр. Основной состав – син биир турда. Дьэ онтон училищеларбыт тахсан бардылар. Мин бэлиэ «баанчыкпын» көрө сатыыбын. Уонча уол бастакылары кытта бардылар.
Аттыбар соседым Болуодьа баар буола түстэ.

• Эн били, улахан ба5айы «баанчыктаах» кыыһы кэтэһэ5ин –
  дуо? – диэн соһутта.
• Эн ону хантан биллиң?
• Отто, киэһэни быһа үңкүүлээбиккин көрбөтөх үһүбүн дуо?,
  дьиңэр мин билсибит – Дуся диэн кыыһым подругата ээ, – бутэһик тахсыах буолбуттара.

    Мин санаабар – кулуупка иккиэйэх эрэ курдукпут ээ… Болуодьаны үңкүүгэ көрбүппүн да өйдөөбөппүн. Саамай бүтэһигинэн, Вера биир бэйэтин са5а кыыстыын тахсан кэллилэр. Болуодьам санныга таптайан

баран Вера подругатын диэки хаамта. Мин да Вера аттыгар баар буолбуппун билбэккэ хааллым.
Кэннибитигэр кулууп хатанар – боробуойун тыаһа, уонча уол – күлсэр саңалара иһиллэ хаалла.
Ону-маны кэпсэтэ-кэпсэтэ уңуор барыгылдьыйан көстөр ферма диэки хаамтыбыт. Отделениялар о5олору ферма уопсайыгар олохтообут этилэр. Дэриэбинэни тахсарбыт са5ана Болодьалаахтан кыратык хаала быһыытыйдыбыт. Хайдах да уһата сатаабыт иһин, сотору ферма уопсайыгар тиийэн кэллибит.

• Өссө хаамса түһэбит дуо? – диэтим.

Кыыһым саңата суох төттөрү хаамта. Икки эдэр дьон кэпсэтэрбит диэн – баһаам буолла5а.

• Арба да5аны, мин эйигин маарыын ферма5а көрбүтүм. Хотонңо
  үлэлии сылдьаргын, өссө түннүгунэн көрөн турарың дии.
• Оттон мин онно то5о эрэ күөх баанчыктаах кыыһы көрбүппүн
  өйдөөбөппүн дии? Арай киинэ көрдөрбөтөх «Баанчыгы»
  өйдүүбүн – диэтим күлэ-күлэ. Кыыһым эмиэ күлэр:
• Үлэ5э, хайдах итинник баанчыктаах сылдьыамый? Кулуупка эрэ
  барарбар өрүммүтүм. Итиччэтигэр аны баанчыктаныам суо5а
• Суох! Кэбис, баанчык эйиэхэ олус барар, куруук баанчыктанар
  буолаар. Дьиңэр баанчыгың суо5а буоллар – мин эйигин итиччэ
  элбэх кыыс быыһыттан хайдах булан ылыамый? Уонна ити
  киинэни хаһан эмит көрүөм буолла5а дии. Хата, ити баанчык
  мэһэйдээн эйигин кытта көрүстүм буолбат дуо? Билигин эйигин
  баанчыккынан – сүүс да кыыс ортотуттан булан ылыам. Арба
  аны киинэ5э кэккэлэһэ олоруом, оччо5о мэһэйдиэ суо5а.

Кыыһым үөрбут харахтара ыйдаңа5а кылапаччыһаллар. Хаста да төттүрү-таара хаамсан баран уопсай ааныгар – сарсын киинэ5э көрсүөх буолан ара5ыстыбыт.
Сарсынңыбын саныы-саныы диэбэр кэлбиппин билбэккэ хааллым.
Олбуорга киирэн, дьиэм кирилиэһигэр тахсарбар кэннибэр калитка аана тыаһаата. Эргиллэн көрбүтүм Болуодьам эбит.

• Хайа, до5ор эккирэтэн сиппэтим дии, хаһыытаабыппын да
  истибэтиң. Дьэ хаамардаах уол эбиккин.
• Ама, дьүлэй буолламый? Хаһыытаабытың буоллар син истиэм
  этэ.
• Кырдьык, кырдьык кыратык да буоллар хаһыытаан көрбүтүм.
  Наһаа дэриэбинэни уһугуннарар курдук «хайа барбат» буолла5ым
  дии. Эн олбуортан тахсаргар биһиги дьиэ кэннигэр турбуппут.
  Онтон сразу, покалаһаат эккирэппитим.
• Хайа, төһө бэркэ күүлэйдээтиң?
• Үчүгэй буолла5а дии, биһиги онно-манна хаампакка дьиэ кэннигэр
  турбуппут. Эһиги кэлэ-кэлэ төннөргүтүн көрөн турбуппут. Дьэ ноко, ол турдахпытына элбэх уол кэлэн барда. Хараңа буолан кими да билбэккэ хааллым.
• Хайа, ноо сарсын көрсүөх буоллугут дуо?
• Киинэ5э – диэтэ.

Онтон, арахсан утуйа киирдибит. Түүнү быһа кыайан утуйбатым. Харахпар: Верам бу көстөн кэлэ турар. Хап-хара харахтарынан утары көрөн турара бу көстөн кэлэргэ дылы. Хантан эрэ күнүс истибит:
Верить не хочу и думать не хочу
Что придёт разлука и не сбудутся мечты…

• диэн ырыа тыллара охсуллан ааһаллар. Элбэхтик эргичиңнээн
  баран, сарсыарданнан утуйдум.
• Нохоо, бу бүгүн үлэ5эр барбаккын дуо? А5ыс ааста – диэн эбэм
  тардыалыырыттан уһуктан кэллим.

Ойон туран, кылатарым дуомун ньуххаммыта буолан баран, остуолга олордум. Саныыр санаам-оноом барыта ыраах, атын сиргэ сылдьар. Ол быыһыгар:

• Уугун кыаммат буоллаххына то5о түүннэри сылдьа5ын – диэн
  эбэбиттэн хаарылынным.

    Сып-сап аһаабыта буолаат сүгэбин ылан, үлэбэр сүөдэңнээтим. Бэ5эһээ сытыылаан кэлиэх буолбутум хаалла5а. Тиийбитим о5онньорум былыыр кэлбит. Сургуй саайа сылдьар.

• Саайан да диэн, баайтаһын дьахталлар син биир өр гымматтар
  – дии-дии күлэн лаһыгыратар.

Кэпсэтэ түһээт сиэрдийэлэрбитин суора та5ыстыбыт. Били сыппах сугэм дьэ «иэстэстэ». Саараама хоппот, дьо5ойон эрэ дьурукаайдыыр. Сотору-сотору, о5онньортон игии улассан сытыылаабыта буолабын. Бастаан кыратык хотон иһэн – мэлийэн хаалар. Ханна эрэ училище о5олоро ыллыылларын истэн чөрбөс гынным.

• Ньукулай, мин туалетка барыыһыкпын, иһим хайдах эрэ буолла –
  диэн баран, тэйиччи турар туалет диэки, хаамтым.

Баран иһэн хара5ым тэйиччи турар – субай хотонун диэки. Туалетка чугаһыырбар ынтах үлэлии сылдьар кыргыттар көһүннүлэр. Мин көрдөхпүнэ бары биир курдуктар. Туалет таһыгар туран кыңастастым. Кыргыттар ону-маны хомуйа-хомуйа чохчолуу сылдьаллар. Санаабар, харахпынан күөх баанчыгы көрө сатыыбын.
Син кыңастастым да көстүбэт. Хайа муңун туруомуй, төттөрү сүөдэңнээтим. Ол да буоллар хара5ым ынараа хотон диэки. Иңин-араас санаалар субуруңнаһан аастылар. Төннөр суолбун ортолоон истэхпинэ субай хотонун аана аһылла түстэ. Биир кыыс уһун сиэрдийэни баһыттан соһон та5ыста. Сиэрдийэ бүтүүтэ, төрдүн туппутунан күөх баанчыктаах кыыс тахсан кэллэ. Верабын – көрөн, суол ортотугар аппайан турдум.

• Ноо, хааман иһиий! – диэни истэн дьэ сы5арыйдым.

Тиийбитим
о5онньорум – былыыр суоран бутэн, миигин кэтэһэн олорор.

• Хайа, иһим ыалдьар диэн баран – туалетка сылдьыбакка кэллиң
  дуу?
• Онтон, тиийэн истэхпинэ – нүөлүйбэт буолан хаалла ээ
• Атын иһиң ыалдьыбыт быһыылаах ээ – диэн баран, о5онньорум
  мүчүк гынна уонна сис туттан баран хотон диэки кэккэлэтэ
  турда. Хотонңо киирэн иһэн:
• Ноо, сиэрдийэ5ин таскайдаа – диэтэ.

Быстыам дуу, ойдуом дуу – сиэрдийэ сүкпүтүнэн барда5ым дии. Ол эрэн, ыраахтан да буоллар, «Баанчыктаахпын», Верабын көрөн сэниэлэммит курдугум. Ити кэмңэ хайа да хайаны хайа – суоруох курдук этим, ол сиэрдийэ сыыһын ба5ас…
Эбиэт кэннэ аттыбытынан ааһан иһэллэрин хаста да көрдүм.
Күөх баанчык

ыраахтан этэрээт былаа5ын курдук тэлээрэн көстөр. Мин санаабар: Вера барыларыттан үрдүк, кыраһыабай буолан көстөр. Уонна, ааһан иһэн, мин диэки эргиллэн көрөр курдук гынар. Ол аайы сүрэ5им мө5үл гынар, хайдах эрэ – ураты дьолломмут курдук буола түһэбин.

    Киэһэ киинэ5э ох курдук оңостон кэллим. Арыый эрдэ кэлэн уолаттары кытары кэпсэтэ-кэпсэтэ күүлэ5э турдум. Бэйэм олох атын кээмэйгэ киирэн хаалбыт курдукпун. Хара5ым барыта совхуос хонтуоратын диэки. Ферматтан кэлээччилэр хонтуора кэнниттэн тахсыахтаахтар. Уолаттар кэпсэтиилэрин күдээринэ истэбин. Киирэн, киинэм билиэтин атыылаһан та5ыстым. Тахсыбытым хонтуора кэннин диэкиттэн – училище о5олоро то5о анньан иһэллэр. Ким эрэ, санныга, охсубутугар эргиллибитим – Болуодьам кэлэн турар.

• Хайа, кэтэһэн тура5ын дуу? – диэтэ.
• Ээ, оттон…

Ол икки-ардыгар кыргыттар саңа-иңэ бө5ө буолан, үөр хаас
саңатын түһэрэн, кэлэн кулуупка кутулуннулар. Кэннилэриттэн кыратык тохтуу түһээт киирдибит. Киинэ уже са5аламмыт. Кыргыттар билиэттэрин ылан киирэн эрэллэр. Биһиги батыһан киирэн бүтэһик эрээккэ кэккэлэһэ олордубут.
Мин ол онно ханнык киинэни көрбүппүн, туох туһунанын билигин да билбэппин. Кыыһым ча5ылыңныыр харахтарыттан уонна ытыһын туппахтыырбыттан атыны тугу да өйдөөбөппүн. Бу мин кыыстыын бастакы киинэ көрүүм этэ. Тугу эрэ сибигинэһэр быһыылаахпыт. Киэһэ үңкүүгэ көрсүөх буоллубут.
Киинэ кэннэ, дьиэлээн иһэн, былаан бө5өтүн былааннанныбыт.
Ити кэмңэ, олохтоох студеннар баар буоланнар, үңкүү – почти күн аайы буолара. Арааста, кулууп дириэктэрэ уолу үңкуу тэриттэрээри сордуур буолуохтаахтар.
Үңкүү этэңңэ, кэминэн ааста. Бу киэһэни быһа мин Вераттан арахпатым. Олох «килиэйдэммит» курдук сыстыбыт аата биир. Музыка бүттэ5инэ хараңа муннукка баран турабыт. Биһигиттэн ураты дьоллоох киһи суо5ун курдук. Быыһыгар ону-маны кэпсэтэбит.
Үңкүү кэннэ атааран бардым. Бу сырыыга оргууй а5ай, онон-манан эргийэн бардыбыт. Ол онно тугу кэпсэппиппитин, туохтан үөрбүппүтүн, тугу ыраламмыппытын ый эрэ билэн эрдэ5э.

    Ыйдаңа суолун устун куустуһан баран түүнү быһа хаамыстыбыт. Ол түүн, мин Верабын аан бастаан уураабытым. Ол уураһыыбыт кылгас да буоллар киһи өр сылларга саныы сылдьар уураһыыта этэ. Кыратык уоспутун таарыйсан ылбыппыт да буоллар бу дьиңнээх иэйии уураһыыта этэ. Кэлин уурастым-уураспатым ини, ол гынан баран ол уураһыыттан ордук минньигэс, иэйиилээх, долгутуулаах суо5а. Хайа да тылынан этиллибэт дьол этэ. Сэгэрим кэмчиэрийбит сырайа билигин да харахпар көстөн ааһар. Иэдэһигэр хара5ын уута таммалыыра. Ити мин кыыстыын бастакы уураһыым этэ.

Мин эрэ буолуом дуо, Верам эмиэ. Кэлин уоскуйан баран:

• Хара5ың уута кэлбит – диэбиппэр, оргууй сибигинэйэн:
• Долгуйан – диэбитэ.

    Ол түүнү быһа тохтуу-тохтуу, хаама сылдьан уураспыппыт. Сэгэрим сып-сылаас уостарыттан утаппыттыы ууруурум. Олох кыайан арахсыбакка өр сылдьыбыппыт. Күөл кытыытыгар киирэн ый суолун одуулуурбут. Ый уота күөл уутугар түһэн дьиримнээн көстөрө. То5о эрэ ол ый суола киэң-ыраас суолга ыңырар курдуга.
Кэмниэ-кэнэ5эс халлаан суһуктуйуута, сарсын эмиэ көрсүөх буолан, арахсыбыппыт. Онно да5аны:

• Эн бастаан киир, онтон мин барыам, – эбэтэр – эн бастаан бар онтон мин киириэм – диэннэр бааллара. Онтон иккиэн: «Чэ» – дэһэн баран эргиллэн барбыппыт.

    Ол да буоллар уоран хайыһан көрбүтүм. Кыыһым аанын тутаа5ын тутан баран, эргийэн мичээрдии-мичээрдии көрөн турара. Көрөөт – көрбөтө5ө буолбутум уонна дьэ дьиэлээбитим. Верам сайыспыттыы эргиллэн көрөн турарыттан испэр үөрэ санаабытым. Урут хайа да кыыс сайыспатах киһитэ буолла5ым дии. Кэннигэр киһи сайыһа хаалара төннөрго эрэли үөскэтэр.

    Дьиэбэр кэлэн эмиэ кыайан утуйбакка сордоннум. Эргичиңнии сатаан баран туран аһаабыта буоллум. Онтон мастерскойга тэбинним, били сүгэбин сытыылата. Мастерскойдар эрдэ кэлээччилэр. Сүгэбин чочуга аалларан, үөрэ-көтө фермалаатым.
Тиийбитим о5онньорум кэлэ илик. Тахсан сиэрдийэ суоран бардым.
Иккис сиэрдийэбин суоран бүтүүбэр Ньукулайым куулга тоһо5о сүгэһэрдээх тиийэн кэллэ.

• Хайа, ноо бу манна хоннуң дуо? – диэн о5онньорум соһутта.
• Хайдах?
• Оттон эрдэлээн үөрпүтүң көстүбэт курдуга дии.
• Биирдэ эрдэлээтэ5им дии.
• Ээ, ол иһин хара5ың дьөлтөччү кытарбыт дии – о5онньор
  бэтиэхэлээхтик күлэр.

    Ол күн уһаабытын көрүөң этэ. Бүттэр-бүтэн биэрбэккэ сордоото. Олордум да утуйан барабын.
Ол киэһэ дьиэбэр тиийээт ороммор охтубутум. Уһуктубутум уон икки чугаһаабыт этэ. Сып-сап чай иһээт, хомунан кулууптаатым.
Ол курдук уонча хонук биир хонук курдук ааспыта.
Үлэ, киинэ, үңкүү, күүлэй… Уураһыы…
Күн аайы дьолбут туолан иһэрэ. Биһиги санаабытыгар бүтэр уһуга суох куруук маннык буолуох курдуга. Бэйэ-бэйэбитигэр тардыьыыбыт улааттар-улаатан барбыта. Күнүс көрсүбэтэхпитинэ суохтаһар этибит. Тугум эрэ тиийбэт курдуга. Оттон көрүстэхпитинэ – корсүбэтэ5э ырааппыт дьон курдук буоларбыт. Миэхэ Верабыттан ордук кэрэ, күндү, ахтыл5аннаах – кыыс суо5а. Миэхэ кинилиин уураһар са5а минньигэс суо5а. Киһи сал5ыбакка күнү быһа ууруу эрэ олоруох курдуга.
Быһата, таптал кутаата сүрэхпитигэр күөдэпчилии умайара. Биһиги киһи барыта ыалдьар – бастакы тапталыгар ыалдьыбыппыт.
Ол иннинэ таптал суох – диир да буоллахпына,

билигин таһырдьа тахсан:

• Таптал баар, мин Верабын таптыыбын!!! – диэн хаһыытыах
  курдугум.

    Биирдэ, үлэлии сырыттахпына эмиэ ырыа-тойук түһэрэн Вералаах ааһан иһэллэрэ. Вера кыргыттарыттан хаалан, аттыбар кэлэн тохтоото.

• Киэһэ, үлэң кэннэ, манна кэтэһээр – диэтэ. Уонна кыргыттарын
  эккирэтэн баанчыга «элээрэ» турда.

Онно көрбүтүм о5онньорум эргиллэн, батыһа көрөн турара. Дьүлэйдиңи буолан кэпсэтэрбитин истибэтэх быһыылаах.

• Ити о5о туохха кэлэ сырытта?
• Ээ, ааһан иһэн дорооболоһон ааста – диэн көлбөрүтүннүм.

Киэһэ, үлэ бүтүүтэ:

• Ньукулай бара тур, мин туалеттаан баран ситиэ5им – диэтим.

О5онньорум бэтиэхэлээхтик күлэ-күлэ хомунан дьиэтин диэки тэпсэңнии турда.
Син уһуннук кэтэстим. Тапталлааххын кэтэһии долгутуулаах да буолар эбит. Мин «манан кэлиэ» – диэн ферма уопсайын диэкини маныыбын. Онтон, ал5аска, дэриэбинэ диэки эргиллэн көрдүм.
Арай көрдөхпүнэ дэриэбинэ даамбатыгар күөх баанчыктаах кыыс хааман иһэр. Сүрэ5им, сэгэрим иһэрин, сонно таайда. Верам тиэтэйбит ахан, соро5ор сүүрэн сэгэйэн ылар. Хаһан тиийэн кэлиэр дылы хас биирдии хаамыытын, хамсаныытын аа5а көрөн турдум. Хотонңо киириитэ утары көрсөн куустуһан туран уураһыы-сыллыьыы бө5ө буоллубут. Ахтыспыт да эбиппит! Былыыр сүтэрсэн баран булсубут дьон курдукпут. Онтон кэлин уоскуйан баран:

• Биһиги практикабыт бүгүнңүннэн бүттэ – диэн соһутта.
• Хайдах?
• Онон сарсын барар буоллубут…
  Саңата суох олордубут.

Мин хайдах да Верам барарын кыайан өйдөөбөккө, кыайан буһарбакка дөйөн олордум. Мин санаабар куруук маннык буолуох курдуга. Хайдах эмискэ…

• Кулуупка кэнсиэрт көрдөрдүбүт. Мин ыллаат манна кэллим.
  Ыллыы туран эйигин кэтэһэрэ буолуо диэтэхпинэ ыгылыйан
  ылабын. О5олорум өссө да кэнсиэртии хааллылар. Киэһэ то5уска
  биһиэхэ кэлээр. Банкет курдук оңоруохпут. Кэтэһиэм – диэтэ.
• Оттон маарыын то5о инньэ диэбэтэххиний? Саатар
  ыллыыргын баран көрүөм этэ.
• О5онньоруң көрөн турара уонна эйиэхэ бэйэ5эр бүөмнээн этээри
  гыммытым. Уонна… ахтыбыт курдугум. Билигин эппитим
  үчүгэй буолбат дуо?
• Үчүгэй. Мин эмиэ а5ынным ахан. Маарыын эн барбыккар
  туохпун эрэ былдьаппыт о5о курдук буолбутум.
• Мин эмиэ. Маарыын кэлэн иһэн хайдах этэбин диэн толкуй бө5ө.

    Ол аайы ыксыыбын, ардыгар сүүрэн ылабын быһыылаах.
Ол курдук дэриэбинэ диэки көрөн куустуһан олордубут. Онтон чаһыыбын көрбүтүм – ырааппыт этэ.

• Вера бириэмэ ырааппыт, кэлэрим да чугаһаабыт. Эн бар, онтон мин барыа5ым.
• Кэлээр, олус кэтэһиэ5им – диэн баран иэдэскэ «чоп» гыннараат тахсан барда.

Сэгэрим сыыһа күөх баанчыга көстүбэт буолуор дылы түннүгүнэн көрөн турдум…
То5уска ферма уопсайыгар баар буоллум. Сэгэрим

таһырдьа кэтэһэн турара. Мин кэлбиппэр мичээрдээбитинэн утары хааман кэллэ. Онно үөрбүтүн көрүөң этэ.
Таһырдьа уол аймах син элбээбит. Били Болуодьам эмиэ баар. Онтон киирэн остуолга олоруу буолла. Аһааһын, кэпсэтии-ипсэтии бө5ө буолла. Онтон таһырдьа тахсан оонньооһун иңин баара. Бу барыта өйбөр хаалбатах.
Остуолга олорон өйдөөн көрдөхпүнэ сорох-сорох кыргыттары олох да билэттээбэт эбиппин. Билиэхтээ5эр көрбөтөх да курдукпун. Аны биир уоллаах эбиттэр. Олор бары – ол курдук, ол киэһэ өйбүттэн көтөн хаалтара Бу олорон тэңнии көрдөхпүнэ мин сэгэрим, «баанчыгым», Верам олус кэрэ, барыларыттан таһы кыраһыабай, күндү буолан көстөр. Кини мин аттыбар баарыттан, кини миэнэ буоларыттан – олус дьоллоо5ум.

    Онтон биһиги, дьиэттэн тахсан, күүлэйдии бардыбыт. Бу түүнү быһа илэ хааман та5ыстыбыт. Санаабытын санньыар сай5ыыра. Ол кэмңэ биирбит-биирэ суох – биир да күн, биир да чаас сатаныа суо5ун курдуга. Тохтоло суох уураһарбыт.. Хайдах эрэ, аны хаһан да көрсүө суох курдукпут. Барыта манан бүтүөх курдуга. Бу а5ыйах күн иһигэр убанса да охсубут этибит. Сарсыарда күн тахсыыта покалаһан, сыллаһан-уураһан ара5ыстыбыт. Арахсаары туран:

• Самолётка атаара киирэ5ин дуо? – диэтэ.
• Суох, үлэм кэмэ уонна уһун атаарыыны сөбүлээбэппин. Оттон син биир көрсүөхпүт буолла5а дии…
  Дьиңэр самалётка атаара киириэхпин олус ба5арарым. Ол эрэн то5о эрэ чугуйбутум. Арааста, кыыһым аһары аймаммытыттан буолуо. Иккистээн хара5ын уутун көрүөхпүн ба5арбата5ым быһыылаах. Сэгэрим Вера хара5ын уутун сотто-сотто аан аттыгар туран хаалбыта. Хаста да эргиллэн төннүөхпүн ба5арталаан ылбытым… Билинңи санаабынан эбитэ буоллар батыһан да барыа эбиппин. Кэнэн да эбиппин. Кэлэйэн да диэн.

    Самолёт көтөн тахсан үрдүбүнэн «бирилээн» ааста. Санаабар:
Верить не хочу и думать не хочу
Что придёт разлука и не сбудутся мечты…
– диэн ырыа иһиллэн ааспыт курдуга.
А5ыйах хонон баран бастакы суругун туппутум. Иккис да суруга өр күүттэрбэтэ5э. Суруктара барыта ахтыл5ан аргыстаах этилэр. Сэгэрим суруктарын, сиэппэр укта сылдьан, илбирийиэхтэригэр дылы аахпытым. Онтон эмискэ сурук кэлбэт буолан хаалта. Өктөөп бырааһынныгар кулуупка киирэн иһэн Вера подругата Дусяны көрсө түспүтүм.
Миигин көрөөт мух-мах барбыта.

• Вера дойдулаабытын билэ5ин дуо?
• Суох.
• Биир сарсыарда туран хомунан – дойдулаабыта.
• То5о?…
  Хара5ым хараңарарга дылы буолбута уонна кулууптан тахсан барбытым.

    Санаабар дойдутуттан суруйуо диэн кэтэһэ санаабытым. Суруйбата5а…
Сурэх ыарыыта уһуннук сордоон баран – син сө5үрүйбүтэ.
Ардыгар били ырыа иккис чааһа:
Ночью я кричу, от горя

я кричу
Если снится что меня – не любишь ты…
– диэн иһиллэн ааһара. Өр кэмңэ, ол түлэй түүннэр – түүлбэр
чаастатык киирэллэрэ. Оччо5о олус үөрэн, дьоллонон уһуктарым. Билигин да5аны хам-түм түүлбэр киирэн санаабын иирдэллэр.
Мин бастакы тапталым ити курдук долгутуулаахтык, түргэнник, ыарылаахтык ааспыта. Бастаан утаа ким эрэ кырбаабыт, ата5астаабыт киһитин курдугум. Билинңи телефон, сотовай, интернет кэмигэр эбитэ буоллар ба5ар туох-эмит уларыйыы тахсыа хаалла5а. Муң саатар киһилии суолбут да суо5а.
Уонна оччотоо5у о5о кэнэн да со5уһум буолуо…
Кэм ааста5ын аайы ол күннэр – мин оло5ум биир саамай үтүө кэмнэрэ эбит диэн саныыбын. Соро5ор «Ол күн, күөх баанчык экраны бүөлээбэтэх буоллун, хайдах-туох буолуо этэй?» – диэн бэйэм-бэйэбиттэн ыйытабын. Бастаан утаа ол боппуруоска кыайан эппиэттээбэтим. Билигин билэбин – син биир көрсүө этибит! Дьыл5а-хаан көрүһүннэриэ этэ.
Мин «Баанчыкпар», Верабар, «Бастакы тапталбар» – кылгастык да буоллар таптал муңун биллэрэн ааспытыгар олус махтанабын. Уонна бу ырыа тылларынан түмүктүүбүн:
Махтанабын эйиэхэ
Кылгастык да буоллар
Ча5ылхайдык олохпор
Эн сандаарыйан ааспыккар.
P.S. То5уһуонус сыллар саңаларыгар командировка5а сылдьан Верабын көрсөн турабын. Санаабар эмиэ уруккутун курдуга.
Ол эрэн иккиэн уларыйбыт этибит…
Тапталбытын сыллар-хонуктар – уулара-хаардара
сай5аата5а. Алдьаммыты силбээбэккин.

Хаамаайы 13 декабря 2011
Аа5ааччыларбар.

Бол5ойон аахпыккытыгар улахан баьыыба. Бу бэйэм олохпуттан биир кэрчиги суруйдум. Аны атын баар буолуо биллибэт. Манна баар персонажтар бары реальнай дьоннор. Ньукулайтан уратылара тыыннаахтар, тыыннаахтара буолуо диэн эрэнэбин. Биир эмит манна кэпсэнэр киьи ба5ар аа5ыа. Ор санаабар тута сылдьыбыт буолан биир тыынынан суруйан кэбиспитим. Анал уорэ5э суох киьи бадьаата литературнай да сыаната суох ини. Чэ барыгытыгар улахан баьыыба! Этэннэ буолун! Хаамаайы. Салгыы хаамыым.

Хаамаайы 14 декабря 2011
Аа5ааччыларбар

Урут мин кыра эрдэхпинэ, ааспыт уйэ алтауонус сылларыгар, со5отох киьини - Хаамаайы диэччилэр. Ол аата со5отох, хаьынна хаампыт, о5ото-ойо5о суох киьи - диэн буолуо. Мин билинни турукпунан онно майгынныыбын. Уонна инин араас ааттаах дьон баьаам. Арыый уратытык коьуннун диэн ааттанным. Оттон салгыыр санаа суох. Хайдах эрэ санаабын баттыы сылдьыбыппын уллэьинним. Олох сы5арыйар. Биир кэмнэ хаалан хаалбыт киьи диэн суох. Вера билигин дьоллоохтук олорор. Ону буккуйар, да буккуьар санаам суох. Арай санаам батарбата5ына, атын тугу эмит суруйан быра5ыам. Бастакы таптал киьиэхэ биирдэ эрэ бэриллэр. Аны баанчыктаах кыыс суох! Ол сомулуот илдьэ барбыта. Эдэр сааскытын миигин кытта санаспыт буоллаххытына - мин уорэбин. Син кэпсиэх буолбутум дьонно тиийбит - диибин. Эьиги отзывкыт миэхэ кунду.
Бары этэннэ буолун! Хаамаайы.

Пенсия5а олорон хаалбыт 14 декабря 2011
Оло5ун

быдан дьылларга быралыйбыт страницатын бу кэпсээннинэн сап. Айымньын геройдара бэйэлэрин оччотоо5у олохторунан олордуннар.Аны “Хаамаайы” клеймотун кэтээри, ол оруолу оонньоору гыммыккын “Жизнь игра, а люди в нем актеры”, “Киьи санаа кулута”. Уьугун. Это было давно… Почти все через это проходят, но заживо себя не хоронят. Встречается любовь в любом возрасте.
Итиччэ талаан бэриллибитин туьан, темаҥ “70е-80е” аудитория есть, грамотный. Жизнь продолжается. Удачи.

Кырдьагас Хотун 25 января 2012
Бастакы таптал

Кэпсээни сана аахтым уонна уордум. Наьаа чугастык ылынным. Харахпар барыта костор.Мин эмиэ фермага комсомольскай звенога тарбыйах корбутум. Тумуу-сотол диэни билбэт, мээчиги кытта тэннэ тэйиэккэлиир, этэн коро-коро кулэр Куо Мэтэкэлэр этибит. Тапталы билэ иликпит, уураьыы туьунан кэпсэтэр даганы кыбыстыылаах этэ.Тунуйдар этибит. Ол эрэн Дьылга Хаан Тапталы биэрбитэ эмискэ. Кулуупка В.Ободзинский “Только точки после буквы л…” диэн ыллыы турдагына, Кини ункуугэ ынырбыта…Кохсубуттэн тарбах бого утуруйдэ быьыылаах, “киир-киир” диэн сана баарга дылыта. Мин ункуугэ ынырыллыбыт уоруубуттэн уонна кыбыстан Кини тугу диэбитин чуолкай ойдооботум даганы, аапппын эттим быьыылаах. Ол курдук таптал сагаламмыта. Билигин сааьыран баран толкуйдуубун:,син кэргэн тахсан, оголору торотон, дьиэ тэринэн олоро сырыттым да, ити бастакы ыраас иэйии суога.